III KS 43/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 września 2025 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
w sprawie P. M.
oskarżonej o czyn z art. 148 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 10 września 2025 r.
skargi obrońcy oskarżonej
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II
AKa 39/25,
uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2024 r., sygn.
akt III K 159/24, i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania
postanowił:
1. na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. oddalić skargę;
2. zwolnić oskarżoną od zapłaty kosztów postępowania skargowego;
3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego Ł. G.,
obrońcy z urzędu oskarżonej P. M., 1476 (jeden tysiąc czterysta
siedemdziesiąt sześć) zł, w tym 23% VAT, za sporządzenie i
wniesienie skargi.
UZASADNIENIE
P. M. została oskarżona o to, że w dniu 12 lipca 2023 r. między godzinami
8.00 a 12.30 w Z. gmina W., w lokalu mieszkalnym, zajmowanym wspólnie z P. M.
III KS 43/25
2
1 i synem F. M., w zamiarze bezpośrednim pozbawienia życia, zadała P. M.1 dwa
ciosy nożem kuchennym w tym w klatkę piersiową w okolice poniżej lewej brodawki
sutkowej i drugi cios nożem w ramię lewe, doprowadzając przy pierwszym zadaniu
ciosu do rozcięcia worka osierdziowego i ranę, której kanał drążył do lewej komory
oraz powodując ranę cięto- kłutą mięśnia sercowego z tamponadą worka
osierdziowego i masywnym krwotokiem do opłucnej, w następstwie czego doszło
do śmierci pokrzywdzonego P. M.1, tj. o przestępstwo z art. 148 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2024 r., sygn. akt III
K 159/24, uniewinnił P. M. od popełnienia zarzuconego jej czynu, a kosztami
procesu obciążył Skarb Państwa.
Po rozpoznaniu apelacji prokuratora, który zarzucił szeroko opisany błąd w
ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego
treść oraz apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, który podniósł zarzuty
obrazy art. 7 k.p.k. wynikającej z nieprawidłowej oceny dowodów oraz błędu w
ustaleniach faktycznych, Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 kwietnia
2025 r., sygn. akt II AKa 39/25, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał
Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Skargę od tego wyroku wniósł obrońca P. M., który zarzucił naruszenie art.
437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,
podczas gdy Sąd odwoławczy:
- pomimo dokonania odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego i dostrzeżenia konieczności przeprowadzenia kolejnych dowodów, nie
usunął wskazywanych uchybień w drodze niezbędnego uzupełnienia materiału
dowodowego w ramach postępowania apelacyjnego,
- zaniechał sformułowania w sposób kategoryczny konkluzji, że w oparciu o
zgromadzony materiał dowodowy brak jest możliwości wydania wyroku
uniewinniającego wobec oskarżonej, co skutkowało przedwczesnym uznaniem
wystąpienia podstaw do zmiany wyroku uniewinniającego i skazania oskarżonej,
czego efektem było nieprawidłowe uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w
Szczecinie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
pomimo braku podstaw ku temu.
III KS 43/25
3
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, jak też o
zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W pisemnych odpowiedziach na skargę Prokurator Rejonowy w Kamieniu
Pomorskim wniósł o jej oddalenie, natomiast pełnomocnik oskarżyciela
posiłkowego o „utrzymanie w mocy wyroku Sądu II instancji”, chociaż art. 539e § 2
k.p.k. nie przewiduje takiej postaci orzeczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. strona
kwestionująca wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego powinna wykazać, że został
on wydany z naruszeniem art. 437 (konkretnie - § 2 zd. drugie) k.p.k., względnie że
orzeczenie to jest obarczone uchybieniem określonym w art. 439 § 1 k.p.k. Chociaż
obrońca wskazał, że zaskarżonemu wyrokowi zarzuca obrazę art. 437 § 2 k.p.k. (w
zw. z art. 454 § 1 k.p.k.), to argumenty, które podniósł w części motywacyjnej skargi,
nie przekonują o konieczności jej uwzględnienia.
