IV KZ 12/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Puszkarski
Dnia 12 maja 2026 r.
w sprawie M.B.
skazanego za czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 12 maja 2026 r.
zażalenia skazanego
na zarządzenie Przewodniczącego VI Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu
Okręgowego w Katowicach
z dnia 5 lutego 2026 r., sygn. akt VI Ka 239/25, VI WKK 43/25
o odmowie przyjęcia kasacji
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
uchylić zaskarżone zarządzenie.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bytomiu wyrokiem z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt II
K 755/24, uznał M.B. za winnego popełnienia czynu z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art.
12 § 2 k.k., za który wymierzył mu karę roku ograniczenia wolności polegającą na
wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30
godzin w stosunku miesięcznym. Orzekł wobec oskarżonego środek
kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę
wskazanej kwoty na rzecz pokrzywdzonego podmiotu i obciążył oskarżonego
kosztami sądowymi.
IV KZ 12/26
2
Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego wyroku przez oskarżonego
M.B. i jego obrońcę, Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 16 maja 2025 r.,
sygn. akt VI Ka 239/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zwolnił
oskarżonego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a w pozostałym
zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Na wniosek skazanego zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2025 r.
Przewodniczący VI Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w
Katowicach (dalej: Przewodniczący Wydziału) na podstawie art. 78 § 1a k.p.k.
wyznaczył mu obrońcę z urzędu do zbadania czy istnieją podstawy do wniesienia
kasacji od wyroku tego Sądu z dnia 16 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 239/25 oraz
zobowiązał obrońcę do wniesienia kasacji w razie stwierdzenia podstaw do takiego
postąpienia, względnie do poinformowania Sądu, że takie podstawy nie zachodzą.
Pismem z dnia 9 października 2025 r. wyznaczony obrońca poinformował Sąd
Okręgowy w Katowicach, że nie stwierdził podstaw do wniesienia kasacji od
wspomnianego wyroku tego Sądu, w szczególności, że nie znalazł uchybień z art.
439 k.p.k. (także innego rażącego naruszenia prawa), a w świetle art. 523 § 4 k.p.k.
jedynie takie uchybienia uzasadniałyby wniesienie kasacji, skoro skazanemu nie
wymierzono kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania. Następnie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z
dnia 28 października 2025 r. poinformowano skazanego M. B. o stanowisku
obrońcy, z jednoczesnym pouczeniem, iż w terminie zawitym 30 dni od otrzymania
tej informacji kasację może wnieść adwokat lub radca prawny ustanowiony przez
skazanego.
Kasacja sporządzona przez podmiot fachowy nie wpłynęła do Sądu
Okręgowego w Katowicach, wpłynęła natomiast nadana przez M.B.
korespondencja, w tym niepodpisane pismo datowane 16 grudnia 2025 r.,
określone jako „skarga kasacyjna” (k. 352 akt sprawy). Nie bacząc na brak podpisu,
Przewodniczący Wydziału wydał 29 grudnia 2025 r. zarządzenie o treści: „Kasację
wniesioną przez skaz. M.B. wpisać do wykazu WKK” (k. 361), następnie na
podstawie art. 120 § 1 k.p.k. polecił wezwać skazanego do uzupełnienia braku
formalnego osobistej kasacji przez sporządzenie i podpisanie kasacji przez
adwokata lub radcę prawnego w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyjęcia
IV KZ 12/26
3
„osobistej kasacji” skazanego. Pominął jednak brak formalny polegający na tym, że
kasacja nie została podpisana, czego wymaga art.119 § 1 pkt 4 k.p.k. W
wyznaczonym terminie skazany nie uzupełnił sygnalizowanego braku formalnego, a
jedynie zwrócił się z wnioskiem o „przedłużenie terminu do uzupełnienia braków
formalnych kasacji”.
Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2026 r. Przewodniczący Wydziału na
podstawie art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. w zw. z art. 526 § 2 k.p.k.
odmówił przyjęcia kasacji osobiście sporządzonej przez skazanego jako
niespełniającej wymogów formalnych z art. 526 § 2 k.p.k. (k. 367-368).
