|
Apelacja okazała się zasadna w zakresie wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie G. A. od popełnienia przypisanego jej czynu z art. 300 § 2 k.k., bowiem zasadnie podniosła skarżąca, że Sąd meriti wyrokując, oparł się na części ujawnionego materiału dowodowego, choć powinnością było dokonanie analizy całokształtu ujawnionych okoliczności, a więc i tych, które go podważają, do czego obliguje choćby art. 4 k.p.k. (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z 30 lipca 1979r., III KR 196/79, OSNPG 3/1980/53). Nie ulega wszak wątpliwości, że pominięcie oceny istotnych dla sprawy okoliczności, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie w kwestii winy, stanowi oczywistą obrazę przepisu art. 410 k.p.k. Taka sytuacja zaistniała w omawianej sprawie. Sąd ustalił przecież, że oskarżona nie wyzbyła się całego swego majątku, pozostała współwłaścicielką dwóch innych nieruchomości, co należało poddać ocenie w aspekcie znamion zarzucanego i ostatecznie przypisanego występku. To z kolei stanowi o trafności zarzutu obrazy art. 410 k.p.k. i podważa trafność wyprowadzonego wniosku w zakresie sprawstwa oskarżonej, przy jednoczesnym niedostrzeżeniu, że wydruki z dwóch ksiąg wieczystych o sygnaturach (...) i (...), załączone do akt sprawy, są niekompletne i na podstawie załączonych ich fragmentów nie można ustalić czy i w jakim zakresie nieruchomości te były obciążone (k.28-29 i 30-31), zaś darowanie pozostałych trzech w tych okolicznościach rzeczywiście udaremniło wykonanie orzeczenia sądu i zaspokojenie wierzyciela.
Jakkolwiek zauważyć należy, iż ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny w zasadniczej mierze nie budzi wątpliwości. Sąd orzekający prawidłowo bowiem ustalił, że w 16 listopada 2017 r. Sąd Rejonowy Szczecin Centrum w Szczecinie w XI Wydziale Gospodarczym wydał nakaz zapłaty w sprawie sygn. akt (...)zasadzając od G. A. na rzecz P. Ż. kwotę 50.015,08 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 października 2017 roku oraz z kosztami procesu. Nakaz został przez oskarżoną G. A. odebrany w dniu 05 grudnia 2017 roku i w dniu 20 grudnia 2017 roku do w/w Sądu wpłynął sprzeciw od w/w nakazu podpisany przez oskarżoną. W dniu 10 kwietnia 2018 roku Sąd Rejonowy Szczecin Centrum w Szczecinie w XI Wydziale Gospodarczym wydał wyrok w sprawie sygn. akt (...) zasądzając między innymi od G. A. na rzecz P. Ż. kwotę 49.844,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 października 2017 roku oraz z kosztami procesu. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oskarżona odebrała w dniu 04 maja 2018 roku. W dniu 10 kwietnia 2018 roku wyrokowi nadano klauzulę wykonalności, a w dniu 16 lipca 2018 roku pełnomocnik pokrzywdzonego P. Ż. złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W dniach 26 lipca 2018 roku i 14 sierpnia 2018 roku Komornik Sądowy przy Sadzie Rejonowym Szczecin – Centrum w S. rozpoczął zajmowanie wierzytelności należących do oskarżonej celem zaspokojenia roszczenia.
Oskarżona pomimo powyższego, w dniu 13 listopada 2018r. zawarła ze swoim synem W. A. umowę darowizny oraz umowę przejęcia długu mocą których darowała mu:
- własność nieruchomości stanowiącej działki bez zabudowań: nr (...), nr (...) i nr (...), o łącznej powierzchni 0,3962 ha, położone w O., obręb O., (...), objęte księgą wieczystą KW (...);
- własność nieruchomości zabudowanej stanowiącej działki: nr (...), o łącznej powierzchni 0,2300 ha, położone w O., obręb (...) O., (...), M. (...), objęte księgą wieczystą KW NR (...);
- przysługujący jej udział wynoszący 3/5 we własności nieruchomości stanowiącej działkę bez zabudowań nr (...), o powierzchni 0,1463 ha, położonej w O., obręb (...) O., objętej księgą wieczystą KW nr (...);
- własność nieruchomości stanowiącej działkę rolną bez zabudowań (...), o powierzchni 2,5547 ha, położonej w N., obręb D., objętej księgą wieczystą KW nr (...).
