Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 554.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Żądanie odszkodowania należy zgłosić w sądzie okręgowym, w którego okręgu wydano orzeczenie w pierwszej instancji, a w wypadku określonym w art. 552 § 4 – w sądzie okręgowym właściwym ze względu na miejsce, w którym nastąpiło zwolnienie tymczasowo aresztowanego lub zwolnienie zatrzymanego.

§ 2.Sąd okręgowy orzeka wyrokiem na rozprawie w składzie jednego sędziego.

§ 2a.Stronami w postępowaniu są: wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa.

§ 2b.Organem reprezentującym Skarb Państwa jest:

1)prezes sądu, w którym wydano ostatnie orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności karnej, stosowania środka zapobiegawczego, środka zabezpieczającego lub zatrzymania, albo

2)prezes sądu pierwszej instancji, w którym wydano zmienione orzeczenie – jeżeli orzeczeniem, o którym mowa w pkt 1, zmieniono orzeczenie sądu pierwszej instancji i zastosowano środek, w związku z którym nie przysługuje odszkodowanie w myśl niniejszego rozdziału, albo

3)organ, który dokonał zatrzymania – jeżeli sąd uwzględnił zażalenie na zatrzymanie albo jeżeli sąd nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie.

§ 3.O terminie rozprawy zawiadamia się wnioskodawcę, prokuratora oraz organ reprezentujący Skarb Państwa, przesyłając odpis wniosku.

§ 4.Postępowanie jest wolne od kosztów sądowych. W razie uwzględnienia roszczeń choćby w części wnioskodawcy przysługuje od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia jednego pełnomocnika.

Wyjaśnienie przepisu

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 554 KPK określa zasady postępowania z żądaniem odszkodowania przewidzianym w tym rozdziale Kodeksu postępowania karnego. Przepis wskazuje przede wszystkim sąd właściwy do zgłoszenia żądania. Co do zasady jest nim sąd okręgowy, w którego okręgu wydano orzeczenie w pierwszej instancji. W wypadku określonym w art. 552 § 4 właściwy jest natomiast sąd okręgowy właściwy ze względu na miejsce zwolnienia osoby tymczasowo aresztowanej albo zatrzymanej. Art. 554 KPK reguluje także skład sądu, strony postępowania, sposób reprezentacji Skarbu Państwa, zawiadomienie o rozprawie oraz koszty.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy zgłaszane jest żądanie odszkodowania w trybie objętym tym rozdziałem KPK. Osoba składająca żądanie powinna skierować je do sądu okręgowego ustalonego według reguł z § 1. Sąd okręgowy rozpoznaje sprawę na rozprawie i wydaje wyrok w składzie jednego sędziego. Stronami są wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa. Zależnie od przebiegu wcześniejszego postępowania Skarb Państwa reprezentuje prezes wskazanego w przepisie sądu albo organ, który dokonał zatrzymania.

Przykład zastosowania

Wnioskodawca kieruje żądanie odszkodowania związane ze sprawą, w której wcześniej wydano orzeczenie w pierwszej instancji. Powinien ustalić, w okręgu którego sądu wydano to orzeczenie, ponieważ do właściwego sądu okręgowego należy zgłosić żądanie. Po wyznaczeniu rozprawy sąd zawiadamia wnioskodawcę, prokuratora i organ reprezentujący Skarb Państwa, przesyłając im odpis wniosku. Jeżeli roszczenie zostanie uwzględnione choćby częściowo, wnioskodawca może otrzymać od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, także związanych z ustanowieniem jednego pełnomocnika.

Częste nieporozumienia lub błędy

Nie należy utożsamiać właściwości sądu z miejscem zamieszkania wnioskodawcy, ponieważ art. 554 § 1 KPK wskazuje inne kryteria. Błędem byłoby również przyjęcie, że w każdej sprawie Skarb Państwa reprezentuje ten sam organ, gdyż § 2b przewiduje kilka wariantów reprezentacji. Zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza automatycznie zwrotu wszystkich poniesionych wydatków. Zwrot wydatków przysługuje po uwzględnieniu roszczeń choćby w części i obejmuje wydatki uzasadnione, w tym koszty ustanowienia jednego pełnomocnika. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Do jakiego sądu składa się żądanie odszkodowania według art. 554 KPK?

Co do zasady żądanie zgłasza się do sądu okręgowego, w którego okręgu wydano orzeczenie w pierwszej instancji. Dla wypadku z art. 552 § 4 KPK obowiązuje kryterium miejsca zwolnienia.

Kto jest stroną w postępowaniu o odszkodowanie?

Stronami są wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa. Wynika to wprost z art. 554 § 2a KPK.

Czy sprawę rozpoznaje kilku sędziów?

Nie. Sąd okręgowy orzeka wyrokiem na rozprawie w składzie jednego sędziego.

Czy trzeba ponosić koszty sądowe?

Postępowanie jest wolne od kosztów sądowych. Przepis odrębnie reguluje zwrot uzasadnionych wydatków wnioskodawcy.

Kiedy można otrzymać zwrot kosztów pełnomocnika?

Jeżeli roszczenia zostaną uwzględnione choćby częściowo, wnioskodawcy przysługuje od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków. Może on obejmować wydatek związany z ustanowieniem jednego pełnomocnika.

Orzeczenia do tego artykułu

Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy