Co dokładnie stanowi przepis
Art. 556 KPK reguluje sytuację, w której oskarżony zmarł, a jego wykonana kara albo niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie spowodowały utratę utrzymania przez inną osobę. Przepis przyznaje takiej osobie prawo do odszkodowania, jeżeli utraciła należne jej od uprawnionego utrzymanie wynikające z ustawy. Odszkodowania może żądać także osoba, której zmarły stale dostarczał utrzymania, jeżeli za jego przyznaniem przemawiają względy słuszności. Norma nie stanowi o każdym rodzaju wsparcia udzielanego przez zmarłego, lecz odnosi się konkretnie do utrzymania utraconego wskutek wykonania kary albo wskutek niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania. Art. 556 KPK określa również termin zgłoszenia żądania oraz zasady reprezentacji osoby dochodzącej odszkodowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 556 KPK ma zastosowanie po śmierci oskarżonego, gdy zachodzą okoliczności wskazane w § 1. Osoba żądająca odszkodowania powinna należeć do jednej z dwóch grup opisanych w przepisie. Pierwszą są osoby, którym z mocy ustawy należało się od uprawnionego utrzymanie. Drugą są osoby stale utrzymywane przez zmarłego, pod warunkiem że względy słuszności uzasadniają przyznanie im odszkodowania. Żądanie należy zgłosić w terminie przewidzianym w art. 555 KPK albo w ciągu roku od śmierci oskarżonego.
Przykład codziennego zastosowania
Oskarżony utrzymywał stale bliską osobę, przekazując jej środki na codzienne potrzeby. Następnie wykonano wobec niego karę albo zastosowano wobec niego niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, a oskarżony zmarł. Jeżeli wskutek tych zdarzeń osoba ta utraciła stale dostarczane utrzymanie, może zgłosić żądanie odszkodowania na podstawie art. 556 § 1 pkt 2 KPK. W takiej sytuacji znaczenie ma także to, czy względy słuszności przemawiają za przyznaniem odszkodowania. Osoba występująca z żądaniem może ustanowić pełnomocnika do działania w sprawie.
Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu
Art. 556 KPK nie daje automatycznie prawa do odszkodowania każdej osobie bliskiej zmarłego oskarżonego. Konieczne jest, aby osoba ta utraciła utrzymanie w związku z wykonaniem kary lub niewątpliwie niesłusznym tymczasowym aresztowaniem, a jej sytuacja odpowiadała warunkom z § 1. Błędem jest także pomijanie terminu na zgłoszenie żądania, ponieważ przepis wyraźnie odsyła do terminu z art. 555 KPK lub wskazuje rok od śmierci oskarżonego. Nie należy utożsamiać obrońcy automatycznie z pełnomocnikiem, choć § 4 stanowi, że udzielone obrońcy upoważnienie do obrony zachowuje moc jako upoważnienie do działania w charakterze pełnomocnika. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.