Na podstawie powyższych okoliczności Sąd I instancji wysunął trafny wniosek uznając, że oskarżona w chwili zawarcia umowy z dnia (...). miała pełną świadomość, iż wierzyciel – P. Ż. podjął kroki prawne – wszczął postępowanie egzekucyjne. W tych też okolicznościach próba przekonania Sądu ad quem, że G. A. nie zdawała sobie sprawy, z tego iż rozporządzenie składnikami majątku będzie miało wpływ na tok tego postępowania, jest oczywiście chybiona.
Sąd orzekający, w oparciu o prawidłowo dokonane ustalenia faktyczne, dokonał jednak nieprawidłowej analizy znamion zarzucanego oskarżonej przestępstwa niezasadnie uznając, że dopuściła się ona występku z art. 300 § 2 k.k. przypisanego jej w punkcie I zaskarżonego wyroku.
Przede wszystkim zauważyć należy, że przestępstwa określone w art. 300 k.k. należą do kategorii przestępstw skutkowych. W przepisie art. 300 § 2 k.k. kryminalizacją objęto tylko te postacie udaremnienia egzekucji (przez dłużnika), które prowadzą do oznaczonego skutku tj. udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela. W tym kontekście pod pojęciem „udaremnienia uszczuplenia” wierzyciela należy rozumieć wyłącznie całkowite zaspokojenie jego roszczenia, a w konsekwencji przez „uszczuplenie zaspokojenie” wierzyciela - uniemożliwienie zaspokojenia jego roszczenia w jakiejkolwiek części (ale nie w całości). Ponadto, co istotne, pomiędzy zachowaniem oskarżonego, a wskazanym wyżej skutkiem musi zaistnieć związek przyczynowy. Należy przy tym pamiętać, że nie każda czynność rozporządzająca majątkiem dłużnika w toku egzekucji lub w sytuacji zagrożenia egzekucją prowadzi do poniesienia odpowiedzialności karnej z tego przepisu, ale jedynie rozporządzenia składnikami majątku, które mają realny wpływ na udaremnienie lub ograniczenie zaspokojenia wierzyciela.
Powyższe stanowisko wynika z ugruntowanego orzecznictwa tak sądów powszechnych jak i Sądu Najwyższego. Wskazać przykładowo można na stanowisko Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, że „czyn z art. 300 § 2 k.k. jest przestępstwem skutkowym, a zatem wymaga wykazania, że działanie sprawcy doprowadziło albo do udaremnienia albo uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela" (wyrok z 22 grudnia 2016 r., sygn. II AKa 372/16, podobnie SA w Warszawie w wyroku z 7 kwietnia 2014 r., sygn. II AKa 64/14). Uzupełniająco wskazać należy, że konstrukcja występku z art. 300§ 2 k.k. należy do kategorii przestępstw kierunkowych, zatem chodzi tu o sytuację kiedy sprawca traktuje udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia swojego wierzyciela jako środek do osiągnięcia założonego celu - udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego. Nadto z uwagi na skutkowy charakter tego przestępstwa warunkiem odpowiedzialności karnej z tego przepisu jest ustalenie szczególnej więzi między zachowaniem dłużnika a udaremnieniem lub uszczupleniem pozwalającej na obiektywne przypisanie dłużnikowi tego skutku, w wyniku którego wierzyciel poniósł szkodę. Oznacza to, że jeżeli czynność rozporządzająca majątkiem dłużnika nie miała realnego wpływu na zaspokojenie wierzyciela, to wobec braku znamienia skutku w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela nie doszło do popełnienia tego przestępstwa (vide np. wyrok SA w Katowicach z 31 maja 2012 r., sygn. II AKa 148/12).
Podobnie w zakresie skutkowego charakteru czynu z art. 300 § 2 k.k. wypowiadał się Sąd Najwyższy, który w orzeczeniach w sprawach V KK 257/11 i IV KK 31/11 odpowiednio stwierdził, że „postępowanie zabezpieczające korzysta z ochrony prawnokarnej przepisu art. 300 § 2 k.k., nie przesądza jeszcze o istnieniu znamion przestępstwa stypizowanego z art. 300 § 2 k.k., albowiem przestępstwo to ma charakter skutkowy, a do wypełnienia znamion konieczne jest udaremnienie bądź uszczuplenie zaspokojenia swojego wierzyciela" oraz, że „jeżeli zbycie rzeczy zajętej w postępowaniu egzekucyjnym, czy inna czynność rozporządzająca zajętym mieniem dłużnika, nie miała realnego wpływu na zaspokojenie wierzyciela, to pomimo wypełnienia pozostałych znamion stypizowanego w przepisie art. 300 § 2 k.k. występku (podmiot, znamiona określające czynność sprawczą, przedmiot bezpośredniego działania), brak znamienia skutku w postaci udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela powoduje, że nie można uznać, iż doszło do popełnienia przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k.".
