III KO 66/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 listopada 2025 r.
SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)
SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca)
SSN Andrzej Tomczyk
w sprawie M.J.
skazanego za czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 13 listopada 2025 r.
z urzędu, kwestii wznowienia podstępowania o wznowienie postępowania
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2025 r., III KO
122/24, o oddaleniu wniosku o wznowienie,
postanowił:
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. wznowić z urzędu postępowanie o wznowienie
postępowania;
2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca
2025 r., III KO 122/24, o oddaleniu wniosku o wznowienie
postępowania i wniosek obrońcy skazanego M.J. o wznowienie
postępowania przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi
Najwyższemu Izbie Karnej w postępowaniu wznowieniowym;
3. obciążyć Skarb Państwa wydatkami postępowania o
wznowienie postępowania.
Tomasz Artymiuk
Dariusz Świecki
Andrzej Tomczyk
UZASADNIENIE
III KO 66/25
2
Postanowieniem z dnia 28 marca 2025 r., III KO 122/24, Sąd Najwyższy
oddalił złożony przez obrońcę skazanego M.J. wniosek o wznowienie postępowania
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1
grudnia 2021 r., sygn. akt II AKa 105/20, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w
Krakowie z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 59/14.
W dniu 24 kwietnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek kolejnego
obrońcy skazanego o wznowienie postępowania o wznowienie postępowania
zakończonego powołanym wyżej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 28
marca 2025 r.
Jako podstawę wniosku, który uznać należało za sygnalizację konieczności
wznowienia postępowania z urzędu (art. 9 § 2 k.p.k.), jego autor wskazał na
uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związane z udziałem w składzie orzekającym
Sądu Najwyższego osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z
dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), tj. sędziów: A.D. i P.K. Odwołał
się w tym przedmiocie do orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym w szczególności do
uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK
2020, z. 2, poz. 7) oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2020
r., I KZP 1/20, wspierając swoje stanowisko orzecznictwem Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE – wyrok z dnia 6 października 2021 r., C-
487/19) oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyroki z dnia 22 lipca 2021
r., Reczkowicz przeciwko Polsce [skarga nr. 43447/19] i z dnia 8 listopada 2021 r.,
Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi o nr 49868/19 i 57511/19]) i
wywodząc, że całe postępowanie wznowieniowe dotyczące skazanego M.J. było
przeprowadzone przez sąd nienależycie obsadzony.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Rację ma autor sygnalizacji, że orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28
marca 2025 r., III KO 122/24, dotknięte jest uchybieniem, o którym mowa w art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k., mającym postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej –
III KO 66/25
3
„nienależytej obsady sądu”. Kwestię tę przesądza wykładania dokonana przez Sąd
Najwyższy w powołanej przez obrońcę skazanego uchwale składu połączonych Izb:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r.,
BSA I-4110-1/20, w której – w jej pkt. 1 – wyrażony został przez Sąd Najwyższy
pogląd, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…)
zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z
2018 r., poz. 3 – dalej powoływana jako ustawa o KRS z 2017 r.)”.
Uchwała ta jako zasada prawna, od której dotychczas w oparciu o przepis
art. 88 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j.: Dz. U. z 2024
r., poz. 622 – dalej w tekście u.SN) nie odstąpiono, wiąże wszystkie składy Sądu
Najwyższego (art. 87 § 1 u.SN).
Pogląd ten potwierdzony został w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia
25 czerwca 2020 r., I KZP 1/20 (OSNK 2020, z. 7, poz. 26) oraz w pkt. 2 uchwały
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/2
(OSNK 2022, z. 6, poz. 22). W tej ostatnio wymienionej uchwale, wykluczając
przyjęcie a priori, że każdy skład sądu powszechnego z udziałem sędziego, który
uzyskał nominację w następstwie udziału w konkursie przed Krajową Radą
Sądownictw ukształtowaną w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. dotknięty
jest uchybieniem z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jednocześnie w zdaniu drugim
stwierdzono, iż „taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu
Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”, potwierdzając
obowiązywanie jako zasady prawnej pkt. 1 uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r.
Ponieważ w składzie orzekającym Sądu Najwyższego rozpoznającym
wniosek obrońcy skazanego M.J. o wznowienie postępowania zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r.,
sygn. akt II AKa 105/20, brali udział sędziowie A.D. i P.K., którzy powołani zostali
na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. niewątpliwym jest, że
III KO 66/25
4
sąd z ich udziałem był sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1
pkt 2 k.p.k.
Podkreślić przy tym również należy, że w licznych orzeczeniach organów
międzynarodowych działających na podstawie umów międzynarodowych
ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską i to nie tylko tych powołanych przez
autora sygnalizacji wyrokach Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka (ETPCz):
z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19) oraz z
dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr
49868/19 i 57511/19), lecz również w wyrokach ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r.,
Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), z dnia 15 marca
2022 r. (Wielka Izba), Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18) oraz z dnia 23
listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) oraz orzeczenia
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), poczynając od wyroku z dnia
19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18,
poprzez wyroki z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z dnia 21 grudnia 2023 r., C-
718/21 oraz z dnia 4 września 2025 r., C-225/22, organy te wielokrotnie
wskazywały, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana ustawą z 2017 r., nie
jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a składy Sądu
Najwyższego z udziałem osób powołanych na urząd sędziów tego Sądu na
wniosek tej Rady, nie gwarantują stronom prawa do rzetelnego procesu w
rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności (EKPC) i rozpoznania sprawy przez sąd ustanowiony na mocy ustawy w
rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (KPP).
