V KK 395/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2026 r.
SSN Anna Dziergawka (przewodniczący)
SSN Stanisław Stankiewicz
SSN Ryszard Witkowski (sprawozdawca)
Protokolant Katarzyna Wełpa
przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach delegowanego do
Prokuratury Krajowej Krzysztofa Urgacza
w sprawie B. S.
skazanego za przestępstwo z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w zw. z art.
37 § 1 pkt 3 k.k.s. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 lutego 2026 r.
kasacji wniesionych przez obrońcę skazanego i pełnomocnika interwenienta
od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku
z dnia 18 lutego 2025 r., sygn. akt V Ka 713/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Żyrardowie
z dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 389/22,
na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 29 § 1 k.p.k. w zw.
z art. 113 § 1 k.k.s. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego
B. S. przekazuje Sądowi Okręgowemu w Płocku do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
[J.J.]
V KK 395/25
2
Stanisław Stankiewicz Anna Dziergawka Ryszard Witkowski
UZASADNIENIE
Aktem oskarżenia z 31 maja 2022 r., wniesionym przez Naczelnika Urzędu
Celno-Skarbowego, B. S. zarzucono popełnienie dwóch czynów z art. 107 §1 k.k.s.,
to jest urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w dniu 22 marca 2019 r. w
lokalu przy ulicy […] w Ż. oraz w dniu 11 czerwca 2019 r. w lokalu przy ulicy […] w
B.
Sąd Rejonowy w Żyrardowie wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r. w sprawie
II K 389/22 uznał oskarżonego B. S. za winnego popełnienia zarzucanych mu
czynów, z tym że przyjął, że czyny te stanowią ciąg przestępstw skarbowych z art.
107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s. i za ten
ciąg przestępstw wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny
w wysokości 150 stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki na kwotę 150
złotych każda. Kara pozbawienia wolności została warunkowo zawieszona na okres
3 lat próby z obowiązkiem informowania Sądu o przebiegu okresu próby co
6 miesięcy.
Obrońca oraz pełnomocnik interwenienta złożyli od powyższego wyroku
apelację.
Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z 18 lutego 2025 r. w sprawie V Ka 713/24
zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, a oskarżonego zwolnił od ponoszenia kosztów
sądowych za postępowanie odwoławcze, którymi obciążył Skarb Państwa.
Kasacja od powyższego wyroku wywiedziona została przez obrońcę
skazanego oraz pełnomocnika interwenienta F. Sp. z o.o. w W., którzy w środku
zaskarżenia podnieśli zarzut rażącej obrazy przepisów prawa, które miały istotny
wpływ na treść zaskarżonego wyroku, przez naruszenie art. 151a § 2 pkt 1 k.k.s. w
zw. z art. 155 § 1 i § 2 k.k.s. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.
polegającą na wniesieniu aktu oskarżenia przez finansowy organ postępowania
przygotowawczego, podczas gdy postępowanie przygotowawcze winno być
prowadzone w formie śledztwa, a zatem w ocenie obrońcy i pełnomocnika
interwenienta akt oskarżenia powinien zostać zatwierdzony i wniesiony do sądu
przez prokuratora, co powoduje, iż w niniejszej sprawie zaistniał brak skargi
V KK 395/25
3
uprawnionego organu, co stanowi bezwzględną podstawę odwoławczą, o której
mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz naruszenie art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 449 §
2 k.p.k. w zw. z art. 151a § 2 pkt 1 k.k.s. polegającego na rozpoznaniu sprawy przez
sąd odwoławczy w składzie jednoosobowym, podczas gdy przyjęta przez Sąd I
instancji kwalifikacja prawna czynu (zawierająca obostrzenie z art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s.,
a zatem sprawy, w której winno być prowadzone śledztwo) obligowała do
rozpoznania sprawy odwoławczej w składzie trzech sędziów, a zatem doszło do
rozpoznania sprawy w składzie nienależycie obsadzonym, co stanowi bezwzględną
podstawę odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Podnosząc powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku
Sądu Okręgowego w Płocku z 18 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. akt V Ka 713/24
i poprzedzającego go wyroku Sadu Rejonowego w Żyrardowie z 13 kwietnia 2024 r.
w sprawie o sygn. akt II K 389/22 w całości i umorzenie postępowania karnego
w sprawie, a alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniesione kasacje okazały się nie tylko dopuszczalne, ale i zasadne.
Oskarżonemu wymierzona została kara wolnościowa, ale w realiach niniejszej
sprawy podniesione zostały zarzuty odwołujące się do bezwzględnych przyczyn
odwoławczych, co mieści się w dopuszczalnych podstawach kasacyjnych (art. 523
§ 2 i 4 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.). Jednocześnie rację mają skarżący w tym,
iż zastosowanie w rozstrzygnięciu sądu w I instancji nadzwyczajnego obostrzenia
kary przewidzianego w art. 37 § 1 pkt 3 k.k.s., wykluczającego prowadzenie
postępowania przygotowawczego w formie uproszczonej (art. 325 § 1 pkt 1 k.p.k. w
zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), obligowało sąd odwoławczy do orzekania w składzie trzech
sędziów (art. 29 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.), nawet jeżeli postępowanie
przygotowawcze, w świetle kwalifikacji czynu przyjętej w akcie oskarżenia mogło
toczyć w formie dochodzenia (zob. wyrok SN z 13 lipca 2002 r. sygn. akt III KK
240/22). Zmiana kwalifikacji powoduje, iż te same względy gwarancyjne, które
statuują w art. 449 § 2 k.p.k. wyjątek od zasady z art. 29 § 1 k.p.k. wymagają ze
względu na wagę przestępstwa, by sprawa o takie przestępstwo była rozpoznana w
składzie powiększonym, zgodnym z zasadą ogólną. Wydanie zaskarżonego wyroku
V KK 395/25
4
w składzie jednoosobowym stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k. w zw. art. 29 § 1 k.p.k. w postaci sądu nienależycie obsadzonego –
w składzie niewłaściwym pod względem liczbowym.
