III KO 176/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 stycznia 2026 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
po zapoznaniu się z pismem adw. Ł.C. zawierającym wniosek o rozważenie
wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt III KK 414/25
zarządził:
1. zawiadomić – przez doręczenie niniejszego zarządzenia –
adw. Ł.C., iż nie uznano za dopuszczalne wznowienie z urzędu
postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt III KK
414/25;
2. sprawę zakreślić w repertorium KO.
Adwokat Ł.C., obrońca skazanej E.K., pismem datowanym 27 października 2025
r. w oparciu o dyspozycję art. 542 § 1 i 3 k.p.k. zwrócił się do Sądu Najwyższego o
rozważenie wznowienia postępowania kasacyjnego w sprawie wymienionej
skazanej, zakończonej prawomocnie wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z
dnia 23.01.2025 r., sygn. akt IV Ka 1740/24, utrzymującym w mocy wyrok Sądu
Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 15.07.2024 r. wydany w
sprawie IV K 643/23 i uchylenia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1.10.2025
III KO 176/25
2
r., sygn. akt III KK 414/25, ze względu na wystąpienie na etapie postępowania
kasacyjnego okoliczności stanowiącej bezwzględną przesłankę odwoławczą
opisaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Autor pisma wskazał, że kasację od wyroku
Sądu Okręgowego w Szczecinie rozpoznał, oddalając kasację, Sąd Najwyższy,
którego skład orzekający tworzyła sędzia A.D., na urząd sędziego Sądu
Najwyższego powołana na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w
trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3). W świetle uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-
4110-1/20, także uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2
czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, skutkowało to nienależytą obsadą sądu w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co nakazuje wznowienie postępowania
kasacyjnego, przy czym „poza wszelkim sporem” jest, iż możliwe jest wznowienie
postępowania kasacyjnego, w którym wydano postanowienie o oddaleniu kasacji
jako oczywiście bezzasadnej, bowiem jest to orzeczenie kończące postępowanie
sądowe; w tym względzie obrońca przytoczył kilka orzeczeń Sądu Najwyższego.
Nadto zaznaczył, że poprzez składanie stosownych wniosków czynił starania o
ukształtowanie prawidłowego składu Sądu Najwyższego mającego orzekać w
sprawie E. K., które jednak okazały się nieskuteczne.
Odnosząc się do przedmiotowego wystąpienia, należy przyjąć, że chociaż jego
Autor nie odwołał się do art. 9 § 2 k.p.k., to słusznie uznając, iż nie może wystąpić z
wnioskiem o wznowienie postępowania z powodu zaistnienia opisanego wyżej
uchybienia (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24
maja 2005 r., I KZP 5/05), w oparciu o ten przepis postuluje, by Sąd Najwyższy
wznowił z urzędu postępowanie kasacyjne w sprawie E. K. Wystąpienie to
aktualizuje zagadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego
zakończonego postanowieniem oddalającym kasację. Nie jest ono nowe, jednak w
ostatnich latach nabrało szczególnego znaczenia z powodu wpływu do Sądu
Najwyższego licznych pism sporządzanych przez skazanych, względnie obrońców,
sygnalizujących potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego
zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak
III KO 176/25
3
uczynił to obrońca skazanej E. K., zainteresowani twierdzą, że jest to konieczne z
powodu zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta
obsada sądu) z tego powodu, że w składzie orzekającym Sądu Najwyższego
zasiadał sędzia (sędziowie) powołany do pełnienia urzędu w tym Sądzie przez
Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na
podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, tj. organu, który sposobem powołania
jego części sędziowskiej odbiega od modelu przewidzianego dla niego przez
Konstytucję RP. Zjawisko, obserwowane również na tle innych postępowań
prowadzonych przez polskie sądy, jest efektem destruktywnych dla wymiaru
sprawiedliwości rozwiązań prawnych wprowadzonych po 2015 r.