W tym stanie rzeczy za konieczne uznać należy, że naprawienie na gruncie
krajowym stwierdzonej nieprawidłowości jest możliwe wyłącznie w ramach
postępowania o wznowienie postępowania prowadzonego w oparciu o przepis art.
542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w więc z urzędu.
Na możliwość wznowienia postępowania o wznowienie postępowania
zakończonego oddaleniem wniosku o wznowienie wskazywał już Sąd Najwyższy w
postanowieniu z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22, w którym to orzeczeniu
trafnie stwierdzono, że w formule z art. 540 par. 1 k.p.k. "postępowanie sądowe
zakończone prawomocnym orzeczeniem" mieści się postępowanie, w którym
III KO 66/25
5
wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania oraz
postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem orzeczenia kończące
postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia postępowania oraz kasacji,
a w związku z tym wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego
oddaleniem kasacji jest dopuszczalne zarówno na wniosek (art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i
§ 3 k.p.k.), jak i z urzędu (art. 542 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k.), a jedyną
podstawą wznowieniową wyłączoną w takim wypadku jest przesłanka propter nova
uregulowana w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka wykładnia przepisu art. 540 § 1 k.p.k.
oraz art. 542 § 3 k.p.k. zaakceptowana została w wielu kolejnych orzeczeniach (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2023 r., III KO 43/23; z dnia
21 czerwca 2023 r., V KO 17/22 i V KO 30/22; z dnia 27 czerwca 2023 r., III KO
84/21; z dnia 18 października 2023 r., I KO 33/23; z dnia 6 listopada 2023 r., I KO
56/23; z dnia 24 stycznia 2024 r., III KO 117/23; z dnia 19 marca 2024 r., II KO
18/24; z dnia 26 marca 2024 r., II KO 54/23), i brak – zdaniem tego składu
orzekającego Sądu Najwyższego – podstaw tak natury faktycznej jak i prawnej, aby
od tej znaczącej obecnie linii orzeczniczej odstępować. Stanowiska tego nie mogą
w szczególności zmienić te rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, które zostały
wydane w składach z udziałem osób powołanych na urząd sędziego Sądu
Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami
ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte również wadą określoną w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k.
Wypada także wskazać, że nie można wyłączyć stosowania gwarancji z art.
6 ust. 1 EKPC, gdyż to ta kwestia ma w tym wypadku priorytetowe znaczenie, z
etapu postępowań, które toczą się już po uprawomocnieniu się orzeczenia. Nie
rozwijając tej kwestii należy jedynie odesłać do uzasadnienia postanowienia Sądu
Najwyższego w sprawie I KZ 29/21 i wyroku ETPCz (Wielka Izba) z dnia 11 lipca
2017 r., Moreira Ferreira przeciwko Portugalii (skarga nr 19867/12), gdzie
stwierdzono, że art. 6 Konwencji znajduje zastosowanie w aspekcie karnym do
postępowań zaklasyfikowanych jako nadzwyczajne w prawie krajowym, gdy sąd
krajowy zostaje wezwany do rozstrzygnięcia zarzutu (§ 65). Skoro zatem ten etap
postępowania karnego, tj. postępowanie kasacyjne, ale też postępowanie o
wznowienie postępowania, objęte jest gwarancjami zawartymi w Konwencji, to
III KO 66/25
6
trzeba stwierdzić, że każde orzeczenie wydane przez skład Sądu Najwyższego, w
którym uczestniczyli sędziowie A.D. i P.K. stanowi podstawę do złożenia skargi na
podstawie art. 6 ust. 1 EKPC, zaś zważywszy na stabilną linię orzeczniczą ETPCz
w tym zakresie, nie trudno założyć, iż bardzo prawdopodobne jest wydanie
orzeczenia na korzyść skarżącego, co najmniej w zakresie roszczenia
odszkodowawczego wynikającego z pozbawienia strony skarżącej prawa do
rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą w
rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Oddalenie wniosku o wznowienie postępowania
przez skład orzekający Sądu Najwyższego z udziałem sędziów A.D. i P.K.
stanowiło niewątpliwie zamknięcie etapu postępowania o charakterze
nadzwyczajnym na gruncie krajowym, a obecne żądanie wznowienia postępowania
o wznowienie postępowania należy postrzegać także jako ostatnią możliwość do
usunięcia wady zaistniałej w toku postępowania prowadzonego na podstawie
przepisów Rozdziału 56 k.p.k., zanim strona chciałaby skorzystać z prawa do skargi
opartej na naruszeniu praw gwarantowanych w EKPC. Tak niewątpliwie trzeba
postrzegać sformułowaną przez obrońcę skazanego inicjatywę.
Uwzględnienie całokształtu przedstawionych w tym uzasadnieniu rozważań
implikowało wznowienie postępowania o wznowienie postępowania w sprawie III
KO 122/24, uchylenie zapadłego w toku tego postępowania postanowienia z dnia
28 marca 2025 r. i przekazanie wniosku obrońcy skazanego o wznowienie
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w
Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II AKa 105/20, do ponownego
rozpoznania Izbie Karnej Sądu Najwyższego.
Przy powtórnym procedowaniu we wskazanym wyżej przedmiocie konieczne
będzie zapewnienie skazanemu prawa do rzetelnego procesu poprzez należyte
ukształtowanie składu orzekającego Sądu Najwyższego.
Tomasz Artymiuk
[WB]
[a.ł]
Dariusz Świecki
Andrzej Tomczyk
III KO 66/25
7
