IV KK 143/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 maja 2025 r.
SSN Małgorzata Bednarek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Ryszard Witkowski
SSN Adam Roch
w sprawie J. R.
skazanego za czyny z art. 54 § 1 k.k.s. i inne
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 28 maja 2025 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju
z 11 marca 2014 r., o sygn. akt II 1 Ko 211/14
1. uchyla zaskarżone postanowienie i na podstawie art. 15 § 1
k.k.w. umarza postępowanie wykonawcze w stosunku do
skazanego J. R. w przedmiocie zarządzenia wykonania
warunkowo zawieszonej kary łącznej 1 roku pozbawienia wolności
orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z 8
lutego 2011 r., sygn. akt II Ks 53/10;
2. kosztami sądowymi postępowania wykonawczego obciąża
Skarb Państwa.
Adam Roch
Małgorzata Bednarek
Ryszard Witkowski
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju wyrokiem z 8 lutego 2011 r., sygn. akt II
Ks 53/10, orzekł wobec J. R. karę łączną grzywny w wymiarze 180 stawek dziennych
IV KK 143/25
2
po 50 złotych każda oraz karę łączną 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie
warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 3 lata - w związku z uznaniem go
winnym popełnienia występków określonych w art. 54 § 1 k.k.s. i inne. Powyższy
wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się 16 lutego
2011 r.
Postanowieniem z 11 marca 2014 r., sygn. akt II 1 Ko 211/14, Sąd Rejonowy
w Jastrzębiu-Zdroju, w oparciu o przepis art. 75 § 2 k.k., zarządził względem
skazanego wykonanie ww. kary pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy następnie
przyjął, że wskazane postanowienie uprawomocniło się 8 kwietnia 2014 r.,
w konsekwencji czego kara pozbawienia wolności została wprowadzona do
wykonania.
Od powyższego orzeczenia kasację na korzyść skazanego J. R. wywiódł
Prokurator Generalny, który zarzucił mu:
1. rażące i mogące mieć istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie prawa
procesowego, a mianowicie art. 139 § 1 k.p.k. w zw. z art. 131 § 1 k.p.k. w zw. z art.
1 § 2 k.k.w., skutkujące równocześnie rażącą obrazą art. 22 § 1 k.k.w., a w
konsekwencji także art. 178 § 2 k.k.w. (w brzmieniu obowiązującym w dacie ich
stosowania) oraz art. 6 k.p.k., polegające na wadliwym uznaniu, że nieudolna próba
wezwania J. R. za pośrednictwem Policji, do stawiennictwa na wyznaczony na 11
marca 2014 r. termin posiedzenia w przedmiocie zarządzenia wykonania kary
pozbawienia wolności, spełnia wymogi doręczenia zastępczego, a tym samym, że
wystąpiły warunki do rozpoznania sprawy' pod nieobecność skazanego, podczas gdy
próba doręczenia korespondencji została podjęta pod adresem, który nie został
wskazany przez J. R. jako miejsce jego zamieszkania, dłuższego pobytu, ani adres
do doręczeń, co w konsekwencji skutkowało przeprowadzeniem postępowania pod
jego nieobecność z rażącym naruszeniem prawa do obrony, polegającym na
uniemożliwieniu skazanemu wzięcia udziału w posiedzeniu oraz poddania wydanego
postanowienia kontroli odwoławczej,
2. rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa
materialnego i procesowego, to jest art. 75 § 4 k.k. w zw. z art. 178 § 2 k.k.w.
IV KK 143/25
3
(w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania), polegające na zarządzeniu na
mocy tego orzeczenia, które uprawomocniło się po dniu 16 sierpnia 2014 r.,
wykonania warunkowo zawieszonej na okres 3 (trzech) lat kary 1 (jednego) roku
pozbawienia wolności, orzeczonej wobec J. R. prawomocnym z dniem 16 lutego
2011 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z dnia 8 lutego 2011 r.,
sygn. akt II Ks 53/10, tj. po upływie okresu wskazanego w wymienionym przepisie
prawa materialnego, stosownie do którego zarządzenie wykonania kary po dniu 16
sierpnia 2014 r. nie było już możliwe.
Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i umorzenie postępowania w przedmiocie zarządzenia wykonania
kary 1 roku pozbawienia wolności, zgodnie z treścią art. 15 § 1 k.k.w.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym.
W przedmiotowej sprawie, Sąd Rejonowy w Jastrzębiu - Zdroju, na dzień 11
marca 2014 r. wyznaczył posiedzenie w przedmiocie zarządzenia wykonania
warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, orzeczonej wobec J. R. ww.
wyrokiem Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z 8 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy
zawiadomienie skazanego J. R. o posiedzeniu przekazał Komisariatowi Policji w W.
celem doręczenia mu na adres W., ul. […]. W wykonaniu powyższego polecenia
Komisariat Policji poinformował Sąd Rejonowy, że mieszkanie zlokalizowane przy ul.
[…] w W. stanowi własność J. C.. J. R. – jak wynikało z oświadczenia właściciela
mieszkania - był natomiast jego znajomym i poprosił go o zameldowanie, jednak
nigdy tam nie mieszkał, ani też nie przebywał. Z akt sprawy natomiast wynikało, że
J. R. w toku postępowania przygotowawczego jako adres zamieszkania podał W. ul.
[…], natomiast jako adres dla doręczeń w kraju wskazał – W., ul. […] Na wskazany
przez niego adres korespondencyjny następnie wysyłano wymienionemu przez
okres postępowania przygotowawczego pisma procesowe. Na pierwszej rozprawie
IV KK 143/25
4
głównej, która miała miejsce 6 lipca 2010 r., J. R. ponownie wniósł, aby
korespondencję do niego kierować na ww. adres podany jeszcze w toku
postępowania przygotowawczego jako adres do doręczeń. Kolejne wezwania
wysyłane były zatem na powyższy adres - przy czym jedno z nich zostało wysłane
dodatkowo na adres W. ul. […]. Po wydaniu wyroku, wezwania do zapłaty
zobowiązań finansowych były najpierw wysyłane skazanemu na adres W. ul. […] ,
których skazany nie odebrał a jedno z nich – odebrane przez niego - na adres
wskazany przez skazanego jako adres do doręczeń tj. W. ul. […]. Ten ostatni adres
zresztą Sąd Rejonowy wskazał następnie komornikowi sądowemu w związku z
wdrożonym postępowaniem egzekucyjnym.
W realiach zatem tej sprawy na posiedzeniu w dniu 11 marca 2014 r. Sąd
Rejonowy w Jastrzębiu - Zdroju, dysponując powyższymi informacjami, powołując
się na treść art. 139 § 1 k.p.k., błędnie uznał zawiadomienie J. R. o terminie
posiedzenia wysłane za pośrednictwem Policji za doręczone prawidłowo co z kolei
spowodowało, że przystąpił do procedowania, które zakończyło się wydaniem
zaskarżonego postanowienia – pod nieobecność skazanego.