Powodem uniewinnienia P. M. przez Sąd pierwszej instancji było ustalenie,
że ciosy nożem zadała pokrzywdzonemu działając w obronie koniecznej (art. 25 § 1
k.k.). Sąd Apelacyjny zanegował to ustalenie, wskazując, iż cyt. „rację mają obaj
skarżący, że ustalenia faktyczne jakie poczynił Sąd I instancji nie mogą zostać
uznane za prawidłowe” oraz że „rację należy przyznać pełnomocnikowi
oskarżyciela posiłkowego, że te błędne ustalenia faktyczne wynikają z dokonania
przez Sąd Okręgowy pobieżnej i nie odpowiadającej regułom zawartym w treści art.
7 k.p.k. i 410 k.p.k. oceny zgromadzonego materiału dowodowego w jego
wzajemnym powiązaniu”. Sąd ad quem poddał ten materiał analizie i doszedł do
wniosku, że „sprzeczna z zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego,
pobieżna ocena dowodu z jej (oskarżonej – SN) wyjaśnień, spowodowała
dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przez Sąd I instancji i niezasadne
przyjęcie, że oskarżona działała w warunkach obrony koniecznej. Prawidłowa
ocena zgromadzonego aktualnie w sprawie materiału dowodowego przemawia za
stwierdzeniem, że oskarżona wyczerpała znamiona czynu z art. 148 § 1 k.k., co
wobec zakazu ne peius określonego treścią art. 454 § 1 k.p.k. powoduje
konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi
III KS 43/25
4
Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania”. To stwierdzenie jest
kilkakrotnie powtarzane w uzasadnieniu wyroku:
- „nieuprawnionym jest więc uznanie, że w świetle wyjaśnień oskarżonej
możliwym jest uznanie, że P. M. 1 odniósł obrażenia na skutek działania przez
oskarżoną w warunkach obrony koniecznej” (s. 8),
- „prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiał dowodowego
wskazuje na brak podstaw do uznania relacji oskarżonej za wiarygodną (…), co
przemawia za stwierdzeniem, że oskarżona w warunkach kontratypu nie działała, a
jej uniewinnienie nie było słuszne. Wobec zakazu ne peius określonego treścią art.
454 § 1 k.p.k. koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania” (s. 9),
- „prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiał dowodowego
przemawia za stwierdzeniem, że oskarżona nie działała w obronie koniecznej w
rozumieniu art. 25 § 1 k.k., co wobec zakazu ne peius z art. 454 § 1 k.p.k.
powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy
Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania” (s. 10),
- „Sąd odwoławczy nie stwierdzając podstaw do uznania, że oskarżona
działała w warunkach obrony koniecznej, uznaje za bezprzedmiotowe, a co
najmniej przedwczesne ustosunkowanie się do tej części zarzutów, w których
skarżący domagają się (…)” (s. 11),
- „powyższe, teoretyczne rozważania w tym przedmiocie, nie zmieniają
stanowiska Sądu odwoławczego co do braku na gruncie niniejszej sprawy
dowodów mogących wskazywać na to, że oskarżona działała w ramach obrony
koniecznej” (s. 11).
W świetle powyższych stwierdzeń przeświadczenie obrońcy, iż Sąd
odwoławczy „zaniechał sformułowania w sposób kategoryczny konkluzji, że w
oparciu o zgromadzony materiał dowodowy brak jest możliwości wydania wyroku
uniewinniającego wobec oskarżonej”, nasuwa przypuszczenie, że autor skargi nie
zapoznał się dostatecznie uważnie z uzasadnieniem wyroku tego Sądu.
W żadnej mierze nie przekonuje zamieszczony w skardze wywód oparty na
twierdzeniu, iż wyrok kasatoryjny jest przedwczesny, bowiem Sąd ad quem
powinien we własnym zakresie uzupełnić postępowanie dowodowe, w
III KS 43/25
5
szczególności jeżeli dostrzegł podstawy do zakwestionowania wiarygodności
przedstawianych przez oskarżoną relacji, to powinien ją przesłuchać w ramach
postępowania apelacyjnego. Zdaniem skarżącego „w świetle wyrażanych przez
Sąd ad quem twierdzeń, jako konieczne jawi się również uzupełnienie materiału
dowodowego o dowody wskazane przez obrońcę oskarżonej we wniosku
dowodowym z dnia 28 listopada 2024 r., w szczególności dowodu z opinii biegłego
psychologa, która byłaby kluczowa dla należytego zrekonstruowania zachowania
oskarżonej”. Ta argumentacja byłaby skuteczna, gdyby Sąd odwoławczy wskazał,
że wyrok kasatoryjny wydał z powodu nieprawidłowości w sposobie gromadzenia
dowodów przez Sąd meriti (nie dość wnikliwe wysłuchanie oskarżonej,
nieprzeprowadzenie koniecznego dowodu), tymczasem w niniejszej sprawie Sąd
ad quem wyraził w sposób jednoznaczny przekonanie o wadliwości wyroku
uniewinniającego i stwierdził, że gdyby nie zakaz z art. 454 § 1 k.p.k., wydałby
wyrok skazujący. Nie wyraził poglądu o konieczności uzupełnienia materiału
dowodowego. Nie zmienia tej konstatacji wskazanie, w pewnym stopniu
niekonsekwentne względem wyżej przytoczonych, ale w istocie będące wyrazem
poszanowania samodzielności jurysdykcyjnej Sądu meriti (art. 8 § 1 k.p.k.), że
„dopiero prawidłowa ocena dowodów (..) pozwoli na ustalenie czy oskarżona
została zaatakowana, czy też pomiędzy konkubentami wywiązała się kolejna z ich
licznych awantur (…)”. Uwaga ta odnosi się też do zalecenia sformułowanego przez
Sąd Apelacyjny - że „w toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy winien
przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie umożliwiającym mu dokonanie
prawidłowej oceny poszczególnych wyjaśnień oskarżonej, z dostrzeżeniem ich
rzeczywistej treści oraz zmienności”, jak też do wzmianki, że „w sytuacji gdyby Sąd
Okręgowy uznał, że dla oceny mechanizmu powstania obrażeń na ciele
pokrzywdzonego, w kontekście wyjaśnień oskarżonej, niezbędne jest dodatkowe
pozyskanie opinii wydanej przez biegłych z zakresu medycyny sądowej,
dopuszczenie takiej opinii jest możliwe (…)”.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 1 części
dyspozytywnej postanowienia. Zawarte w pkt 2 rozstrzygnięcie o zwolnieniu
oskarżonej od zapłaty kosztów postępowania skargowego znajduje oparcie w art.
624 § 1 k.p.k., który zastosowano wobec trudnej sytuacji materialnej oskarżonej,
III KS 43/25
6
którą wykazała ubiegając się o wyznaczenie jej obrońcy z urzędu. Wobec tego, że
obrońca został wyznaczony z zastrzeżeniem, iż chodzi o postępowanie dotyczące
skargi (k. 645-646 akt sprawy), już na tym etapie postępowania w pkt 3 zasądzono
na jego rzecz żądane wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną oskarżonej,
która polegała na sporządzeniu i wniesieniu skargi. Czynność ta nie jest wykazana
w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
(Dz.U.2024.764), wobec tego, uznając, że jest najbardziej zbliżona do
sporządzenia i wniesienia kasacji (§ 5 rozporządzenia), wynagrodzenie zasądzono
według stawki określonej w § 17 ust. 3 pkt 2, z uwzględnieniem (co do podatku VAT)
§ 4 ust. 3 rozporządzenia.
[J.J.]
[r.g.]
