III KK 26/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 czerwca 2026 r.
SSN Andrzej Stępka (przewodniczący)
SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca)
SSN Dariusz Świecki
w sprawie M.M.
obwinionego o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r.
o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre dni w zw. z art. 5 ustawy
z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre
dni,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 10 czerwca 2026 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść obwinionego
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu
z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt II Ka 248/25,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Kolbuszowej
z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt II W 416/24,
uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok
Sądu Rejonowego w Kolbuszowej i sprawę przekazuje do
ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Tomasz Artymiuk
Andrzej Stępka
Dariusz Świecki
III KK 26/26
2
UZASADNIENIE
M.M. został obwiniony o to, że „jako Prezes Zarządu działający imieniem „L.”
sp. z o.o. w K., wbrew zakazowi handlu oraz czynności związanych z handlem w
placówkach handlowych powierzył wykonywanie pracy w handlu oraz czynności
związane z handlem w niedziele objęte zakazem handlu, w sklepie „B.” w K.
pracownikom:
- N.O. w niedziele w dniach: 7 stycznia 2024 r., 17 marca 2024 r., 21 kwietnia 2024
r., 5 maja 2024 r., 23 czerwca 2024 r., 21 lipca 2024 r. oraz 18 sierpnia
2024 r.,
- A.P. w dniach: 21 stycznia 2024 r., 4 lutego 2024 r., 10 marca
2024 r., 14 kwietnia 2024 r., 26 maja 2024 r., 23 czerwca 2024 r., 21 lipca 2024 r.
oraz 18 sierpnia 2024 r.,
- P.B. w dniach: 5 maja 2024 r., 9 czerwca 2024 r., 21 lipca
2024 r., 11 sierpnia 2024 r.”,
tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu
handlu w niedziele i święta oraz niektóre inne dni (Dz. U. z 2023 r. poz. 158 ze
zm.) w związku z art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w
niedziele i święta oraz niektóre inne dni, zwanej dalej „ustawą o ograniczeniu
handlu” lub „ustawą”.
Sąd Rejonowy w Kolbuszowej wyrokiem z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt II
W 416/24, uniewinnił obwinionego M.M. od zarzucanego mu czynu.
Na wniosek oskarżyciela oraz obrońcy, Sąd ten sporządził pisemne
uzasadnienie orzeczenia. Wskazując w jego treści na motywy wydania wyroku
uniewinniającego, Sąd meriti zaznaczył, że spór w przedmiotowej sprawie ma
miejsce na płaszczyźnie prawnej, w związku z interpretacją przepisów ustawy o
ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni i podzielając
stanowisko obrony uznał, że prowadzony przez obwinionego supermarket „B.” jest
placówką korzystającą z wyjątku, o jakim stanowi art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy, a nadto
czyn zarzucany M.M. nie nosi cechy społecznej szkodliwości, stąd wymieniony nie
popełnił wykroczenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można M.M. zarzucić
zawinionego działania, ponieważ przed przystąpieniem do niego zasięgnął on opinii
III KK 26/26
3
prawnej i w kontekście wniosków tejże opinii należy uznać, że działał on w
usprawiedliwionym przeświadczeniu, że postępuje zgodnie z prawem.
Państwowa Inspekcja Pracy (zwana dalej „PIP”) - Okręgowy Inspektorat Pracy
w T., jako oskarżyciel publiczny, zaskarżyła wskazany wyrok w całości, na niekorzyść
obwinionego, w wywiedzionej apelacji podnosząc zarzuty:
- błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydania zaskarżonego
wyroku, mającego wpływ na treść orzeczenia, poprzez przyjęcie, że czyn
zarzucany obwinionemu nie jest społecznie szkodliwy, podczas gdy swobodna,
a nie dowolna ocena materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu
wskazuje, że czyn zarzucany obwinionemu jest czynem społecznie szkodliwym;
- obrazy przepisów postępowania, tj. art. 62 § 3 k.p.w. i art. 5 § 1 pkt 2 k.p.w.,
mającej wpływ na treść orzeczenia, polegającej na przyjęciu, że obwiniony nie
popełnił wykroczenia, albowiem działał w usprawiedliwionym przeświadczeniu,
że postępuje zgodnie z prawem, a zatem w usprawiedliwionym błędzie co do
karalności czynu;
- obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o
ograniczeniu handlu, poprzez stwierdzenie, że do uznania danego podmiotu za
zakład prowadzący działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty i wypoczynku
wystarczy spełnienie warunków formalnych do uznania go za takowy zakład,
czyli od tego, czy w danej placówce istnieje obiektywna możliwość skorzystania
z usług związanych z kulturą, sportem, oświatą bądź wypoczynkiem.
