IV KO 195/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Dziergawka
Dnia 3 lutego 2026 r.
w sprawie skazanego Ł. B.
skazanego za czyn z art. 148 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 3 lutego 2026 r.,
wniosku skazanego o wznowienie postępowania
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II AKa 50/23,
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 110/22,
na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
odmówić przyjęcia wniosku skazanego Ł. B. o wznowienie
postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności.
UZASADNIENIE
Skazany Ł. B. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca
2023 r., sygn. akt II AKa 50/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w
Olsztynie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 110/22. W uzasadnianiu skazany
podniósł, iż błędnie przypisano mu popełnienie czynu z art. 148 § 1 k.k., przedstawił
IV KO 195/25
2
własny przebieg zdarzenia oraz odwołał się do błędów w prowadzonym
postępowaniu przygotowawczym.
Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że sędziowie wyznaczeni do
prowadzenia sprawy są wadliwie powołani.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Na wstępie należy odwołać się do treści art. 545 § 3 k.p.k., który stanowi, iż
sąd, orzekając jednoosobowo, odmawia przyjęcia wniosku niepochodzącego od
prokuratora, adwokata, radcy prawnego albo radcy Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej, bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych,
jeżeli z treści wniosku, w szczególności odwołującego się do okoliczności, które
były już rozpoznawane w postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego
oczywista bezzasadność.
Powyższe unormowanie pozwala więc na wstępną kontrolę wniosku o
wznowienie – i to bez wzywania do usunięcia jego braków formalnych - celem
wyeliminowania konieczności przeprowadzania różnego rodzaju czynności
procesowych związanych z wnioskiem, który w stopniu oczywistym nie może
doprowadzić do wznowienia postępowania. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż
decydująca jednak jest sama treść wniosku o wznowienie, która może być
oczywiście bezzasadna z różnych powodów. Ta oczywista bezzasadność wynikać
może z tego, że we wniosku wskazano podstawy wznowienia, które nie są
przewidziane w ustawie albo z tego, że w ogóle nie wskazano żadnych podstaw
wznowienia, ograniczając się do postulowania przeprowadzenia kolejnej kontroli
odwoławczej (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2024 r., III KO 81/24).
Uwzględniając powyższe wskazać należy, że skazany we wniosku nie
przedstawił takich okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie postępowania w
niniejszej sprawie. Skazany zaprezentował swoją wersję wydarzeń, która w jego
ocenie powinna prowadzić do przypisania mu popełnienia czynu z art. 158 § 3 k.k.
IV KO 195/25
3
oraz odwołał się do nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu
przygotowawczym. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić podstawy do
wznowienia postępowania. Należy bowiem wskazać, że postępowanie
wznowieniowe nie stanowi powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest
swego rodzaju "trzecią instancją", mającą służyć kolejnemu weryfikowaniu
poprawności orzeczeń zapadłych w sądach pierwszej i drugiej instancji.
Zauważyć należy, że kwestionowanie przez skazanego sposobu
prowadzenia postępowania dowodowego przez prokuraturę oraz dokonanej przez
sądu obu instancji oceny i analizy ustaleń stanu faktycznego i przebiegu
inkryminowanego zdarzenia, nie należą do kręgu przesłanek wznowienia
postępowania. Ponadto zaznaczyć należy, iż kwestia poprawności przypisania
skazanemu zbrodni zabójstwa z art. 148 § 1 k.k., była przedmiotem rozpoznania
przez sąd odwoławczy, z uwagi na treść zarzutu apelacyjnego obrońcy skazanego.
Sąd ten jednak nie dostrzegł podstaw do zmiany przyjętej kwalifikacji prawnej
czynu.
Wniosek o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, którego podstawy zostały ustawowo skatalogowane (art. 540-540b
k.p.k.) i postępowanie wznowieniowe sprowadza się wyłącznie do ich badania (zob.
postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., V KO 67/22). Specyfika
postępowania wznowieniowego wszczynanego na wniosek sprawia, że nie
dokonuje się na nowo oceny zebranych w toku procesu dowodów i poprawności
przyjętych w oparciu o nie ustaleń faktycznych, będących podstawą prawomocnego
wyroku. Nie bada się również oceny zasadności orzeczenia sądu pierwszej
instancji, tak jak to się czyni w ramach kontroli instancyjnej (zob. postanowienie SN
z dnia 21 kwietnia 2016 r., V KO 22/16).
Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawcę wadliwości powołania
sędziów, wskazać należy, że okoliczność ta może zostać zweryfikowane jedynie z
urzędu. Zgodnie z treścią art. 542 § 2 k.p.k. postępowanie wznawia się z urzędu
tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.,
przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9-11
może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Przechodząc do zasygnalizowanej
IV KO 195/25
4
przez skazanego potrzeby wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania
z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k., stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do
wznowienia postępowania z urzędu.