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy oraz uwzględniając jej realia, nie można było uznać, że zachowanie oskarżonej w postaci przeniesienia własności nieruchomości w drodze umowy darowizny i umowy przejęcia długu wyczerpało znamię skutku, który został przypisany oskarżonej w pkt I części dyspozytywnej wyroku tj. udaremnienia zaspokojenia wierzyciela.
Skoro oskarżonej zarzucono skutek w postaci udaremnienia, konieczne było ustalenie, że poza majątkiem, którego G. A. wyzbyła się w wyniku zwartej w dniu 13 listopada 2018r. ze swoim synem W. A. umowy darowizny oraz umowy przejęcia długu, nie posiadała innego majątku, który pozwalał na prowadzenie egzekucji i zaspokojenie roszczenia pokrzywdzonego. Takich ustaleń Sąd I instancji jednak nie poczynił, pomimo, iż w ustaleniach faktycznych wskazał, iż oskarżona była współwłaścicielką nieruchomości o numerach KW (...) i KW (...). Niemniej, jak już wyżej sygnalizował tut. Sąd odwoławczy nie dostrzegł Sąd orzekający, że wydruki z ksiąg wieczystych dotyczącej w/wym. nieruchomości były niekompletne, a w efekcie nie był w stanie prawidłowo ocenić dowodu z tych dokumentów i wyprowadzić prawidłowych wniosków. Dowodzi tego treść uzasadnienia, w którym kwestie te w ogóle nie były analizowane.
Sąd odwoławczy uzupełnił zatem postępowanie dowodowe w tym zakresie, dopuszczając dowód z wydruków ksiąg wieczystych nr (...). Na ich podstawie ustalił, że w chwili zawarcia umowy z dnia 13 listopada 2018r. oskarżona – prócz wymienionych w zarzucie nieruchomości - była współwłaścicielką udziału wynoszącego 4/12 na wspólności ustawowej małżeńskiej działek nr (...), które stanowił grunty rolne zabudowane położone w B., dla których Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie prowadził księgę wieczystą (...) oraz współwłaścicielką udziału wynoszące 2/6 na wspólności ustawowej małżeńskiej działek nr (...) - pastwiska trwałe położone w B., dla których Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie prowadził księgę wieczystą (...). Co istotne nieruchomości te w dacie zawarcia umowy darowizny oraz umowy przejęcia długu nie były obciążane hipotekami i nie było wobec nich prowadzone postępowanie egzekucyjne.
Skoro zatem oskarżona dysponowała majątkiem, z którego pokrzywdzony mógł dochodzić zaspokojenie przysługującego mu względem niej roszczenia, to w tej sytuacji nie można oskarżonej przypisać stuku w postaci udaremnienia.
Ponadto wskazać trzeba, że samo wyzbycie się nieruchomości wskazanych w akcie notarialnym z dnia 13 listopada 2018r. Repertorium A numer (...) w istocie nie pozbawiało pokrzywdzonego możliwości prowadzenia egzekucji z wyłączonych z majątku dłużniczki (oskarżonej) składników majątku w postaci nieruchomości tj. działki nr (...) oraz działki nr (...) objętych księgę wieczystą nr (...), działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...) i działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...). Należy wszak pamiętać, że nie każda czynność rozporządzająca jest nieodwracalna. W prawie cywilnym istnieją instytucje chroniące wierzyciela, a do jednej z nich należy powództwo oparte na przepisie art. 527 k.c. (skarga pauliańska), z którego, jak wynika z dołączonych akt Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie sygn. (...), pokrzywdzony skorzystał. P. Ż. wystąpił do Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie ze stosowym powództwem, które wyrokiem tego Sądu z dnia 22 września 2021r. w sprawie sygn. akt (...) zostało uwzględnione. Sąd ten uznał za bezskuteczną wobec powoda P. Ż. czynność prawną – umowę darowizny oraz przejęcia długu, zawartą przed notariusz Z. P. w dniu 13 listopada 2018 roku (Rep. (...)), nieruchomości: działki nr (...) oraz działki nr (...), położonych w O., obręb ewidencyjny (...) O., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...), działki nr (...) położonej w N., obręb ewidencyjny 2 D., dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Kłodzku V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) i działki nr (...), położonej w O., obręb ewidencyjny (...) O., dla i to nieruchomości Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...), zawartej przez ozwanego W. A. i dłużniczkę G. A., jako dokonanej z pokrzywdzeniem powoda - jako wierzyciela - do wysokości wierzytelności przysługującej powodowi w kwocie 63 959,87 zł, w celu ochrony wyżej wymienionej wierzytelności, wynikającej z wyroku Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie XI Wydziału Gospodarczego dnia 10 kwietnia 2018 roku w sprawie o sygn. akt (...), zaopatrzonego dniu 11 czerwca 2018 roku w punktach I i III w klauzulę wykonalności, jak i kosztów prowadzonych egzekucji.
