V KO 101/26
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Dziergawka
Dnia 28 maja 2026 r.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 28 maja 2026 r.,
w sprawie pisma skazanego M. P.,
sygnalizującego konieczność wznowienia z urzędu
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi
z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19,
na podstawie art. 542 § 1 i 3 k.p.k. a contrario
zarządza:
1. stwierdzić brak podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania
o wznowienie postępowania;
2. doręczyć odpis zarządzenia skazanemu z pouczeniem o braku
zażalenia.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek skazanego M. P. o wznowienie z
urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego
w Łodzi z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19 zmieniającego wyrok
Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19, z uwagi
V KO 101/26
2
na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu, bowiem w wydaniu orzeczenia brał
udział sędzia powołany przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Ponadto skazany wniósł o wyznaczenie obrońcy z urzędu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek skazanego, z uwagi na wskazywaną w jego treści bezwzględną
przyczynę odwoławczą, został potraktowany jako sygnalizacja podjęcia czynności z
urzędu. Pismo to nie stanowi wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu
przepisów rozdziału 56 k.p.k., stanowiąc wyłącznie sygnalizację możliwości
zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stanowiącej podstawę do
wznowienia z urzędu prawomocnie zakończonego postępowania (zob.
postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21).
Tak też zgodnie wskazuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, uznając, iż
wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z
ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może
nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwała siedmiu sędziów
SN z dnia 7 maja 2005 r., I KZP 5/05). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art. 9
§ 2 k.p.k. nie implikuje więc po stronie sądu, do którego je skierowano, ani prawa,
ani obowiązku jego rozpoznania (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2022 r.,
IV KZ 55/21).
Zatem okoliczności podniesione w przedmiotowym wniosku mogą zostać
zweryfikowane jedynie z urzędu. Weryfikacja taka została w niniejszej sprawie
dokonana i przyniosła wynik jednoznacznie negatywny, co oznacza, że nie
dostrzeżono podstaw do rozważania przez Sąd Najwyższy wznowienia z urzędu
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19 zmieniającego wyrok Sądu
Okręgowego w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19.
Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie wznawia się z urzędu
tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.,
V KO 101/26
3
przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9-11
może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Przechodząc do zasygnalizowanej
przez skazanego potrzeby wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania
z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do
wznowienia postępowania z urzędu.
Analiza wniosku skazanego i akt przedmiotowej sprawy wskazuje
jednoznacznie, że wnioskodawca podnosi wystąpienie w sprawie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na fakt
wydania orzeczenia przez sędziego, który został powołany na urząd sędziego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W tym miejscu należy stwierdzić
bezzasadność podnoszonego zarzutu, albowiem podczas wydania wyroku w
sprawie o sygn. akt II AKa 287/19, co miało miejsce w dniu 13 listopada 2019 r.,
sędzia X. Y. był delegowanym sędzią Sądu Okręgowego. Wszakże dopiero
postanowieniem z dnia 26 stycznia 2021 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Duda powołał sędziego X. Y. na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego
w Warszawie (M.P. z 2021 r. poz. […]).
Niezależnie od powyższego, należy podnieść, że w doktrynie i w
orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia wymienione w art. 439 § 1 k.p.k.
zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy
regulujące bezwzględne przyczyny odwoławcze muszą być interpretowane ściśle.
Przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej
obsady sądu”, tradycyjnie wiązana była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem
sprawy w składzie odbiegającym liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu
przewidzianego dla rozpoznania danej kategorii spraw w sądzie określonego
szczebla lub w danym postępowaniu. Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania
tej regulacji, wyłączano także przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury
organizacyjno-porządkowej (zob. m. in. J. Matras, w: Kodeks postępowania
karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018, komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia
związane z zasiadaniem w składzie orzekającym osoby, co do której zachodziły
podstawy wyłączenia, o których mowa w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie
V KO 101/26
4
traktowane są jako względne przyczyny odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym
się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu
sprawy bierze udział sędzia podlegający wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k.
(zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie sędziego z mocy orzeczenia sądu,
Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119; postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V
KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29 marca 2018 r., V KZ 15/18). Dostrzec przy
tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że
zaistnienie jednej z taksatywnie wymienionych w nim przyczyn obliguje sąd do
orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz niezależnie
od wpływu uchybienia na treść wyroku. Rodzi zatem konsekwencje często
wykraczające poza oczekiwania stron postępowania występujących z żądaniem
przeprowadzenia kontroli odwoławczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z
zasadą exceptiones non sunt extendendae przepis ten nie może być
interpretowany rozszerzająco. Dotyczy to nie tylko wzbogacania za pomocą
wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k., lecz także dokonywania
rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn odwoławczych (zob.
postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22).
Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb
Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, która na
skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U
2/20, przestała obowiązywać.
Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24; postanowienie
SN z dnia 9 kwietnia 2026 r., I KO 14/260. Podnieść bowiem trzeba, że sposób
powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., czyli przez
Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z
dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.
Także z orzecznictwa międzynarodowego można wywnioskować, że udział
Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami
V KO 101/26
5
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w procesie powoływania sędziów, nie może sama
w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów
wyłonionych w tym procesie ani statusu sądu z ich udziałem (zob. np. wyrok TSUE
z dna 21 grudnia 2023 r. L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, C-718/21;
wyrok TSUE z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21).
Zgodnie zaś z obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej prawem,
okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej
podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub
kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności (zob. art. 55 § 5 Prawa o ustroju
sądów powszechnych i art. 29 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym).
Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw
przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie postępowania
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13
listopada 2019 r., sygn. akt II AKa 287/19 zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego
w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt XVIII K 18/19.
Podkreślić również należy, że stwierdzenie braku sygnalizowanego przez
stronę uchybienia nie wymaga wydania w tym przedmiocie orzeczenia i
wystarczającym jest poinformowanie strony o niestwierdzeniu podstaw do
wznowienia postępowania z urzędu (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05). Z uwagi jednak na charakter
pisma procesowego, w ramach którego dokonano sygnalizacji, za celowe uznano
podjęcie przedmiotowej decyzji w formie niezaskarżalnego zarządzenia.
W świetle wskazanych wyżej okoliczności rozpoznanie wniosku o
wyznaczenie obrońcy z urzędu stało się bezprzedmiotowe.
[J.J.]
[r.g.]
Anna Dziergawka
V KO 101/26
6