Rację ma więc skarżący, że skazany nie został zawiadomiony w sposób
prawidłowy o terminie posiedzenia, skoro korespondencja do niego kierowana miała
być na adres przez niego nie wskazany jako adres zamieszkania czy adres do
doręczeń - co stanowiło rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 139 § 1
k.p.k. a w konsekwencji art. 22 § 1 k.k.w. w zw. z art. 178 § 2 k.k.w. Przepis art. 22
§ 1 k.k.w. w zw. z art. 178 § 2 k.k.w. - w brzmieniu obowiązującym w dacie
procedowania – nakładał bowiem na sąd obowiązek zawiadomienia skazanego
o posiedzeniu sądu, w taki sposób, aby umożliwić mu skorzystanie z prawa do
wysłuchania, przed podjęciem przez sąd decyzji w przedmiocie zarządzenia
wykonania kary warunkowo zawieszonej. Obowiązek zawiadomienia jest
zrealizowany wówczas, gdy zawiadomienie o terminie posiedzenia zostanie wysłane
na ten adres (lub adresy), który skazany podał jako adres miejsca zamieszkania lub
pobytu w kraju albo też - jako adres do doręczeń (art. 139 k.p.k.) – co w realiach tej
sprawy nie miało miejsca. Nie wiedząc natomiast o wyznaczonym posiedzeniu
w przedmiocie zarządzenia wykonania kary, której wykonanie warunkowo
zawieszono, skazany nie miał zatem możliwości wzięcia w nim udziału, co oznaczało,
IV KK 143/25
5
iż nie mógł on przedstawić swoich racji oraz argumentów odnoszących się do
złożonego wniosku o zarządzenie wykonania kary, a co z kolei stanowiło rażące
naruszenie prawa do obrony (art. 6 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w.). Na tle
przepisu art. 178 § 2 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2015 r.
w orzecznictwie Sądu Najwyższego powinność wysłuchania skazanego ujmowana
była jako obowiązek sądu, realizowany w ten sposób, iż sąd miał dołożyć wszelkich
starań mających na celu wysłuchanie skazanego lub jego obrońcy. Nie oznaczało to
oczywiście, że w każdej sytuacji sąd miał doprowadzić do złożenia wyjaśnień przez
skazanego lub jego obrońcę. Jeżeli bowiem zachowanie skazanego wskazywało
bezspornie, że nie chce z prawa do udziału w posiedzeniu skorzystać, a więc nie
chce złożyć stosownych wyjaśnień, to odstąpienie od wysłuchania nie stanowi obrazy
przepisu art. 178 § 2 k.k.w. W niniejszej sprawie również przez pryzmat tak
wykładanego przepisu art. 178 § 2 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym w dacie
orzekania widoczne są zaniechania sądu, stanowiące o rażącym naruszeniu także
prawa do wysłuchania skazanego. Jest zatem jasne, iż taki sposób procedowania w
sposób rażący naruszył wskazane powyżej przepisy procesowe, pozbawił
skazanego możliwości zaprezentowania swoich racji oraz argumentów na ich
poparcie, co mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 6 k.p.k.).
Oczywiście zasadny jest również zarzut 2 kasacji. Otóż Sąd Rejonowy
w Jastrzębiu -Zdroju błędnie przyjął, że korespondencja wysłana na adres nie podany
przez skazanego ani jako adres zamieszkania, ani adres do doręczeń stanowi, przy
podwójnej awizacji, o fikcji doręczenia zastępczego wynikającej z treści art. 133 § 2
k.p.k. czy też art. 139 § 1 k.p.k. Do przyjęcia bowiem fikcji doręczenia zastępczego,
o którym mowa w przywołanych przepisach koniecznym jest bowiem, aby
korespondencja została wysłana na prawidłowy, nie zaś jakikolwiek adres. Tylko
bowiem poprawne wskazanie danych adresowych, czyli podanych przez samego
skazanego, warunkuje możliwość uznania korespondencji za doręczoną. Ponieważ
w realiach niniejszej sprawy sytuacja taka nie miała miejsca, gdyż odpis
zaskarżonego postanowienia, tak samo jak zawiadomienie o terminie posiedzenia,
zostało wysłane na adres W. ul. […] - zamiast na adres podany przez skazanego
jako adres do doręczeń tj. W. ul. […]. Tym samym postanowienie z 11 marca 2014 r.,
