V KO 148/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 marca 2025 r.
SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Waldemar Płóciennik
SSN Zbigniew Puszkarski
w sprawie Z.K.
skazanej z art. 286 § 1 k.k. i inn
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 18 marca 2025 r.
wniosku sygnalizacyjnego obrońcy skazanej w przedmiocie wznowienia z urzędu
postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z
dnia 26 lipca 2024 r., V KK 256/23, o oddaleniu kasacji obrońcy jako oczywiście
bezzasadnej,
p o s t a n o w i ł:
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
wznowić postępowanie kasacyjne;
2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2024
r., V KK 256/23 o oddaleniu kasacji wniesionej przez obrońcę
skazanej Z.K. i kasację obrońcy wymienionej skazanej przekazać
do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej w
postępowaniu kasacyjnym,
3. obciążyć Skarb Państwa kosztami postępowania o wznowienie
postępowania.
4. zarządzić zwrot wniesionej opłaty od wniosku o wznowienie
postępowania.
[WB]
V KO 148/24
2
UZASADNIENIE
W tej sprawie, Sąd Najwyższy postanowieniem z 31 maja 2021 r. (sygn. akt
III KK 172/20) oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację obrońcy skazanej Z.K.
wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 30 października 2019 r.,
sygn. IX Ka 297/19 zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 5
grudnia 2018 r., sygn. II K 1397/15. Następnie, Sąd Najwyższy postanowieniem z
21 czerwca 2023 r., V KO 17/22 uchylił, z urzędu - w trybie wznowieniowym –
wskazane postanowienie o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sprawa
została przydzielona do referatu SSN M.B. Wniosek m.in. obrońcy skazanej o
przeprowadzenie wobec tej sędzi testu niezawisłości i bezstronności został
zarządzeniem Prezesa Izby Karnej odrzucony. Postanowieniem Sądu Najwyższego
z dnia 26 lipca 2024 r, V KK 256/23, wydanym przez SSN M.B., kasacja obrońcy
skazanej została oddalona jako oczywiście bezzasadna.
Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanej o wznowienie
postępowania kasacyjnego, z uwagi na okoliczność orzekania w tej sprawie (w
składzie jednoosobowym) sędzi M.B. powołanej na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018.3), której
test niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej ma wynik negatywny,
co skutkuje, że taka sędzia nie może stworzyć składu sądu należycie obsadzonego,
zgodnego z wymogami prawa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zawarta we wniosku obrońcy skazanej sygnalizacja o jakiej mowa w art. 9 §
2 k.p.k., skutkowała wznowieniem postępowania kasacyjnego z urzędu.
Autor sygnalizacji trafnie wskazał, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba
powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. 2018.3). Tego rodzaju wykładnia przepisu art. 439 § 1 pkt 2
V KO 148/24
3
k.p.k. została dokonana przez Sąd Najwyższy w pkt 1 powołanej we wniosku
obrońcy uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Jak trafnie
wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych po zapadnięciu tej
uchwały, zachowała ona moc obowiązującą, wiążąc wszystkie składy Sądu
Najwyższego [( art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
( t.j. Dz. U. 2023.1093)], a poglądu tego nie może zmienić fakt wydania przez
Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK - A, poz. 61
[zob. w tym przedmiocie postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września
2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41, z dnia 29 września 2021 r., V KZ
47/2, i z dnia 21 stycznia 2022 r., II CO 6/22; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5
kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNPiUS 2022, nr. 10, poz. 95 i uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK
2022, z. 6, poz. 22)].