Wcześniej korespondencję dotyczącą sprawy skazany M. B. wysłał
bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Pismem datowanym 28 stycznia 2026 r.,
nadanym w Urzędzie Pocztowym 30 stycznia 2026 r. (k. 371-372), wystąpił o
wyznaczenie z urzędu obrońcy w celu wniesienia kasacji od wyroku Sądu
Okręgowego w Katowicach z dnia 16 maja 2025 r., sygn. VI Ka 239/25 oraz o
„uchylenie zarządzenia Sądu Okręgowego o odmowie przyjęcia kasacji lub
wezwanie do uzupełnienia braków formalnych w terminie dogodnym po
wyznaczeniu obrońcy” (data wpływu do SN – 5 lutego 2026 r., k. 371). Przy
kolejnym piśmie datowanym 3 lutego 2026 r. (data wpływu do SN – 12 lutego 2026
r., k. 382) nadesłał brakujące jego zdaniem załączniki, które miały uzasadniać
wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Wśród nich był, tym razem podpisany
przez skazanego, egzemplarz jego „skargi kasacyjnej” (k. 385). Cała ta
korespondencja z Sądu Najwyższego została przekazana według właściwości
Sądowi Okręgowemu w Katowicach.
Z akt sprawy wynika, że zwrócone przez Sąd Najwyższy m.in. pismo
skazanego datowane 28 stycznia 2026 r., wysłane do SN w ramach drugiej
korespondencji, Przewodniczący Wydziału uznał za zażalenie na zarządzenie z 5
lutego 2026 r. o odmowie przyjęcia kasacji. Zaznaczył, że pismo zostało nadane w
Urzędzie Pocztowym 6 lutego 2026 r. oraz że w pkt 3 pisma skazany wniósł o
uchylenie zarządzenia Sądu Okręgowego o odmowie przyjęcia kasacji (k. 392). Nie
było to postąpienie prawidłowe, bowiem trudno przyjąć, że 28 stycznia 2026 r.
skazany kontestował nieistniejącą wtedy decyzję, nadto pismo opatrzone tą datą
pierwszy raz wysłał do Sądu Najwyższego 30 stycznia 2026 r., a w aktach sprawy
IV KZ 12/26
4
znajduje się dowód, że skazany M. B. zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji
wraz z pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia odebrał 26 lutego 2026 r. (k.
394). Zażalenie na zarządzenie sporządził (opatrzył je datą „03.06.2026 r.”, błędnie
też podał, że zarządzenie zostało wydane „09.02.2026 r.”) i nadał je w Urzędzie
Pocztowym 5 marca 2026 r. (k. 397-400). Zaskarżył zarządzenie w całości,
twierdząc, że „jest przejawem rażącej niesprawiedliwości proceduralnej” oraz że
zaistniało:
„1. Naruszenie standardów międzynarodowych (EKPC):
Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (np. sprawa
Airey przeciwko Irlandii), prawo dostępu do sądu musi być skuteczne, a nie
iluzoryczne. Państwo ma obowiązek zapewnić pomoc prawną osobie, której nie
stać na prawnika, jeśli prawo wymaga jego udziału. Odmowa przyjęcia kasacji w
momencie, gdy mój wniosek o obrońcę z urzędu wciąż nie został rzetelnie
rozpoznany przez Sąd Najwyższy jest naruszeniem art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji o
Ochronie Praw Człowieka.
2. Brak bezstronności sędziego (Nemo iudex in causa sua):
Zarządzenie wydał sędzia J.K. Ten sam sędzia brał udział w wydaniu wyroku
skazującego mnie z art. 207 § 1 k.k. w dniu 02.08.2024 r. Sytuacja, w której sędzia,
który mnie skazał, teraz osobiście blokuje mi drogę do kontroli tego wyroku przez
Sąd Najwyższy, budzi uzasadnione podejrzenie o stronniczość i chęć utrzymania w
mocy własnej wcześniejszej decyzji za wszelką cenę.
3. Nowe okoliczności – opinia adwokata z wyboru:
Wskazuję, że dotychczasowa opinia obrońcy z urzędu o braku podstaw do
kasacji była nierzetelna. Posiadam informację od adwokata z wyboru, który po
analizie akt stwierdził, że istnieją realne podstawy do kasacji w sprawie VI Ka
337/24, jednak z powodu mojej bezdomności nie może on podjąć się obrony bez
wynagrodzenia. Sąd nie może ignorować tego faktu i zamykać mi drogi do
sprawiedliwości”.
Wniósł o:
„1. Uchylenie zaskarżonego zarządzenia jako wydanego z rażącym naruszeniem
prawa do obrony (art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP).
