III KO 7/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk
Dnia 21 marca 2025 r.
w przedmiocie wniosku skazanego P. M. o wznowienie z urzędu: postępowania
kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26
listopada 2024 r., sygn. akt III KK 551/24, o oddaleniu kasacji obrońcy skazanego
jako oczywiście bezzasadnej, oraz postępowania odwoławczego zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 30 października
2023 r., sygn. akt II AKa 54/23, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w
Tarnobrzegu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II K 22/22, na podstawie art. 542 §
3 k.p.k. zarządził:
stwierdzić brak podstaw do wznowienia postępowania
kasacyjnego oraz postępowania odwoławczego z urzędu.
UZASADNIENIE
W dniu 3 stycznia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo skazanego
P. M. z dnia 26 grudnia 2024 r. sygnalizujące konieczność wznowienia z urzędu
postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z
dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt III KK 551/24, o oddaleniu kasacji obrońcy
skazanego jako oczywiście bezzasadnej, oraz postępowania odwoławczego
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 30
III KO 7/25
2
października 2023 r., sygn. akt II AKa 54/23, zmieniającym wyrok Sądu
Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II K 22/22, z uwagi
na wystąpienie uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., polegającego na
wadliwym powołaniu sędziów, a co za tym idzie nienależytej obsadzie sądu, a także
dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i wydanie wyroku skazującego. Wobec
utworzenia „nieprawidłowego składu sędziowskiego” w postępowaniu kasacyjnym i
w postępowaniu odwoławczym, jak też ujawnienia nowych faktów i dowodów
wskazujących - zdaniem wnioskodawcy - na jego niewinność, wniósł on o
wyznaczenie obrońcy z urzędu, a także o wstrzymanie wykonania orzeczenia
wydanego w sprawie (k. 2-6 i k. 9-11 akt SN).
Pismo to zostało zarejestrowane w repertorium „KO” pod sygn. I KO 7/25
jako sygnalizacja wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt III KK
551/24, oraz postępowania odwoławczego zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 30 października 2023 r., sygn. akt II AKa
54/23, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 15 lutego
2023 r., sygn. akt II K 22/22 (k. 2, 5 i 9 akt SN).
W dniu 27 lutego 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło kolejne pismo
skazanego P. M. z dnia 18 lutego 2025 r. zatytułowane „Wniosek”, stanowiące w
istocie powtórzenie treści pisma sygnalizującego wznowienie z urzędu
postępowania kasacyjnego i postępowania odwoławczego (k. 15-16 akt SN).
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 542 § 3 k.p.k. uchybienia
ujęte w art. 439 § 1 k.p.k. stanowią przyczyny wznowienia postępowania karnego z
urzędu, przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w art.
439 § 1 pkt 9 - 11 k.p.k. może nastąpić tylko na korzyść skazanego. W
przedmiotowej sprawie stwierdzić należy brak podstaw do podjęcia działań z
urzędu przez Sąd Najwyższy w przedmiocie wznowienia postępowania
kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 26
listopada 2024 r., sygn. akt III KK 551/24. Instytucja wznowienia postępowania
dotyczy bowiem postępowania sądowego rozstrzygającego w zakresie
odpowiedzialności karnej oskarżonego. Tymczasem postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt III KK 551/24, o oddaleniu
III KO 7/25
3
kasacji obrońcy skazanego P. M. jako oczywiście bezzasadnej, nie jest
prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w zakresie
odnoszącym się do jego odpowiedzialności karnej. Takim orzeczeniem jest -
pierwotny w stosunku do niego - wyrok skazujący Sądu Okręgowego w
Tarnobrzegu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II K 22/22, zmieniony (w zakresie
wymiaru kar jednostkowych i kary łącznej) wyrokiem Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie z dnia 30 października 2023 r., sygn. akt II AKa 54/23, od którego