o sygn. akt II 1 Ko 211/14, w istocie nie zostało doręczone skazanemu i wadliwym
IV KK 143/25
6
było uznanie, iż uprawomocniło się ono z datą jego zwrotu do nadawcy, tj. 8 kwietnia
2014 r. Na marginesie uznać należy – zresztą słusznie zauważył to autor kasacji -
ustalając datę prawomocności orzeczenia, również przy fikcji doręczenia
zastępczego należy uwzględnić termin przysługujący stronie do złożenia środka
odwoławczego, albowiem dopiero z upływem tego terminu orzeczenie nabywa
przymiot prawomocności. Postanowienie powyższe biorąc zatem pod uwagę treść
przepisu art. 142 k.p.k. zostało skutecznie uznane za doręczone 21 września 2018
r., tj. w momencie zatrzymania skazanego do odbycia orzeczonej kary pozbawienia
wolności, kiedy to J. R. w związku z zatrzymaniem niewątpliwie uzyskał informację o
zarządzeniu wykonania wobec niego kary pozbawienia wolności orzeczonej w
sprawie Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju, o sygn. akt II Ks 53/10. Nie sposób
zatem uznać, że zaskarżone niniejszą kasacją postanowienie z 11 marca 2014 r.,
sygn. akt II 1 Ko 211/14, wydane w przedmiocie zarządzenia wykonania kary
pozbawienia wolności, uprawomocniło się przed upływem wynikającego z dyspozycji
art. 75 § 4 k.k. terminu zawitego, skoro samo jego doręczenie uznać należało, w
realiach niniejszej sprawy, za doręczone dopiero 21 września 2018 r, a więc przeszło
dwa lata po terminie o jakim mowa w przywołanym przepisie.
Obowiązujący w dniu orzekania Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju
przepis art. 178 § 3 k.k.w. stanowił, że postanowienia o zarządzeniu wykonania kary
wydane na podstawie art. 75 § 2 i 3 k.k. stają się wykonalne dopiero z chwilą
uprawomocnienia (identyczne rozwiązanie obowiązuje obecnie i jest ono
uregulowane w art. 178 § 5 k.k.w.). Oznacza to, że ustawodawca w diametralnie
odmienny sposób uregulował konsekwencje zarządzenia wykonania kary,
uzależniając wykonalność decyzji sądu od obligatoryjnego, bądź fakultatywnego
charakteru podstawy zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności (art. 75 § 1.
1a, 2a lub § 2 i 3 k.k.). Zgodnie z przywołanym uregulowaniem prawnym fakultatywne
zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności byłoby
skuteczne, gdyby prawomocne w tym przedmiocie postanowienie wydane zostało
przed upływem okresu próby i kolejnych 6 miesięcy. W rozpatrywanej sprawie ów
okres mijał z dniem 16 sierpnia 2014 r. Przypomnieć w tym miejscu należy, że sąd
zarządził wykonanie kary pozbawienia wolności w oparciu o przepis art. 75 § 2 k.k.
Zaprezentowana zatem chronologia przesądza, że zaskarżone postanowienie
IV KK 143/25
7
uprawomocniło się w czasie, gdy doszło już do zatarcia skazania za przestępstwo
przypisane J. R. wyrokiem Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju z 8 lutego 2011 r.
Przedstawione rażące naruszenia prawa tak w sposobie procedowania, jak
i doręczeniu orzeczenia będącego podstawą zarządzenia wykonania warunkowo
zawieszonej kary niewątpliwie miało istotny wpływ na treść postanowienia z 11 marca
2014 r., o sygn. akt II 1 Ko 211/14. Na jego bowiem podstawie zarządzono wobec
skazanego J. R. niepodlegającą już wykonaniu karę pozbawienia wolności.
W powyższej sytuacji, podzielając zaprezentowane w kasacji stanowisko co
do rażącego charakteru naruszenia wskazanych w zarzutach przepisów prawa oraz
oczywistego, negatywnego wpływu tych uchybień na treść orzeczenia, Sąd
Najwyższy orzekł, jak w części dyspozytywnej, umarzając postępowanie
wykonawcze na podstawie art. 15 § 1 k.k.w. obciążając kosztami sądowymi
postępowania wykonawczego Skarb Państwa.
[J.J.]
[r.g.]
Adam Roch
Małgorzata Bednarek
Ryszard Witkowski