W doktrynie i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchybienia
wymienione w art. 439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w
rzeczywistości, a nie pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne przyczyny
odwoławcze muszą być interpretowane ściśle. Przyczyna odwoławcza z art. 439 §
1 pkt 2 k.p.k., określana mianem „nienależytej obsady sądu”, tradycyjnie wiązana
była i nadal być musi wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym
liczbowo lub strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania
danej kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.
Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także
przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.
m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,
komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie
orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa
w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny
odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka
więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający
wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie
sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15, LEX nr
1645250; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2018 r., V KZ 15/18,
LEX nr 2473817). Dostrzec przy tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma charakter
wyjątkowy, z uwagi na fakt, że zaistnienie jednej z taksatywnie wymienionych w nim
przyczyn obliguje sąd do orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych
zarzutów oraz niezależnie od wpływu uchybienia na treść wyroku. Rodzi zatem
konsekwencje często wykraczające poza oczekiwania stron postępowania
występujących z żądaniem przeprowadzenia kontroli odwoławczej. Nie budzi więc
wątpliwości, że zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae przepis ten
nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy to nie tylko wzbogacania za
IV KO 195/25
5
pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1 k.p.k., lecz także dokonywania
rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn odwoławczych (zob.
postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22). Powyższych ustaleń nie
może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, która na skutek wyroku Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, przestała
obowiązywać.
Dodatkowo trzeba podkreślić, że w dniu 15 lipca 2022 r. weszły w życie
przepisy art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów
powszechnych (dalej: p.u.s.p.) oraz art. 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
Sądzie Najwyższym (dalej: uSN), w których dopuszczono możliwość badania
spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z
uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania
po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do
naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik
sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru
sprawy. Jednocześnie w ustawach tych wskazano, że okoliczności towarzyszące
powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia
orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego
niezawisłości i bezstronności.
W aktualnym stanie prawnym, wszelkie wątpliwości co do bezstronności i
niezawisłości sędziego sądu powszechnego, mające charakter systemowy lub
indywidualny, mogą zostać zweryfikowane jedynie w trybie procedury przewidzianej
w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, która to procedura w sprawie
karnej może zostać zainicjowana wyłącznie przez strony (art. 42a § 3 p.u.s.p. w zw.
z art. 42a § 6 pkt 6 p.u.s.p.). Procedura ta (podobnie jak tryb z art. 29 § 5uSN) służy
sądowej kontroli niezawisłości i bezstronności sędziego, który ma brać udział w
rozpoznawaniu konkretnej sprawy i w sposób szczególny reguluje badanie kwestii
niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących
jego powołaniu oraz jego postępowania po powołaniu. Przywołane przepisy Prawa
o ustroju sądów powszechnych wyłączają zatem możliwość badania w innym trybie
IV KO 195/25
6
przesłanek z art. 42a § 3 p.u.s.p., dotyczących badania spełnienia przez sędziego
wymogów niezawisłości i bezstronności. Trzeba też zauważyć, że procedura ta ma
szczególny charakter gwarancyjny także dla sędziego, albowiem w razie
uwzględnienia wniosku strony, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza
się również sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni
złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego, który w składzie
pięciu sędziów utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla
postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek (art. 42a § 13 p.u.s.p.).
Badanie przez Sąd Najwyższy lub sąd odwoławczy niezawisłości sędziego
pod kątem zaistnienia nienależytej obsady sądu, w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,
wprowadza zatem nieznaną ustawie procedurę o charakterze inkwizycyjnym oraz
stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 42a § 3 - § 14 p.u.s.p. i art. 7 w zw. z art.
87 Konstytucji RP, skutkujące jednocześnie pozbawieniem testowanego sędziego
prawa do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu ustanowionego ustawą oraz
pozbawieniem prawa do skutecznego środka odwoławczego, a nadto
pozbawieniem prawa oskarżonego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie –
co stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz
art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności (zob. postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24).
Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść
bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.
Powyższe rozważania zdecydowały o stwierdzeniu braku podstaw do
przeprowadzenia z urzędu postępowania o wznowienie zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca
IV KO 195/25
7
2023 r., sygn. akt II AKa 50/23, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II K 110/22.
Uwzględniając powyższe wniosek skazanego o wznowienie
postępowania, należało uznać za oczywiście bezzasadny i na podstawie art. 545 §
3 k.p.k. odmówić jego przyjęcia.
[J.J.]
[a.ł]