Pokrzywdzony, dysponując tym wyrokiem, mógł prowadzić egzekucję ze wskazanych w w/w wyroku nieruchomości. Takie stanowisko wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018r. w sprawie II KK 411/17, w którym stwierdzono, że przedmiotem przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k. może być nie tylko dłużnik osobisty, ale także osoba odpowiadająca wobec wierzyciela rzeczowo (dłużnik rzeczowy). Z treści art. 527 k.c. oraz z natury skargi pauliańskiej wynika, że w przypadku uznania przez sąd danej czynności za bezskuteczną względem wierzyciela, wierzyciel ten uzyskuje prawo do egzekucji z przedmiotów majątkowych osoby trzeciej, które na skutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika. W rezultacie więc, osoba trzecia, która stała się właścicielem mienia w wyniku dokonania tej czynności przez dłużnika, przy uwzględnieniu, że miała lub powinna mieć wiedzę co do pokrzywdzenia wierzyciela, staje się również dłużnikiem wierzyciela w rozumieniu art. 300 § 2 k.k.".
Z powyższego wynika, że oceniając zachowanie oskarżonej z punktu widzenia art. 300 § 2 k.k., należało mieć na uwadze także unormowania cywilne, które Sąd I instancji pominął.
Za zupełnie bezzasadne w realiach niniejszej sprawy uznać należało także twierdzenia Sądu I instancji, że zwłoka w prowadzeniu egzekucji spowodowana działaniem oskarżonej (niemożność przyłączenia się komornika M. M. do prowadzonej egzekucji i konieczność złożenia pozwu o uznanie za bezskutecznej wobec powoda umowy darowizny i umowy przejęcia długu), uzasadniały przypisanie oskarżonej skutku w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela, które jak wskazano wyżej polega na całkowitym uniemożliwieniu pokrzywdzonemu zaspokojenia jego roszczenia.
Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że stan faktyczny ustalony w tej sprawie nie pozwalał na uznanie, że G. A. wyczerpała znamiona przypisanego jej przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że nastąpił skutek w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela, o którym mowa w tym przepisie, a który został przypisany oskarżonej w punkcie I części dyspozytywnej wyroku.
Biorąc przy tym pod uwagę , że Sąd I instancji przypisując oskarżonej czyn z art. 300 § 2 k.k. użył tylko jednego z alternatywnych znamion przestępstwa w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela, a wyrok zaskarżony został jedynie na korzyść oskarżonej Sąd odwoławczy nie mógł rozpatrywać zachowania G. A. w kontekście drugiego ze znamion tj. uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela. Ponadto dokonanie ustaleń w tym zakresie wymagałaby przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, którego Sąd odwoławczy w ramach kontroli instancyjnej, w tym z uwagi na kierunek zaskarżenia wyroku, nie jest władny prowadzić. Konieczne jest tu bowiem wykazanie, że pokrzywdzony z wymienionych w zarzucie nieruchomości mógłby (nawet w części) zaspokoić swe roszczenie, a te w dacie dokonywania darowizny były już obciążone hipotekami (i to na znaczne sumy) na rzecz innych wierzycieli.
Na marginesie Sąd odwoławczy pragnie jedynie zauważyć, że sformułowany przez oskarżyciela publicznego w stosunku do oskarżonej w akcie oskarżenia zarzut w ogóle nie zawierał znamion przestępstwa z art. 300 § 2 k.k..
|