Wywodząc, jak powyżej, oskarżyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 21 października 2025 r., sygn.
akt II Ka 248/25, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, a na wniosek oskarżyciela oraz
obrońcy sporządził pisemne uzasadnienie motywów swojego rozstrzygnięcia.
Od opisanego wyroku Sądu odwoławczego kasację wniósł w dniu 20 stycznia
2026 r. Prokurator Generalny, zaskarżając go w całości na niekorzyść obwinionego
M.M. i formułując zarzut: „rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku
naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2
k.p.w. oraz art. 107 § 3 k.p.w., polegającego na przeprowadzeniu nieprawidłowej
kontroli odwoławczej, co skutkowało wydaniem przez Sąd Okręgowy niezasadnego
III KK 26/26
4
orzeczenia utrzymującego w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego, na mocy
którego M.M. został uniewinniony od popełnienia czynu z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia
10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne
dni, wobec uznania, iż zachowanie obwinionego nie wyczerpało ustawowych
znamion zarzucanego mu wykroczenia, w wyniku niesłusznego podzielenia przez
Sąd ad quem, wyrażonego przez Sąd meritii błędnego, rażąco naruszającego
przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu
w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni poglądu, że z zestawienia braku
ustawowej definicji pojęcia zakładu prowadzącego działalność w zakresie kultury,
sportu, oświaty, turystyki oraz wypoczynku i jednoczesnego wskazania przez
ustawodawcę, czym jest placówka handlowa w odniesieniu do której ustawodawca
nie wskazał zarazem jakichkolwiek dodatkowych kryteriów, w tym również nie
poczynił zastrzeżenia wymogu „przeważającej działalności” należy wywodzić, że do
uznania danej placówki handlowej za podmiot korzystający z określonego w
dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 cyt. ustawy wyjątku wystarczy jedynie obiektywna
możliwość świadczenia przez tę placówkę handlową usług związanych z kulturą,
sportem, oświatą, turystyką lub wypoczynkiem, który legł u podstaw niesłusznego
uniewinnienia obwinionego od zarzutu popełnienia wykroczenia, polegającego na
tym, że w tzw. niehandlowe niedziele wbrew zakazowi handlu powierzył on
wykonywanie pracy pracownikom sklepu prowadzonego pod szyldem „B.”, tj. czynu
z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i
święta oraz w niektóre inne dni, mimo iż prawidłowa wykładnia przywołanych
przepisów winna prowadzić do wniosku, że umieszczenie książek na regale
usytuowanym w markecie budowlanym nie czyniło z tejże placówki handlowej
zakładu prowadzącego działalność w zakresie kultury lub oświaty, a nadto z racji
samodzielnego (autonomicznego) charakteru sklep ten pomimo rozszerzenia
ogólnego profilu jego działalności o ofertę czytelniczą w ramach zorganizowanego
„Klubu czytelnika”, nie mógł zostać uznany za zwolniony z zakazu handlu, albowiem
cyt. ustawa w dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 wymaga, aby placówka handlowa była
usytuowana „w” zakładzie świadczącym określoną działalność, co w analizowanej
sprawie nie miało miejsca, gdzie jednocześnie Sąd Okręgowy powielił również
dokonaną przez Sąd meriti wadliwą ocenę znaczenia okoliczności istotnych dla
III KK 26/26
5
rozstrzygnięcia o działaniu obwinionego w warunkach błędu co do prawa w
rozumieniu art. 7 § 1 k.w., w tym uznanie, iż w kontekście zasięgnięcia przez
obwinionego opinii prawnej w przedmiocie interpretacji przepisów ustawy o
ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz niektóre inne dni należy przyjąć, że
M.M. działał w usprawiedliwionym przeświadczeniu, że postępuje zgodnie z prawem,
a zarazem, że jego zachowanie nie jest społecznie szkodliwe, co było efektem
akceptacji dla wadliwego poglądu Sądu Rejonowego, w ramach którego przyjęto, że
wymieniony nie powinien ponosić odpowiedzialności za wykroczenie z art. 10 ust. 1
cyt. ustawy albowiem nie zmuszał on pracowników do pracy i nie wyciągał
negatywnych konsekwencji wobec osób, które nie wyrażały zgody na świadczenie
pracy w dni wolne od handlu, zaś osobom pracującym w niedziele wypłacał z tego
tytułu wynagrodzenie oraz udzielał dni wolnych, w konsekwencji czego
odpowiedzialność M.M. za zarzucane mu wykroczenie została wykluczona de facto
z uwagi na zaniechanie realizacji przez wymienionego innych naruszeń praw
pracowniczych, gdzie jednocześnie Sąd ad quem nie ustosunkował się w sposób
należyty do swojego postąpienia”.