Oczywistym tym samym jest, że wydane przez Sąd Najwyższy – w składzie
z udziałem SSN M.B. – orzeczenie jest, z uwagi na tryb powołania tej sędzi na
urząd sędziego Sądu Najwyższego, dotknięte bezwzględną przyczyną odwoławczą,
o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy w składzie z udziałem
takiej sędzi nie stanowi sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, a tym samym nie
gwarantuje prawa do rzetelnego procesu (por. wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca
2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021
r., Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i
57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce,
skarga nr 43572/18, Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Wprawdzie
orzeczenia te dotyczyły sędziów orzekających w Izbach: Dyscyplinarnej, Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Cywilnej, mają one wszelako
bezpośrednie przełożenie także na składy orzekające Sądu Najwyższego w Izbie
Karnej z udziałem osób powołanych na urząd sędziego SN w tożsamym trybie. W
przypadku sędzi M.B., w kontekście możliwości utworzenie z jej udziałem sądu
należycie obsadzonego, należało uwzględnić również okoliczności, które
doprowadziły do jej obecnego orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego,
poczynając od sposobu jej powołania do mającej charakter sądu specjalnego Izby
V KO 148/24
4
Dyscyplinarnej, w nietransparentnej procedurze w 2018 r., poprzez jej przeniesienie
do legalnej Izby Karnej decyzją osoby pełniącej funkcję Pierwszego Prezesa Sądu
Najwyższego, w sposób stanowiący ominięcie wymogów określonych w art. 179
Konstytucji RP (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 października
2023 r,, II KK 82/23; z dnia 7 marca 2024 r., IV KK 571/23). Sąd Najwyższy w tym
składzie w pełni podziela wyrażony w powołanych orzeczeniach pogląd, uznając
za uzasadnione stwierdzenie, iż akty nominacji na stanowiska w Izbie
Dyscyplinarnej, która w powołanych już w uzasadnieniu orzeczeniach ETPCz
została uznana za organ niespełniający konstytucyjnego i konwencyjnego kryterium
sądu niezależnego i bezstronnego „ustanowionego ustawą”, podjęte przez
Prezydenta RP wyłącznie w ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie, nie
obejmują powołania do każdej Izby Sądu Najwyższego i tym samym nie wywołują
skutków związanych z takim powołaniem. Wadliwość tego powołania nie może
prowadzić do usankcjonowania pierwotnej wady, tym bardziej uprawniać do
orzekania w innej Izbie Sądu Najwyższego. Ta pierwotna wadliwość powołania na
stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkursie do Izby Dyscyplinarnej nie
może być również konwalidowana w drodze wtórnych, mających charakter
techniczny zabiegów prawnych. Skutek taki mógłby zostać osiągnięty wyłącznie
przez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania i to powołania do
prawidłowo ukształtowanego sądu.
Argumentując za możliwością wznowienia postępowania w tej sprawie
podnieść należało, że nie można wyłączyć stosowania gwarancji z art. 6 ust. 1
EKPC z etapu postępowań, które toczą się już po uprawomocnieniu się orzeczenia
o skazaniu oskarżonego. Nie rozwijając tej kwestii nadmiernie wypada jedynie
odesłać do uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego w sprawie I KZ 29/21 i
wyroku ETPCz (Wielka Izba) z dnia 11 lipca 2017 r., Moreira Ferreira przeciwko
Portugalii ( skarga nr 19867/12), gdzie stwierdzono, że art. 6 Konwencji znajduje
zastosowanie w aspekcie karnym do postępowań zaklasyfikowanych jako
nadzwyczajne w prawie krajowym, gdy sąd krajowy zostaje wezwany do
rozstrzygnięcia zarzutu ( § 65). Skoro zatem ten etap postępowania karnego, tj.
postępowanie kasacyjne objęte jest gwarancjami zawartymi w Konwencji, to trzeba
stwierdzić, iż każde orzeczenie wydane przez skład Sądu Najwyższego, w którym
V KO 148/24
5
uczestniczyła SSN M.B. stanowi podstawę do złożenia skargi na podstawie art. 6
ust. 1 EKPC, zaś zważywszy na stabilną linię orzeczniczą ETPCz w tym zakresie,
nie trudno stwierdzić, iż bardzo prawdopodobne jest wydanie orzeczenia na
korzyść skarżącego, co najmniej w zakresie roszczenia odszkodowawczego
wynikającego z pozbawienia strony skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez
niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.
Oddalenie kasacji przez sędzię M.B. stanowiło niewątpliwie zamknięcie etapu
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, którego podstawy określają przepisy art. 519
k.p.k. i art. 523 k.p.k., a obecne żądanie wznowienia postępowania kasacyjnego
należy postrzegać jako ostatnią możliwość do usunięcia wady zaistniałej w toku
postępowania kasacyjnego, zanim strona chciałaby skorzystać z prawa do skargi
opartej na naruszeniu prawa gwarantowanych w EKPC.
