IV KO 125/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 listopada 2025 r.
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Jerzy Grubba
w sprawie A. P.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 5 listopada 2025 r.
sygnalizacji wnioskodawcy
o wznowienie postępowania kasacyjnego
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego
z dnia 21 maja 2025 r., sygn. akt IV KK 14/25,
o oddaleniu kasacji pełnomocnika wnioskodawcy jako oczywiście bezzasadnej,
postanowił:
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
wznowić postępowanie kasacyjne;
2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2025
r., IV KK 14/25, o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnej kasacji
wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy i kasację tę
przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu
Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym;
3. obciążyć Skarb Państwa kosztami postępowania o wznowienie
postępowania;
Małgorzata Gierszon
Tomasz Artymiuk
Jerzy Grubba
IV KO 125/25
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 21 maja 2025 r., IV KK 14/25, Sąd Najwyższy oddalił
jako oczywiście bezzasadną kasację pełnomocnika wnioskodawcy A. P. ,
wniesioną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 czerwca 2024 r.,
sygn. akt II AKa 218/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w
Rybniku z dnia 16 stycznia 2024 r., sygn. akt III Ko 1/23.
W dniu 21 lipca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo
wnioskodawcy, którego treść wskazuje, że przedmiotem sygnalizacji o jakiej mowa
w art. 9 § 2 k.p.k., jest postępowanie kasacyjne zakończone powołanym wyżej
postanowieniem Sądu Najwyższego, a jego merytoryczną podstawę stanowi
okoliczność orzekania w tej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego (w
składzie jednoosobowym) sędziego Ryszarda Witkowskiego powołanego przez
Prezydenta RP na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 – dalej w tekście ustawa o KRS z 2017 r.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zawarta w wystąpieniu wnioskodawcy A. P. sygnalizacja o jakiej mowa w art.
9 § 2 k.p.k., gdyż tak należy odczytywać złożone przez niego pismo, skutkowała
wznowieniem z urzędu postępowania kasacyjnego.
Rację przyznać należy niewątpliwie autorowi sygnalizacji, że orzekanie w tej
sprawie przez sędziego Ryszarda Witkowskiego na etapie postępowania
kasacyjnego naruszało jego prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczpospolitej Polskiej.
Co więcej, w sprawie tej zmaterializowała się również bezwzględna
przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej obsady sąd w rozumieniu art. 439 §
1 pkt 2 k.p.k., bowiem tego rodzaju uchybienie zachodzi wtedy, gdy w składzie
sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy o KRS z 2017 r. Taka wykładnia przepisu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
dokonana została przez Sąd Najwyższy w pkt. 1 uchwały połączonych Izb Sądu
IV KO 125/25
3
Najwyższego; Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23
stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7). Jak to trafnie
wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych po zapadnięciu tej
uchwały, zachowała ona moc obowiązującą, wiążąc wszystkie składy Sądu
Najwyższego [art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j.
Dz. U. z 2024 r., poz. 622 – dalej w tekście u.S.N.)], a poglądu tego nie może
zmienić fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020
r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 [zob. w tym przedmiocie postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41, z
dnia 29 września 2021, V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22;
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNPiUS 2022,
nr 10, poz. 95 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2
czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Podobnie, co do braku
skutku prawnego tak jak wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego,
ocenić należy te – zapadłe po podjęciu uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. –
orzeczenia Sądu Najwyższego, w którego składach zasiadali sędziowie powołani w
oparciu o przepisy ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte wadą z art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. albo z art. 379 pkt 4 k.p.c., a także inne wyroki Trybunału Konstytucyjnego,
czy też dokonywane sukcesywnie zmiany u.S.N., mające na celu wyłącznie
zablokowanie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)
oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w zakresie dokonanych
przez te organy międzynarodowe interpretacji wiążących Polskę norm traktatowych.
Przeprowadzoną przez Sąd Najwyższy, w powołanych na wstępie orzeczeniach,
wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o Sądzie
Najwyższym, w powiązaniu z wykładnią przepisów konwencyjnych dokonaną przez
międzynarodowe Trybunały, ten skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłości
podziela i do niej się w tym miejscu odwołuje, uznając ją za własną.
Oczywiste tym samym jest, że wydane przez Sąd Najwyższy – w składzie z
udziałem sędziego Ryszarda Witkowskiego – orzeczenie dotknięte jest, z uwagi na
tryb powołania wyżej wymienionego na urząd sędziego Sądu Najwyższego,
bezwzględną przyczyną odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
IV KO 125/25
4
Pogląd ten wzmacniają wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie
Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), z dnia 8 listopada 2021 r.,
Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), z dnia
3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20);
z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18)
oraz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), w
których Trybunał ten stwierdził m.in., że nieprawidłowości w procesie nominacji
sędziów do różnych Izb Sądu Najwyższego spowodowały, że Sąd Najwyższy z
udziałem sędziów powołanych na ten urząd na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa określonej przepisami ustawy o KRS z 2017 r. nie stanowi sądu
"zgodnego z prawem" w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC). Sama istota przedmiotowego
prawa została zatem naruszona.