W oparciu o ten zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w Kolbuszowej i
przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania w
postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, a ponieważ
wniesiona została na niekorzyść obwinionego z zachowaniem terminu określonego
w art. 110 § 2 k.p.k., należało ją uwzględnić na posiedzeniu bez udziału stron w
oparciu o przepis art. 535 § 5 k.p.k.
Sąd odwoławczy przeprowadził wadliwą kontrolę instancyjną, w ramach której
dopuścił się rażącego naruszenia wskazanych w zarzucie przepisów.
Treść art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu jednoznacznie
wskazuje, że zakaz handlu w niedziele i święta nie obowiązuje placówek handlowych
„w” (podkr. - SN) zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu,
oświaty, turystyki i wypoczynku. Unormowanie to nie dotyczy natomiast odwrotnej
sytuacji, w której to w placówce handlowej prowadzona jest dodatkowo działalność
III KK 26/26
6
w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku. Z tego względu w
orzecznictwie trafnie wskazuje się, że: „Zwolnione od zakazu handlu w niedziele są
placówki handlowe niejako podporządkowane zakładom świadczącym działalność w
zakresie m.in. kultury, albowiem placówki takie muszą znajdować się w tych
zakładach, a nie na odwrót” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2024 r.,
V KK 491/23). Bez znaczenia jest zatem brak ustawowej definicji pojęcia zakładu
prowadzącego działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki oraz
wypoczynku. Mając na uwadze bezsporny stan faktyczny niniejszej sprawy należy
przytoczyć również inne stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym: „Sklep
będący w istocie supermarketem budowlanym jest samodzielną, wyodrębnioną
terenowo placówką handlową. Nie znajduje się na terenie żadnego zakładu i nie
wchodzi w skład większego kompleksu świadczącego działalność w zakresie kultury
czy też sportu, turystyki, wypoczynku lub oświaty. Wydzielenie na terenie
wielkopowierzchniowego sklepu miejsca, w którym ustawiono regały z książkami
oraz wygospodarowanie miejsce, w którym klienci sklepu mogli usiąść, nie czyniło z
tej placówki handlowej biblioteki lub czytelni, tak samo jak nie zmieniło przeznaczenia
tego sklepu, który nadal pozostał marketem budowlanym” (tak w wyroku z dnia 16
listopada 2023 r., I KK 346/23). W świetle powyższych zapatrywań prawnych, które
Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela, należy stwierdzić, że Sąd odwoławczy
przeprowadził wadliwą kontrolę instancyjną, dopuszczając się oczywistej i rażącej
obrazy prawa materialnego, skutkującej niezasadnym podtrzymaniem uniewinnienia
obwinionego od zarzucanego mu wykroczenia.
Obwiniony M.M. pełni bowiem funkcję Prezesa Zarządu „L.” spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K., której głównym przedmiotem
działalności jest sprzedaż detaliczna materiałów wyposażenia wnętrz i materiałów
budowlanych, prowadzona w wyspecjalizowanym sklepie pod szyldem „B.” z
siedzibą w K.. Spółka dokonała rozszerzenia zakresu prowadzonej działalności o
działalność w zakresie kultury i po wygospodarowaniu na terenie sklepu miejsca, w
którym osoby zainteresowane mogły zapoznać się z dostępnymi publikacjami,
uruchomiła „Klub czytelnika”, z zaznaczeniem, że po rejestracji karty czytelnika była
również możliwość wypożyczenia książek, po czym sklep „B.” był otwarty w tzw.
niehandlowe niedziele, przypadające na konkretne dni, wskazane we wniosku o
III KK 26/26
7
ukaranie, kiedy to osoby zatrudnione przez spółkę wykonywały pracę, co zostało
stwierdzone podczas kontroli przeprowadzonej przez inspektorów PIP.
Mając na względzie powyższe błędnym było przyjęcie przez oba orzekające
w niniejszej sprawie Sądy, że zachowanie M.M. nie stanowiło wykroczenia z art. 10
ust. 1 ustawy.
Rację przyznać należy też Prokuratorowi Generalnemu w zakresie, w którym
zakwestionował kolejną przyczynę wydania wyroku uniewinniającego, którym było
uznanie przez sąd meriti, co zaakceptował Sąd odwoławczy, że obwiniony
pozostawał w usprawiedliwionym błędzie co do karalności czynu w rozumieniu art. 7
§ 1 k.w.