Sąd Najwyższy w tym składzie podtrzymuje również pogląd wyrażony w
postanowieniu z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22, że w formule z art. 540 § 1
k.p.k. „postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem” mieści się
także postępowanie, w którym wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o
wznowienie postępowania oraz postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem
orzeczenia kończące postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia
postępowania oraz kasacji. Wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego
oddaleniem kasacji jest w związku z tym dopuszczalne zarówno na wniosek ( art.
540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.k.), jak i z urzędu ( art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1
k.p.k.), a jedyną podstawą wznowieniową wyłączoną w takim przypadku jest
przesłanka propter nova uregulowana w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka wykładnia
przepisu art. 540 § 1 k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k. zaakceptowana została w wielu
orzeczeniach ( por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2023 r.,
III KO 43/23; z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 17/22; z dnia 27 czerwca 2023 r., II
KO 84/21; z dnia 18 października 2023 r., I KO 33/23) i brak jest podstaw tak natury
faktycznej jak i prawnej aby od dominującej obecnie linii orzeczniczej odstąpić.
Stanowiska tego nie mogą zmienić te decyzje Sądu Najwyższego, które zostały
wydane w składach z udziałem osób powołanych na urząd sędziego Sądu
Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami
ustawy o KRS z 2017 r. ( zob. postanowienia: z dnia 2 sierpnia 2023 r., I KZ 10/23;
V KO 148/24
6
z dnia 28 marca 2024 r., I KO 52/23). Po pierwsze, brak w nich wykładni
powołanych wyżej przepisów rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, która
podważyłaby interpretację tych przepisów dokonaną we wskazanych wcześniej
postanowieniach Sądu Najwyższego wydanych od dnia 14 czerwca 2023 r. Po
drugie, z uwagi na ukształtowanie składów orzekających w tych dwóch sprawach,
wydane orzeczenia dotknięte były uchybieniem w postaci bezwzględnej przyczyny
odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k..
Reasumując, Sąd Najwyższy uznał, że w konsekwencji ujawnienia w tej
sprawie, na etapie postępowania kasacyjnego uchybienia o jakim mowa w art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k., konieczne jest wznowienia postępowania kasacyjnego, co z kolei
implikowało uchylenie postanowienia z dnia 26 lipca 2024 r., V KK 256/23, w
całości i przekazanie kasacji obrońcy skazanej do ponownego rozpoznania w
postępowaniu kasacyjnym, które powinno zostać dokonane przez należycie
obsadzony skład sądu.
Z tych względów orzeczono jak na wstępie.
Waldemar Płóciennik
[WB]
Marek Pietruszyński Zbigniew Puszkarski
Uzasadnienie zdania odrębnego złożonego od postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2025 r., V KO 148/24
Kwestia dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego jest
zagadnieniem niejednolicie postrzeganym w praktyce orzeczniczej Sądu
Najwyższego. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2025 r., V KO
148/24, zostało wydane przy założeniu, że przepisy ustawy procesowej nie
sprzeciwiają się wznowieniu tego postępowania, jednak w jego części
motywacyjnej pominięto i tym samym nie wykazano wadliwości postanowienia
składu 7 sędziów Sądu Najwyższego (co istotne, legalnie nominowanych) z dnia 23
marca 2023 r., I KZP 17/22, (OSNK 2023, nr 4, poz. 20). Postanowieniem tym
odmówiono podjęcia uchwały w przedmiocie pytania Sądu Najwyższego:
V KO 148/24
7
„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze
udział sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury
przeprowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w
trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3) jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu
art. 542 § 3 k.p.k.?” - jednak w części motywacyjnej orzeczenia przeprowadzono
obszerne i moim zdaniem przekonujące rozważania, które doprowadziły do
tezowanej konkluzji, że „orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym
orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”.
Ten pogląd wprost prowadzi do wniosku, potwierdzonego w uzasadnieniu
postanowienia, że skład 7 sędziów Sądu Najwyższego opowiedział się przeciwko
dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego o oddaleniu kasacji.
Jak wspomniałem, wywody przedstawione przez Sąd Najwyższy w
postanowieniu składu 7 sędziów z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22, uznaję za
przekonujące, a skoro nie zostały podważone w postanowieniu Sądu Najwyższego
z dnia 18 marca 2025 r., V KO 148/24, uznałem za słuszne złożyć zdanie odrębne
do tego orzeczenia.
[wb[
[r.g.]
SSN Zbigniew Puszkarski