Natomiast odnosząc się do zarzutu zaistnienia w sprawie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, opisanej
w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.,
to Sąd Najwyższy nie podziela tego stanowiska.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż żaden z sądów orzekających
w niniejszej sprawie nie zanegował kompetencji finansowego organu postępowania
przygotowawczego do wniesienia w niniejszej sprawie aktu oskarżenia. Analizując
trafność tego stanowiska, w dalszej kolejności na uwadze mieć należy, iż
postępowanie przygotowawcze w niniejszej sprawie prowadzone było w formie
dochodzenia, które nie było objęte nadzorem prokuratora. W takim układzie
procesowym niewątpliwie organ finansowy postępowania przygotowawczego był
uprawniony do samodzielnego wniesienia i popierania przed sądem aktu oskarżenia.
Zaznaczyć należy również, iż przyjęta w akcie oskarżenia kwalifikacja prawna
czynów zarzuconych oskarżonemu, na etapie wszczęcia postępowania sądowego
nie wykluczała prowadzenia postępowania przygotowawczego w formie
dochodzenia. W szczególności ani w opisie czynów, ani w akcie oskarżenia nie
wskazano, iż ustalenia faktyczne wskazują na to, iż czyny kwalifikowane jako
przestępstwa skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. popełnione zostały w warunkach z art.
37 § 1 pkt 3 k.k.s. Oceny tej nie zmienia późniejsze ustalenie, iż czyny te stanowią
ciąg przestępstw i towarzysząca temu adekwatna zmiana opisu czynów. Legalność
formy postępowania przygotowawczego ustalana jest według stanu sprawy w chwili
jego wszczęcia, prowadzenia postępowania i wniesienia aktu oskarżenia, a nie ex
ante późniejszej oceny sądu. Sąd bowiem zgodnie z samodzielnością jurysdykcyjną
jest wyłącznym dysponentem każdej skargi, z chwili wszczęcia postępowania
sądowego, które inicjuje wniesienie skargi i nie jest związany ani opisem czynów, ani
oceną prawną zdarzeń, będących przedmiotem postępowania, wskazaną w akcie
oskarżenia. Wiąże go jedynie zdarzenie historyczne opisane w zarzucie. Sąd może
zmienić opis czynu i kwalifikację prawną, o ile tożsamość czynu zostanie zachowana,
uprzedzając o tym strony. Przed jej wniesieniem pełną autonomię w zakresie opisu
V KK 395/25
5
czynów, kwalifikacji prawnej i konstrukcji skargi zasadniczej zachowuje oskarżyciel.
Przejawia się ona w samodzielnym kształtowaniu przebiegu postępowania
przygotowawczego, decydowaniu o jego kierunkach oraz ostatecznym
rozstrzygnięciu o zasadności oskarżenia. Należy pamiętać, iż przyjęta forma
postępowania przygotowawczego determinuje zakres kompetencji przynależnych
organom niebędącym prokuratorem, a konsekwencją niedochowania niewłaściwej
formy stanowi obrazę przepisów postępowania. Winna być zatem usuwana w trybie
art. 438 § 2 k.p.k., a na etapie wszczęcia postępowania sądowego w trybie art. 344a
k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. (zob. P. Kardas [w:] Kodeks karny skarbowy.
Komentarz do art. 155 Kodeksu karnego skarbowego, red. P. Kardas, G. Łabuda, T.
Razowski, WKP 2017, teza 16). Podkreślenia wymaga, iż w realiach niniejszej
sprawy takiego uchybienia na tym etapie postępowania karnego nie stwierdzono.
Niemniej jednak poczynione przez sąd a quo ustalenia, odzwierciedlone w wyroku
skazującym, miały wpływ na dalszy sposób procedowania, którego nieadekwatność
proceduralna na etapie postępowania odwoławczego skutkowała zaistnieniem
wskazanego na wstępie uchybienia.
Procedując powtórnie Sąd Okręgowy w Płocku, będąc związany wskazaniami
i zapatrywaniami prawnymi Sądu Najwyższego (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442
§ 3 k.p.k.) oraz zobowiązanym do respektowania obowiązujących przepisów prawa
materialnego i procesowego, przeprowadzi rzetelną kontrolę odwoławczą zarzutów
podniesionych w apelacji i w sposób w pełni analityczny odniesie się do nich
w uzasadnieniu wyroku (oczywiście o ile zajdzie ustawowa konieczność jego
sporządzenia).
Na zakończenie trzeba dodać, że z uwagi na treść sentencji wyroku Sądu
Najwyższego, nie było podstaw do zamieszczania w tym wyroku rozstrzygnięcia
o kosztach procesu. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zamieszcza się jedynie w wyroku
kończącym postępowanie (art. 626 § 1 k.p.k.). Takiej cechy nie ma wyrok Sądu
Najwyższego uchylający zaskarżone orzeczenie i przekazujący sprawę do
ponownego rozpoznania.
Z wszystkich wyżej omówionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej wyroku.
V KK 395/25
6
[J.J.]
[r.g.]