obrońca skazanego wniósł kasację. W tym miejscu warto dostrzec, że pierwszy
zarzut kasacyjny dotyczył naruszenia „art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w następstwie
udziału w wydaniu zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
sędziego nieuprawnionego do orzekania, tj. istnienie bezwzględnej przyczyny
odwoławczej o której mowa w art. 439 § 1 pkt. 1 k.p.k., polegającej na tym, że w
składzie Sądu Apelacyjnego, który rozpoznawał apelacje od wyroku Sądu
Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II K 22/22, brał
udział Pan Sędzia X.Y. powołany na stanowisko Sędziego Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2023 r. na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa działającej w składzie określonym przez ustawę z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw i Pan Sądzia X.Y.1 powołany na stanowisko Sędziego Sądu
Apelacyjnego w Rzeszowie postanowieniem Prezydenta RP Nr […] z dnia […]2020
r. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa działającej w składzie określonym przez
ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw, w sytuacji gdy procedura powołania sędziego na
pełnione stanowisko, w której uzyskanie przez sędziego votum zależy od
pozytywnej opinii organu niezapewniającego minimalnych standardów
konstytucyjnych, konwencyjnych oraz unijnych w zakresie niezależności i
bezstronności względem władzy politycznej, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa
w składzie ukształtowanym na podstawie nowelizacji ustawy z dnia 8 grudnia 2017
r., z uwagi na niespełnienie w procesie powołania na urząd sędziego
instytucjonalnych minimalnych gwarancji bezstronności i niezależności przesądza o
braku możliwości zewnętrznego postrzegania sądu z udziałem tak powołanego
sędziego jako niezależnego, bezstronnego i niezawisłego sądu ustanowionego
III KO 7/25
4
ustawą sprawującego wymiar sprawiedliwości w demokracji konstytucyjnej w
rozumieniu art. 45 ust. I Konstytucji, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej, wykluczając tym samym wykonywanie przez powołanego w tak
ukształtowanej procedurze sędziego czynności orzeczniczych, co w przedmiotowej
sprawie prowadzi do wniosku, że w czasie wydania zaskarżonego orzeczenia Pan
SSA X.Y. i Pan SSA X.Y.1 - pomimo formalnego posiadania votum sędziowskiego -
nie posiadali uprawnień do orzekania w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.”, zaś
dwa ostatnie zarzuty dotyczyły „zaniechania dokonania w postępowaniu
odwoławczym przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie gruntownej analizy materiału
dowodowego sprawy”, a tym samym odnosiły się do ustaleń faktycznych i jako takie
zarzuty te stanowiły przedmiot rozpoznania przez Sąd Najwyższy, o czym
przekonuje uzasadnienie postanowienia z dnia 26 listopada 2024 r.
Jak podkreślono w uchwale Pełnego Składu Izby Karnej Sądu Najwyższego
z dnia 9 października 2000 r., sygn. akt IKZP 37/2000, zam. OSNKW 2000, z. 9 -
10, poz. 78, oddalenie kasacji jest jakościowo czymś zupełnie odmiennym niż
utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w mocy. Oddalając kasację sąd orzeka
jedynie o niezasadności wniesionej skargi kasacyjnej, nie wkracza zaś w żadnym
zakresie w sferę, w której wyrok kończący postępowanie, korzysta już z powagi
rzeczy osądzonej. W uchwale tej wskazano, że z istoty postępowania kasacyjnego
wynika, iż nie jest też ono postępowaniem zmierzającym do rozstrzygnięcia "o
zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w rozumieniu art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, lecz
postępowaniem zmierzającym do zbadania zasadności tego nadzwyczajnego
środka zaskarżenia, jakim jest kasacja, wniesionego już po prawomocnym
zakończeniu postępowania.
W licznych judykatach Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że
niedopuszczalny z mocy ustawy jest wniosek o wznowienie postępowania
kasacyjnego, gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest
orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art.