Inaczej niż twierdzi obrońca skazanej, kwestia dopuszczalności wznowienia
postępowania kasacyjnego nie jest „poza wszelkim sporem”. Przeciwnie, jawi się
jako sporna [szerzej zob. J. Matras w: K. Dudka (red.), Kodeks postępowania
karnego. Komentarz, Warszawa 2023, teza 5 do art. 540]. Sąd Najwyższy na
przestrzeni lat konsekwentnie wyrażał pogląd, że nie jest dopuszczalne wznowienie
postępowania kasacyjnego zakończone postanowieniem o oddaleniu kasacji. Już w
uchwale z dnia 9 października 2000 r., I KZP 37/00, rozważając w całym składzie
Izby Karnej, czy oddalenie kasacji wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno
następować w formie postanowienia, czy też w formie wyroku, wskazał m.in. że
„zakres rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę
ograniczony wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z
istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem
zmierzającym do rozstrzygnięcia »o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie
karnej« w rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem zmierzającym do
zbadania zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym
zakończeniu postępowania”. Następnie w wielu orzeczeniach Sąd Najwyższy
prezentował stanowisko analogiczne do wyrażonego w postanowieniu z dnia 13
kwietnia 2016 r., III KO 130/15, że cyt. „postępowanie kasacyjne zakończone
postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega
procedurze wznowieniowej. Jednolite i ugruntowane od lat stanowisko Sądu
Najwyższego w tym zakresie jest jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do
III KO 176/25
4
licznych, szczegółowo uzasadnianych judykatów (…), w tym miejscu należy jedynie
podkreślić, że wznowienie, określone przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 §
3 k.p.k., następuje w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym
orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego
rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po
uchyleniu zaskarżonego orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu
(art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego
oddalające kasację, jako że postanowienie to – rozstrzygające jedynie o
niezasadności skargi (i niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu
na podstawie art. 536 k.p.k.) – nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą
kasacją zostało zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w
świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega
wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego
postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne”
(zob. także postanowienia SN: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z dnia 27
czerwca 2001 r., III KO 115/00; z dnia 5 lipca 2007 r., V KO 15/07; z dnia 25
listopada 2010 r., V KO 87/10; z dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15; z dnia 29
grudnia 2017 r., IV KO 126/17; z dnia 28 sierpnia 2018 r., IV KO 75/18; z dnia 1
sierpnia 2019 r., II KO 66/19; z dnia 26 lutego 2020 r., V KO 108/19 i inne).
Analogiczny pogląd wyrażano również w piśmiennictwie prawniczym, np. A.
Sakowicz (w: K. T. Boratyńska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Ważny, Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2005, nb. 4 do art. 544) stwierdził,
że „należy podzielić tezę, iż nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie karne,
o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k., orzeczenie SN, którym sąd ten oddalił
kasację. (…). Dlatego też nie można podzielić stanowiska odmiennego –
przyjmującego dopuszczalność wznowienia postępowania zakończonego
orzeczeniem oddalającym kasację przy uznaniu za wystarczające: prawomocności
orzeczenia kasacyjnego oraz stanu rzeczy osądzonej co do rozpoznawanej
podstawy kasacji” [pogląd ten cytowany Autor podtrzymał w: A. Sakowicz (red.),
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2025, nb. 3 do art. 540; zob.
także T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz wraz z
komentarzem do ustawy o świadku koronnym, wyd. IV, Zakamycze 2005, teza 2 do
III KO 176/25
5
art. 544; D. Świecki w: B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki
(red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020,
teza 4 do art. 540].
Niemniej jednak, już w okresie orzekania w Sądzie Najwyższym osób
powołanych przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na wniosek wadliwie
ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy, orzekając w składzie
trzech sędziów, przedstawił do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu
Najwyższego, zagadnienie prawne o treści:
„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze udział
sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury przeprowadzonej
przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) jest
prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art.
542 § 3 k.p.k.?”.
Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co
ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie na
wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie budzi
zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ. OSNK
2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie
zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,
interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu przeprowadził
jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że
„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym
postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na
implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia
z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego
wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co
odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem
sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia
III KO 176/25
6
2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym
rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w
tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.
Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu już nie jest
powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowane są przypadki
wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie
kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została
podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze
zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne
nie nakazują odejścia od wspomnianego judykatu. Chociaż zawierają rzeczowe
argumenty, to trudno przyjąć, że wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono,
zawiera on wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać
zainteresowane osoby. Nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez
powiększony skład Sądu Najwyższego.
Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia, najlepiej
przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie
uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość
procedowania w takiej formule. Nasuwa się też postulat jednoznacznego
uregulowania zagadnienia w ramach przewidywanych zmian prawa karnego, w tym
prawa procesowego.
Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie
wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia
postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych
przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne
wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia
postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie wymienionej wcześniej uchwały
Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienia: z dnia 4
sierpnia 2005 r., II KZ 37/05; z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21, nadto
zarządzenie sędziego SN z dnia 27 kwietnia 2023 r., II KO 33/23). Wobec tego
III KO 176/25
7
wypada przyjąć, że w taki sam sposób można wyrazić stanowisko odnośnie do
samej dopuszczalności (możliwości) wznowienia postępowania w danej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, zarządzono jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]