Sąd Najwyższy w całej rozciągłości podziela też dotyczącą tej kwestii
argumentację zawartą w uzasadnieniu kasacji.
Słusznie zauważa skarżący, że uregulowana w art. 7 § 1 k.w. nieświadomość
zagrożenia czynu karą to sytuacja, gdy sprawca błądzi co do karalności swojego
zachowania, a więc co do tego, czy zachowanie takie jest zabronione pod groźbą
kary. Innymi słowy, sprawca działa w przekonaniu, że postępuje legalnie i nie wie, że
podejmowane przez niego działania są przez ustawodawcę traktowane jako czyn
zabroniony pod groźbą kary. Jednocześnie w Kodeksie wykroczeń przyjęto zasadę,
że nieświadomość prawa szkodzi sprawcy (ignorantia iuris nocet). Wyjątek od tej
zasady określono w ten sposób, że usprawiedliwiona (podkr. – SN) nieświadomość
zagrożenia czynu karą odpowiedzialność tę eliminuje. Dopiero usprawiedliwiona
nieświadomość działa więc na korzyść sprawcy.
Odnosząc się do zagadnienie usprawiedliwionej nieświadomości autor
kasacji trafnie odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego sformułowanego w na
gruncie tożsamego pojęcia błędu co do karalności czynu, o którym mowa w art. 10 §
4 k.k.s.
Sąd Najwyższy w tym składzie w pełni podtrzymuje pogląd, że istnienie w
świadomości sprawcy wątpliwości co do charakteru normy zawartej w określonym
przepisie, to fakt uświadomienia sobie niepewności co do rzeczywistości prawnej,
III KK 26/26
8
gdy tymczasem błąd co do prawa to mylne przekonanie (pewność) o istniejącym
stanie prawnym. Przy ocenie czy nieświadomość karalności czynu zabronionego
była usprawiedliwiona należy brać pod uwagę całokształt okoliczności związanych
z danym zdarzeniem, a także osobą sprawcy. Kryteria usprawiedliwienia takiego
błędu mają charakter obiektywno-subiektywny, wymagając odwołania się do
standardu osobowego wzorowego obywatela oraz uwzględnienia kryterium
subiektywnego - indywidualnej możliwości uniknięcia błędu (zob. wyrok z dnia 5
grudnia 2018 r., V KK 516/17).
Przenosząc powyższe na realia sprawy poddanej kontroli kasacyjnej
zasadnie skarżący wskazuje, że już samo istnienie w świadomości obwinionego
wątpliwości co do charakteru normy art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu
w niedziele i zdolności do skutecznego - dla ukarania za wykroczenie - wypełniania
normy art. 10 ust. 1 w zw. z art. 5 ust 2 cyt. ustawy oraz posiłkowanie się w tym
zakresie opinią prawną, to nic innego jak fakt uświadamiania sobie niepewności co
do rzeczywistości prawnej, gdy tymczasem błąd co do prawa to przecież mylne
przekonanie (pewność) o istniejącej rzeczywistości. W takiej sytuacji obwiniony miał
pełną wiedzę o rzeczywistości w tym zakresie, świadom bowiem był tego, że
wykładnia przepisu stanowiącego o wyjątku spod zakazu handlu, może także
prowadzić do uznania jego zachowania za wyczerpujące znamiona zarzucanego mu
wykroczenia. Obwiniony nie był więc przekonany o innej rzeczywistości prawnej. Miał
zarazem wątpliwości co do stanu prawnego, przy prawidłowej (niezakłóconej w
świadomości) ocenie istnienia różnych stanowisk, jak również tego, że praktyka
polegająca na otwieraniu klubów czytelnika na terenie placówek stricte handlowych
jest wysoce kontrowersyjna zważywszy, że była ona szeroko komentowana w
powszechnie dostępnych mediach. Konstrukcja błędu nie mogła więc być
zastosowana.
W kontekście natomiast wskazania przez oba orzekające w sprawie Sądy, że
M.M. dysponował opinią prawną, do wytycznych której się zastosował, co ma
przemawiać za uznaniem, iż pozostawał on w usprawiedliwionej nieświadomości
III KK 26/26
9
bezprawności swoich działań, wyraźnego podkreślenia wymaga, że kwestionowana
opinia została sporządzona na dzień 18 lutego 2022 r., zaś inkryminowanych
zachowań obwiniony dopuścił się dwa lata później, bo od stycznia do sierpnia 2024
r. Nadto, z treści rzeczonej opinii prawnej (k. 56-63) nie wynika w sposób
jednoznaczny, że otwarcie przez spółkę „Klubu czytelnika” jest równoznaczne z tym,
iż dojdzie do zmiany podstawowego profilu działalności spółki, którym jest
działalność handlowa, a jedynie, że spółka z o.o. prowadząca działalność handlową
jako podstawową, równocześnie jako działalność poboczną może prowadzić m. in.