IV KZ 12/26
5
2. Wyznaczenie obrońcy z urzędu w celu sporządzenia i podpisania niniejszego
zażalenia oraz kasacji, z uwagi na moją skrajnie trudną sytuację życiową
(bezdomność, bezrobocie) oraz stan zdrowia (hipoglikemia, refluks, kamica
nerkowa).
3. Wyłączenie sędziego J.K. od orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art.
41 § 1 k.p.k., z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (sędzia
ten brał udział w wydaniu wyroku skazującego mnie w dniu 02.08.2024 r., sygn. akt
VI Ka 337/24)”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zaskarżone zarządzenie należało uchylić, jednak nie z powodu podzielenia
zarzutów podniesionych w zażaleniu (inaczej niż uważa skarżący, nie musiało być
ono sporządzone przez podmiot fachowy). Nie wgłębiając się w ich w istotę, celowe
będzie jednak zaznaczyć, że nie jest zrozumiałe, dlaczego w zażaleniu dotyczącym
procedowania w sprawie VI Ka 239/25, skazany M. B. nawiązał do innej swojej
sprawy rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod sygn. VI Ka 337/24 i
twierdził, że adwokat z wyboru (sugeruje to, że jednak ma obrońcę) wyraził pogląd
o istnieniu podstaw do wniesienia kasacji w tej sprawie oraz że sędzia J.K.
(Przewodniczący Wydziału), który brał udział w wydaniu 2 sierpnia 2024 r. wyroku
w sprawie VI Ka 337/24, blokuje drogę do kontroli tego wyroku przez Sąd
Najwyższy. Zastrzeżenia skazanego byłyby zasadne, gdyby wspomniany sędzia
orzekał w sprawie VI Ka 239/25, co jednak nie miało miejsca.
Sąd Najwyższy orzeczenie kasatoryjne wydał z tego powodu, że zaskarżone
zarządzenie o odmowie przyjęcia osobistej kasacji skazanego zostało wydane w
odniesieniu do skargi, która nie mogła być przedmiotem takiej decyzji, bowiem była
dotknięta istotnym brakiem formalnym, polegającym na niezłożeniu podpisu przez
autora przedmiotowego pisma. Nie ma wątpliwości, że w odniesieniu do tego
ułomnego pisma procedował Przewodniczący Wydziału, skoro najpierw wydał
zarządzenie o wpisaniu wniesionej tym pismem kasacji do wykazu WKK, a w treści
zaskarżonego zarządzenia zaznaczył, że chodzi o kasację z karty 352, tj. o pismo,
które nie zostało podpisane. Nie niweluje rażącego uchybienia fakt, że w aktach
sprawy (k. 385) znajduje się podpisany przez skazanego egzemplarz jego „skargi
kasacyjnej”, skoro 5 lutego 2025 r. nie był on w polu widzenia Przewodniczącego
IV KZ 12/26
6
Wydziału. Nie jest też pewne, czy w tym dniu w ogóle istniał egzemplarz podpisanej
kasacji, a nawet jeśli przyjąć, że tak było, to nie ma znaczenia okoliczność, że
„gdzieś” w posiadaniu skazanego się znajdował, skoro ma znaczenie tylko to
pismo, do którego odnosiła się dana decyzja procesowa (orzeczenie bądź
zarządzenie) właściwego organu.
Rzeczą Przewodniczącego Wydziału będzie podjęcie stosownych czynności,
zmierzających do wytworzenia w sprawie klarownej i poprawnej proceduralnie
sytuacji procesowej. Niezależnie od tego w ślad za obrońcą, który sporządził opinię
o braku podstaw do wniesienia kasacji, należy zaznaczyć, że w sytuacji, gdy w
sprawie VI Ka 239/25 (II K 755/24) M. B. wymierzono karę ograniczenia wolności,
kasacja może zostać wniesiona przez stronę tylko z powodu uchybień
wymienionych w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Te uchybienia stwarzają
możliwość wzruszenia prawomocnego wyroku także w drodze wznowienie
postępowania z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), zatem jeżeli skazany uważa – co
wynika z jego osobistej kasacji – że w sprawie zaistniały uchybienia określone w art.
439 k.p.k., na zasadzie art. 9 § 2 k.p.k. i art. 544 § 1 k.p.k. może zwrócić się do
Sądu Apelacyjnego w Katowicach o wznowienie postępowania z urzędu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
