Art. 555.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 555 KPK ustanawia termin przedawnienia dla roszczeń przewidzianych w rozdziale, do którego należy ten przepis. Termin ten wynosi jeden rok. Co do zasady rok liczy się od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, które daje podstawę do żądania odszkodowania albo zadośćuczynienia. Przepis odrębnie wskazuje moment początkowy dla roszczeń związanych z tymczasowym aresztowaniem oraz z zatrzymaniem. W przypadku tymczasowego aresztowania decyduje data uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, a przy zatrzymaniu data zwolnienia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 555 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy dana osoba zamierza dochodzić jednego z roszczeń objętych tym rozdziałem Kodeksu postępowania karnego. Dla ustalenia terminu konieczne jest najpierw rozpoznanie, czy źródłem roszczenia jest orzeczenie dające podstawę do odszkodowania lub zadośćuczynienia. Następnie należy ustalić, czy sprawa dotyczy tymczasowego aresztowania, zatrzymania, czy innej sytuacji objętej zasadą ogólną. Od tej kwalifikacji zależy data, od której rozpoczyna się roczny okres przedawnienia. Przepis posługuje się datą uprawomocnienia albo datą zwolnienia, dlatego sama data wydania orzeczenia nie zawsze będzie datą rozpoczęcia biegu terminu. Nie rozstrzyga natomiast, czy roszczenie jest zasadne ani jaka kwota mogłaby zostać przyznana.

Przykład zastosowania

Osoba została zatrzymana w związku z postępowaniem karnym, a następnie zwolniono ją tego samego dnia. Jeżeli jej roszczenie należy do roszczeń przewidzianych w rozdziale, Art. 555 KPK wiąże początek rocznego terminu właśnie z datą zwolnienia, a nie z późniejszą datą zakończenia postępowania. Inaczej byłoby przy tymczasowym aresztowaniu, ponieważ wtedy przepis wskazuje datę uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. W zwykłej sytuacji, gdy podstawę stanowi orzeczenie dające podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia, punktem odniesienia jest data jego uprawomocnienia. Przykład pokazuje, że wybór właściwej daty zależy od rodzaju zdarzenia wskazanego w przepisie.

Częste nieporozumienia i błędy

Częstym błędem jest przyjęcie jednego, identycznego dnia początkowego dla wszystkich roszczeń. Art. 555 KPK wyraźnie różnicuje ten dzień dla tymczasowego aresztowania i zatrzymania. Nie należy także utożsamiać daty wydania orzeczenia z datą jego uprawomocnienia, ponieważ przepis w zasadzie ogólnej odwołuje się właśnie do uprawomocnienia. Błędem byłoby też uznanie, że przepis określa czas trwania tymczasowego aresztowania lub zatrzymania, gdyż reguluje on wyłącznie przedawnienie roszczeń. Samo wskazanie rocznego terminu nie przesądza o spełnieniu pozostałych warunków danego roszczenia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.