III KS 40/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 listopada 2025 r.
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)
SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
w sprawie D.K.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie
i tymczasowe aresztowanie,
na posiedzeniu bez udziału stron (art. 539e § 1 k.p.k.),
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2025 r.,
skargi prokuratora na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z dnia 29 maja 2025 r., sygn. akt II AKa 96/25,
uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie
z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt III Ko 63/23,
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Antoni Bojańczyk
Zbigniew Kapiński
Anna Dziergawka
UZASADNIENIE
III KS 40/25
2
Sąd Okręgowy w Szczecinie — po rozpoznaniu żądania wnioskodawcy D.K.
o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 24.000 zł tytułem
odszkodowania oraz kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie
niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie w sprawie o sygn. akt II K 927/21
Sądu Rejonowego w Goleniowie — wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. III Ko
63/23, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz D.K. kwoty: 14.326 zł tytułem
odszkodowania i 53.868 zł tytułem zadośćuczynienia (art. 552 § 4 k.p.k.) (pkt I),
kwotę 384 zł tytułem ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru (art. 554 § 4
k.p.k.) (pkt II), w pozostałym zakresie oddalił wniosek (pkt III), zaś wydatkami
postępowania obciążył Skarb Państwa (pkt IV).
Wyrok ten ⎯ po poddaniu go kontroli odwoławczej na skutek wniesienia
apelacji przez pełnomocnika Przedstawiciela Skarbu Państwa – Prezesa Sądu
Okręgowego w Szczecinie ⎯ Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 maja
2025 r., sygn. II AKa 96/25 uchylił i sprawę D.K. przekazał Sądowi Okręgowemu w
Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Od wyroku sądu odwoławczego skargę wniósł prokurator. Na podstawie art.
539a § 1-2 k.p.k. zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja
2025 r. w całości na korzyść oskarżonego D.K. Wyrokowi temu na podstawie art.
539a § 3 k.p.k. zarzucił naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k.,
poprzez jego niezasadne zastosowanie w wyniku błędnego uznania, że zachodzi
potrzeba uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2024
r. w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, z uwagi
na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, albowiem
w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Skarb Państwa nie mógł należycie
realizować swoich praw i bronić swoich interesów, gdyż reprezentowany był przez
niewłaściwy organ, tj. przez Prezesa Sądu Rejonowego w Goleniowie, zamiast
Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie, jako sądu, w którym wydano ostatnie
orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności karnej oraz
zaliczono tymczasowe aresztowanie na poczet grzywny, podczas gdy w toku
postępowania w niniejszej sprawie prawidłowo i zgodnie z treścią art. 552 § 2b pkt 1
III KS 40/25
3
k.p.k. określono organ reprezentujący Skarb Państwa, którym był Prezes Sądu
Rejonowego w Goleniowie mający wiedzę o toczącym się postępowaniu.
W konkluzji autor skargi na wyrok sądu odwoławczego wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w
Szczecinie do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Przedstawiciela Skarbu Państwa –
Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie wskazał, że popiera orzeczenie Sądu
Apelacyjnego w Szczecinie i argumentację zawartą w jego uzasadnieniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesiona przez prokuratora skarga na wyrok sądu odwoławczego okazała
się zasadna, co skutkowało koniecznością uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w
Szczecinie w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temu
sądowi w postępowaniu odwoławczym.
Uwagi niniejsze zacząć należy od rozważenia, czy zasadne jest wyrażone przez Sąd Apelacyjny w
Szczecinie zapatrywanie, że przymiot statio fisci w tym postępowaniu przysługuje właśnie Sądowi
Okręgowemu w Szczecinie i ⎯ w konsekwencji ⎯ reprezentantem tego podmiotu (który działa w
postępowaniu za Skarbu Państwa) powinien być w niniejszej sprawie Prezes Sądu Okręgowego w
Szczecinie.
Zgodnie z przepisami Rozdziału 58-go Kodeksu postępowania karnego ⎯ Odszkodowanie za
niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie stronami w postępowaniu
prowadzonym w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia są: wnioskodawca, prokurator
oraz Skarb Państwa (art. 554 § 2a k.p.k.), zaś organem reprezentującym Skarb Państwa jest: 1)
prezes sądu, w którym wydano ostatnie orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie
odpowiedzialności karnej, stosowania środka zapobiegawczego, środka zabezpieczającego lub
zatrzymania, albo 2) prezes sądu pierwszej instancji, w którym wydano zmienione orzeczenie -
jeżeli orzeczeniem, o którym mowa w pkt 1, zmieniono orzeczenie sądu pierwszej instancji i
zastosowano środek, w związku z którym nie przysługuje odszkodowanie w myśl niniejszego
rozdziału, albo 3) organ, który dokonał zatrzymania - jeżeli sąd uwzględnił zażalenie na zatrzymanie
albo jeżeli sąd nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie (art. 554 § 2b k.p.k.).
Skoro przedmiotem postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w Szczecinie pod sygn.
III Ko 63/23 było żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę związaną z oczywiście
niesłusznym t y m c z a s o w y m a r e s z t o w a n i e m D.K. w sprawie Sądu Rejonowego w
Goleniowie, sygn. II K 927/21, to kwestią kluczową dla udzielenia odpowiedzi na postawione
powyżej pytanie było dokonanie oceny ⎯ z należytym uwzględnieniem brzmienia art. 554 § 2b
III KS 40/25
4
k.p.k. ⎯ któremu podmiotowi (w którego imieniu działa z kolei odpowiedni prezes sądu)
przysługuje prawo realizacji uprawnień procesowych związanych z reprezentacją Skarbu Państwa w
postępowaniu w przedmiocie zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie
niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
Jeśli uwzględnić fakt, że to w y ł ą c z n i e Sąd Rejonowy w Goleniowie w całym ciągu postępowania
o sygn. II K 927/21 stosował środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania
(zastosowanie wobec D.K. tymczasowego aresztowania nastąpiło na mocy postanowienia Sądu
Rejonowego w Goleniowie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II Kp 272/21; przedłużenie okresu
stosowania tego środka zapobiegawczego do dnia 5 listopada 2021 r. na podstawie postanowienia
Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt II Kp 359/21; postanowieniem
z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt II K 927/21, Sąd Rejonowy w Goleniowie przedłużył stosowanie
tymczasowego aresztowania na dalszy okres do dnia 5 stycznia 2022 r., a następnie
postanowieniem z dnia 22 grudnia 2021 r. uchylił stosowanie wobec D.K. tego środka
zapobiegawczego), orzeczenia Sądu Rejonowego w Goleniowie w przedmiocie stosowania
izolacyjnego środka zapobiegawczego nie były nigdy poddane kontroli instancyjnej, zaś sąd ad
quem-Sąd Okręgowy w Szczecinie wyłącznie z a l i c z y ł okres tymczasowego aresztowania na
poczet grzywny orzeczonej za czyn zakwalifikowany z art. 157 § 2 k.k. (od pozostałych trzech
zarzuconych czynów sąd odwoławczy D.K. uniewinnił), to należy dojść do przekonania, że organem
reprezentującym Skarb Państwa w postępowaniu w przedmiocie odszkodowania lub
zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest prezes Sądu
Rejonowego w Goleniowie, a nie Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie, bowiem to tylko ten
pierwszy sąd stosował środek zapobiegawczy. Orzeczeniem Sądu Okręgowego w Szczecinie ani nie
stosowano tymczasowego aresztowania po raz pierwszy tego środka, ani nie przedłużano jego
stosowania, ani nie utrzymano w mocy orzeczenia w przedmiocie stosowania izolacyjnego środka
zapobiegawczego.
Analiza przepisu art. 554 § 2b k.p.k. prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było by Skarb
Państwa w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie był reprezentowany przez ten podmiot
(organ tego podmiotu), którego niesłuszna decyzja jest in concreto podstawą dochodzonego
roszczenia. Z art. 554 § 2b pkt 1 i 2 k.p.k. wynika bowiem, że organem reprezentującym Skarb
Państwa jest prezes tego sądu, w którym doszło do wydania lub skontrolowania i utrzymania w
mocy niezasadnej decyzji stanowiącej następnie podstawę do dochodzenia odszkodowania.
Podobne kryterium zastosowano do organu niesądowego w pkt 3, skoro chodzi tu o sytuację, gdy
ten organ niezasadnie dokonał zatrzymania, co stwierdził sąd w toku kontroli zażaleniowej, albo
gdy nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie. Skoro ⎯ jak już powiedziano ⎯ w niniejszej sprawie
Sąd Okręgowy w Szczecinie nie wydał żadnego rozstrzygnięcia, z którym wiązane może być
dochodzone przez D.K. roszczenie (innymi słowy ani nie stosował tymczasowego aresztowania, ani
nie utrzymywał w mocy orzeczenia w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania), to
podmiotem mającym przymiot statio fisci w niniejszym postępowaniu jest Sąd Rejonowy w
Goleniowie, który decydował o pierwszym i kolejnym stosowaniu tymczasowego aresztowania
wobec D.K.
III KS 40/25
5
Wskazać bowiem należy, że zmiana orzeczenia sądu pierwszej instancji przez orzeczenie kary
grzywny za czyn zakwalifikowany jako występek z art. 157 § 2 k.k. i zaliczenie na poczet tej kary
okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie nie może być traktowana w kategoriach
"stosowania środka zapobiegawczego" przez Sąd Okręgowy w Szczecinie (art. 554 § 2b pkt 1 k.p.k.):
środek ten był wyłącznie stosowany przez Sąd Rejonowy w Goleniowie, zatem to prezes tego sądu
jest organem uprawnionym do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu w przedmiocie
zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe
aresztowanie. W efekcie brak jest konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania
pierwszoinstancyjnego, skoro w toku tego postępowania organ uprawniony do reprezentowania
interesów Skarbu Państwa był prawidłowo reprezentowany (zawiadomienia prezesa Sądu
Rejonowego w Goleniowie o terminach rozprawy przed Sądem Okręgowym w Szczecinie –
elektroniczne pokwitowanie odbioru na termin rozprawy wyznaczony: pierwotnie na dzień 27
października 2023 r. k. 35, następnie odwołany; na dzień 22 listopada 2023 r. k. 40; pierwotnie na
dzień 16 stycznia 2024 r. k. 52, następnie odwołany; na dzień 28 marca 2024 r. k. 61; pierwotnie na
dzień 12 czerwca 2024 r. k. 102, następnie odwołany; pierwotnie na dzień 26 lipca 2024 r. k. 108,
następnie odwołany; na dzień 23 października 2024 r. k. 125; na dzień 5 grudnia 2024 r. k. 127A).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uwzględnił skargę na wyrok sądu odwoławczego
wniesioną przez prokurator Prokuratury Okręgowej w Szczecinie, uchylił zaskarżony skargą wyrok
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r., sygn. II AKa 96/25, i sprawę przekazał do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym przed tym sądem.
Antoni Bojańczyk
[WB]
[a.ł]
Zbigniew Kapiński
Anna Dziergawka
