IV KO 110/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 października 2025 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
zarządził:
1. zawiadomić – przez doręczenie niniejszego zarządzenia –
adwokata B.P., obrońcę skazanego D.S., iż nie uznano za
dopuszczalne wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego,
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 13
czerwca 2025 r., sygn. akt IV KK 182/25;
2. sprawę zakreślić w repertorium KO.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt II K
83/21, skazał D.S. za czyn z art. 177 § 2 k.k. w zb. z art. 178 § 1 k.k. i przy
zastosowaniu art. 60 § 2 i § 6 pkt 3 k.k. wymierzył mu karę roku pozbawienia
wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat oraz karę
grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 30 zł każda. Orzekł także zakaz
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat i nawiązkę w
wysokości 10.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę
oskarżonego Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 19 listopada 2024 r.,
IV KO 110/25
2
sygn. II Ka 96/24, zmienił zaskarżony wyrok m.in. w ten sposób, że z podstawy
wymiaru kary wyeliminował art. 60 § 2 i § 6 pkt 3 k.k., wysokość kary pozbawienia
wolności podwyższył do lat 2, uchylił orzeczenia o warunkowym zawieszeniu
wykonania kary pozbawienia wolności i grzywnie, okres zakazu prowadzenia
wszelkich pojazdów mechanicznych podwyższył do dożywotniego, a w pozostałym
zakresie wyrok utrzymał w mocy.
Obrońca skazanego D.S. wniósł kasację od wyroku Sądu odwoławczego,
którą Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 czerwca 2025 r., sygn. akt IV KK
182/25, oddalił jako oczywiście bezzasadną.
Następnie adw. B. P., obrońca skazanego D.S., skierował do Sądu
Najwyższego pismo, które określił jako „Wniosek o wznowienie postępowania
sądowego”. Powołując się na art. 540 § 1 i art. 542 § 1 k.p.k. sprecyzował, że
chodzi o cyt. „wznowienie postępowania kasacyjnego, zakończonego wyrokiem
(powinno być: postanowieniem – uw. SN) Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca
2025 r., sygn. akt IV KK 182/25”, a postulowanym orzeczeniem następczym jest
„uchylenie wyroku Sądu Najwyższego i przekazanie do ponownego rozpoznania
Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej”. Wskazując, że czyni to z ostrożności, Autor
pisma jako wniosek ewentualny przedstawił „zbadanie przesłanki wynikającej z
treści dyspozycji art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.”.
W uzasadnieniu obrońca skazanego podał, że „na etapie postępowania
kasacyjnego w powyższej sprawie w składzie sędziowskim występował sędzia M.S.
- powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw”, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k. i powinno skutkować wznowieniem postępowania kasacyjnego.
W tym względzie powołał uchwały Sądu Najwyższego: składu połączonych Izb:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r.,
BSA I-4110-1/20 oraz składu siedmiu sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22.
IV KO 110/25
3
Odnosząc się do tego przedmiotowego wystąpienia w pierwszej kolejności
należy stwierdzić, że traktując ściśle pismo obrońcy jako wniosek o wznowienie
postępowania kasacyjnego z powodu zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k., należałoby odmówić przyjęcia wniosku jako niedopuszczalnego z mocy
ustawy. Sąd Najwyższy od dawna konsekwentnie wskazuje bowiem, że
wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k., tj. w razie ujawnienia
się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., może nastąpić tylko z
urzędu, a nie na wniosek strony (zob. uchwałę składu 7 sędziów z dnia 24 maja
2005 r., I KZP 5/05, publ. OSNKW 2005, z. 6, poz. 48) i szereg wydanych później
orzeczeń). Jednak przy uwzględnieniu treści art. 118 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 9 § 2
k.p.k. wspomniane pismo potraktowano jako sygnalizację potrzeby wznowienia
postępowania z urzędu. W uzupełnieniu celowe będzie też nadmienić, że
eksponowana przez obrońcę okoliczność nie mieści się w podstawach wznowienia
postępowania określonych w powołanym w piśmie art. 540 § 1 k.p.k.
Gdy chodzi o meritum wystąpienia należy zauważyć, że zagadnienie
dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego z tego powodu, że w
składzie orzekającym Sądu Najwyższego zasiadał sędzia (sędziowie) powołany do
tego Sądu przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, tj. organu, który
sposobem powołania jego części sędziowskiej i składem tej części odbiega od
modelu przewidzianego dla niego przez Konstytucję RP, pojawia się w związku z
pismem strony (najczęściej samego skazanego, względnie jego obrońcy)
sygnalizującym potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak
uczynił to obrońca D. S., wskazuje się w tych wystąpieniach, że jest to konieczne z
powodu zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta
obsada sądu). Zagadnienie to, wielkiej wagi dla praktyki orzeczniczej Sądu
Najwyższego, Sąd ten, orzekając w składzie trzech sędziów, przedstawił do
rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, formułując pytanie:
IV KO 110/25
4
„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze
udział sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury
przeprowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w
trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)
jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu
art. 542 § 3 k.p.k.?”.
Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co
ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie przed
2018 r., tj. na wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie
budzi zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ.
OSNK 2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie
zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,
interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu, przeprowadził
jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że
„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym
postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na
implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia
z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego
wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co
odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem
sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym
rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w
tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.
Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu nie jest
powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowano przypadki
wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie
IV KO 110/25
5
kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została
podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze
zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne
nie dezawuują wspomnianego judykatu. Chociaż zawierają rzeczowe argumenty, to
trudno przyjąć, że wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono, zawiera on
wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać Autora
przedmiotowego wystąpienia, nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez
powiększony skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego. Znacznie wcześniej w
uchwale pełnego składu Izy Karnej Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2000
r., I KZP 37/00 (publ. OSNKW 2000, z. 9-10, poz. 78), podkreślono, że oddalenie
kasacji jest rozstrzygnięciem jakościowo zupełnie odmiennym od rozstrzygnięcia
utrzymującego zaskarżone orzeczenie w mocy, jako że z istoty postępowania
kasacyjnego wynika, iż nie jest ono postępowaniem zmierzającym do
rozstrzygnięcia o zasadności oskarżenia w sprawie karnej (w rozumieniu art. 6 ust.
1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności), lecz
postępowaniem zmierzającym do zbadania zasadności nadzwyczajnego środka
zaskarżenia jakim jest kasacja, wniesionego już po prawomocnym zakończeniu
postępowania. W konsekwencji na przestrzeni lat Sąd Najwyższy prezentował
stanowisko – potwierdzone wspomnianym postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r.,
I KZP 17/22 – że niedopuszczalne jest wznowienie postępowania kasacyjnego,
gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego nie jest orzeczeniem kończącym
postępowanie w rozumieniu art. 542 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 in princ. k.p.k.
Takim orzeczeniem jest natomiast wydane przez Sąd Najwyższy, po uchyleniu w
wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie następcze o umorzeniu
postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego, co przewiduje art. 537 § 2 k.p.k.
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z
dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00 z dnia 25 listopada 2010 r., V KO 87/10; z
dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15 i inne).
Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia,
najlepiej przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie
uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość
IV KO 110/25
6
procedowanie w takiej formule. Nasuwa się też postulat jednoznacznego
uregulowania zagadnienia w ramach przewidywanych zmian prawa karnego, w tym
prawa procesowego.
Trzeba również zauważyć, że nie jest tak, iż dla strony postępowania
kasacyjnego jedyną opcją jest dążenie – po wydaniu orzeczenia przez wadliwie
obsadzony Sąd Najwyższy – o wznowienie tego postępowania. Nie jest bowiem
wykluczone wcześniejsze wykazanie inicjatywy zmierzającej do takiego
ukształtowania składu tego Sądu, by nie budził on zastrzeżeń. Po otrzymaniu
zawiadomienia o składzie Sądu strona może wszak wystąpić z wnioskiem o
wyłączenie sędziego (sędziów) od udziału w sprawie, co w praktyce zazwyczaj z
pozytywnym dla autora takiego wniosku skutkiem ma miejsce. Tymczasem, jak
wynika z akt sprawy IV KK 182/25, po otrzymaniu zawiadomienia o składzie
orzekającym Sądu Najwyższego (k. 24, 25 akt sprawy) ani oskarżony, ani jego
obrońca nie wystąpili z wnioskiem o wyłączenie sędziego M.S. od rozpoznania
sprawy. Każe to uznać rozpatrywane wystąpienie za instrumentalne.
Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie
wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia
postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych
przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne
wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia
postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie wspomnianej uchwały Sądu
Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienie z dnia 7 grudnia
2021 r., V KZ 39/21, nadto zarządzenie sędziego SN z dnia 27 kwietnia 2023 r., II
KO 33/23). Wobec tego wypada przyjąć, że w taki sam sposób można wyrazić
stanowisko odnośnie do samej dopuszczalności (możliwości) wznowienia
postępowania w danej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, zarządzono jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
IV KO 110/25
7