540 § 1 in princ.k.p.k. Jest natomiast takim orzeczeniem wydane przez Sąd
Najwyższy, po uchyleniu w wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie
III KO 7/25
5
następcze o umorzeniu postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego (por. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt III KO
53/99, OSNKW 2001, z. 7 - 8, poz. 67, z dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00,
OSNKW 2001, z. 9 - 10, poz. 83, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt V KO 87/10 i
powołane w nim orzeczenia, zam. R - OSNKW 2010, poz. 2369, z dnia 19 sierpnia
2015 r., sygn. akt IV KO 46/15, OSNKW 2015, z. 12, poz. 104, a także
postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2023 r.,
sygn. akt I KZP 17/22, Legalis).
Odnosząc się do kwestii wznowienia postępowania odwoławczego i
zgłoszonej okoliczności wymienionej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., to rozważyć należy
ją w kontekście przepisu art. 542 § 4 k.p.k. Zgodnie z jego dyspozycją,
niedopuszczalne jest wznowienie postępowania z powodu uchybień stanowiących
bezwzględne przyczyny odwoławcze wymienione w art. 439 § 1 k.p.k., jeżeli były
one przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji z uwagi na wiążące domniemanie,
że sprawa została przez Sąd Najwyższy rozpoznana również z punktu widzenia
ewentualnych uchybień z art. 439 § 1 k.p.k., co tym samym blokuje możliwość
wznowienia postępowania z urzędu na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. Jak wskazano
wyżej, bezwzględna przyczyna odwoławcza wymieniona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,
była przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji wniesionej przez obrońcę
skazanego, co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 26 listopada 2024 r. (s. 4-6, k. 67v.-68v. akt SN o sygn. III KK
551/24). Marginesowo jedynie warto zwrócić uwagę skarżącego na owo
uzasadnienie i ustalenia sądu kasacyjnego ww. zakresie oraz szeroko przywołane
orzecznictwo Sądu Najwyższego, pozwalające na uznanie, że wyrok Sądu
Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 30 października 2023 r., sygn. akt II AKa 54/23,
zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn.
akt II K 22/22 nie jest dotknięty wadliwością spowodowaną nienależytą obsadą
sądu. Skazany również nie wskazał na okoliczności, które w sposób niewątpliwy
wskazywałyby na zaistnienie tego rodzaju uchybienia ani żadnego innego
uchybienia nie będącego przedmiotem rozważań sądu kasacyjnego.
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005
r., I KZP 5/05, zam. OSNKW 2005, z. 6, poz. 48, wyrażono pogląd, że w
III KO 7/25
6
postępowaniu o wznowienie postępowania, istnieje zawsze możliwość
wykorzystania inicjatywy stron w celu usunięcia rzeczywistych uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Pełne zastosowanie znajduje tu instytucja
przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k., umożliwiająca stronie wystąpienie z wnioskiem
(sygnalizacją) o dokonanie czynności z urzędu. Ta inicjatywa, w razie
potwierdzenia zaistnienia wskazanego uchybienia, może prowadzić do wszczęcia z
urzędu postępowania wznowieniowego, zaś w braku zaistnienia uchybienia
skutkującego obowiązkiem wszczęcia z urzędu postępowania wznowieniowego, nie
wymaga wydania orzeczenia stwierdzającego, że wskazywana w sygnalizacji
usterka nie występuje. Wolno poprzestać wówczas nawet na samym
poinformowaniu stron o braku podstaw do wszczęcia postępowania
wznowieniowego z urzędu. Dopuszczalne jest jednak ⎯ także ⎯ wydanie decyzji o
braku prawnych podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu w
formie niezaskarżalnego zarządzenia, co uznano za stosowne w niniejszym
przypadku.
Treść zarządzenia czyniła zatem zbędnym wypowiadanie się w przedmiocie
postulowanego przez skazanego wyznaczenia obrońcy z urzędu oraz wstrzymania
wykonania orzeczenia wydanego w sprawie P. M. (art. 532 § 1 k.p.k.).
[J.J.]
[a.ł]