Wypada także wskazać, że nie można wyłączyć stosowania gwarancji z art.
6 ust. 1 EKPC z etapu postępowań, które toczą się już po uprawomocnieniu się
orzeczenia. Nie rozwijając tej kwestii wypada jedynie odesłać do uzasadnienia
postanowienia Sądu Najwyższego w sprawie I KZ 29/21 i wyroku ETPCz (Wielka
Izba) z dnia 11 lipca 2017 r., Moreira Ferreira przeciwko Portugalii (skarga nr
19867/12), gdzie stwierdzono, że art. 6 Konwencji znajduje zastosowanie w
aspekcie karnym do postępowań zaklasyfikowanych jako nadzwyczajne w prawie
krajowym, gdy sąd krajowy zostaje wezwany do rozstrzygnięcia zarzutu (§ 65).
Skoro zatem ten etap postępowania karnego, tj. postępowanie kasacyjne objęte
jest gwarancjami zawartymi w Konwencji, w tym wypadku związanymi z
postępowaniem cywilnym – kwestia odszkodowania i zadośćuczynienia – to trzeba
stwierdzić, że każde orzeczenie wydane przez skład Sądu Najwyższego, w którym
uczestniczył Ryszard Witkowski stanowi podstawę do złożenia skargi na podstawie
art. 6 ust. 1 EKPC, zaś zważywszy na stabilną linię orzeczniczą ETPCz w tym
zakresie, nie trudno założyć, iż bardzo prawdopodobne jest wydanie orzeczenia na
korzyść skarżącego, co najmniej w zakresie roszczenia odszkodowawczego
wynikającego z pozbawienia strony skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez
niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.
Oddalenie kasacji przez sędziego Ryszarda Witkowskiego stanowiło niewątpliwie
IV KO 125/25
5
zamknięcie etapu postępowania o charakterze nadzwyczajnym na gruncie
krajowym, którego podstawy określają przepisy art. 519 k.p.k. i art. 523 k.p.k., a
obecne żądanie wznowienia postępowania kasacyjnego należy postrzegać także
jako ostatnią możliwość do usunięcia wady zaistniałej w toku postępowania
kasacyjnego, zanim strona chciałaby skorzystać z prawa do skargi opartej na
naruszeniu praw gwarantowanych w EKPC. Tak niewątpliwie trzeba postrzegać
wniesioną inicjatywę, czemu zresztą dał wyraz wnioskodawca w swoim wystąpieniu.
Sąd Najwyższy w tym składzie podtrzymuje również pogląd wyrażony we
wcześniejszym postanowieniu z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22, że w formule
z art. 540 § 1 k.p.k. „postępowanie sądowe zakończone prawomocnym
orzeczeniem” mieści się także postępowanie, w którym wydano postanowienie o
oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania oraz postanowienie o oddaleniu
kasacji, są to bowiem orzeczenia kończące postępowanie sądowe – odpowiednio:
co do wznowienia postępowania oraz kasacji. Wznowienie postępowania
kasacyjnego zakończonego oddaleniem kasacji jest w związku z tym dopuszczalne
zarówno na wniosek (art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.k.), jak i z urzędu (art. 542 § 3
k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k.), a jedyną podstawą wznowieniową wyłączoną w
takim wypadku jest przesłanka propter nova uregulowana w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.
Taka wykładnia przepisu art. 540 § 1 k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k. zaakceptowana
została w wielu kolejnych orzeczeniach (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z
dnia 14 czerwca 2023 r., III KO 43/23; z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 17/22 i V
KO 30/22; z dnia 27 czerwca 2023 r., III KO 84/21; z dnia 18 października 2023 r., I
KO 33/23; z dnia 6 listopada 2023 r., I KO 56/23; z dnia 24 stycznia 2024 r., III KO
117/23; z dnia 19 marca 2024 r., II KO 18/24; z dnia 26 marca 2024 r., II KO 54/23),
i brak podstaw tak natury faktycznej jak i prawnej aby od tej dominującej obecnie
linii orzeczniczej odstępować. Stanowiska tego nie mogą w szczególności zmienić
te rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, które zostały wydane w składach z udziałem
osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte
również wadą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Podsumowując, Sąd Najwyższy uznał, że w konsekwencji ujawnienia w tej
sprawie na etapie postępowania kasacyjnego uchybienia o jakim mowa w art. 439 §
IV KO 125/25
6
1 pkt 2 k.p.k., konieczne jest wznowienie postępowania kasacyjnego, co z kolei
implikowało uchylenie postanowienia z dnia 21 maja 2025 r., IV KK 14/25, w całości
i przekazanie kasacji pełnomocnika wnioskodawcy do ponownego rozpoznania w
postępowaniu kasacyjnym.
W powtórnym postępowaniu kasacyjnym konieczne
czynności pozwalających na uniknięcie tożsamego, jak w
postępowaniu, uchybienia.
będzie podjęcie
dotychczasowym
[J.J.]
[a.ł]
Małgorzata Gierszon
Tomasz Artymiuk
Jerzy Grubba