działalność kulturalną w formie „Klubu czytelnika”. W podsumowaniu przedmiotowej
opinii jej autorzy jednocześnie wyraźnie zastrzegli, iż prezentowana przez nich
argumentacja odwołuje się jedynie do wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia
12 czerwca 2019 r. o sygn. akt V Kz 777/19, co jednak nie może zostać uznane za
linię orzeczniczą z uwagi na jednostkowy charakter tego orzeczenia.
Co więcej, zgodzić należy się z Prokuratorem Generalnym, który zauważył,
że przed pierwszym, objętym wnioskiem o ukaranie, powierzeniem pracownikom
pracy w niedziele, tj. przed styczniem 2024 r. omawiana kwestia, związana z
interpretacją art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele, została
przez Sąd Najwyższy w kilku orzeczeniach, jednoznacznie wyjaśniona (zob. wyroki:
z dnia 13 września 2023 r., III KK 155/23; z dnia 20 września 2023 r., III KK 647/22;
z dnia 18 października 2023 r., III KK 57/23; z dnia 16 listopada 2023 r., I KK 346/23;
z dnia 19 grudnia 2023 r., III KK 440/23). Nadto, przed dniem ostatniego naruszenia
przez obwinionego zakazu handlu w niedziele, Sąd Najwyższy wypowiedział się
jeszcze w wyrokach: z dnia 5 marca 2024 r. , I KK 14/24; z dnia 21 maja 2024 r., III
KK 121/24; z dnia 28 maja 2024 r., V KK 9/24; z dnia 26 czerwca 2024 r., IV KK
572/23; z dnia 10 lipca 2024 r., V KK 491/23 oraz z dnia 23 lipca 2024 r., I KK 142/24
(wszystkie opublikowane w systemie informacji prawnej LEX). W świetle powołanych
orzeczeń zachowanie obwinionego realizowało znamiona wykroczenia z art. 10 ust.
1 w zw. z art. 5 ust 2 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w
niektóre inne dni, albowiem prowadzenie „klubu czytelnika”, czy też „wypożyczalni
sprzętu sportowego” itp., nie czyniło z placówki handlowej zakładu prowadzącego
III KK 26/26
10
działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku, a w
konsekwencji nie korzystało z uregulowanego w art. 6 ust. 1 pkt 10 cyt. ustawy
wyjątku od zakazu handlu w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy.
Rozpoznający niniejszą kasację skład Sądu Najwyższego podtrzymuje
stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie I KK 142/24, iż z racji szeregu
wydanych w tej kwestii wyroków, dokonaną w przywołanych orzeczeniach
interpretację przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o
ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni, można traktować
jako jednolitą i utrwaloną już linię orzeczniczą. Nie pozbawia to oczywiście sądów
powszechnych prawa do własnej interpretacji omawianych przepisów, nawet
odmiennej od tej, którą wypracowano w najwyższej instancji sądowej, ale pod
warunkiem wykazania błędności wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy, czego w
niniejszej sprawie tak na etapie instancji a quo jak i ad quem zabrakło. Niezasadnie
w szczególności w uzasadnieniu obu orzeczeń uznano przeprowadzoną przez Sąd
Najwyższy wykładnię jako rozszerzająca, pozostająca w sprzeczności z literalnym
brzemieniem przepisu, skoro to właśnie w pierwszym rzędzie dyrektywy wykładni
gramatycznej, wspierane jedynie wykładnią celowościową, doprowadziły do rezultatu
interpretacyjnego będącego podstawą wydanych przez sąd kasacyjny orzeczeń.
Zatem, w kontekście chociażby podsumowania zawartego w opinii prawnej,
M.M. musiał mieć świadomość, iż w interesującym go obszarze sytuacja prawna jest
co najmniej niejasna, zaś w połączeniu z zaniechaniem „aktualizacji” przedmiotowej
opinii i to pomimo utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, za bezsporne
uznać należy, że podejmując aktywność będącą przedmiotem postępowania w
niniejszej sprawie, działał nie tyle w nieświadomości, i to usprawiedliwionej,
karalności czynu, ile, mając na uwadze dochodowość prowadzonego procederu,
zdecydował się na podjęcie swego rodzaju ryzyka wkalkulowanego w prowadzoną
działalność, licząc na to, że ostatecznie odpowiedzialności nie poniesie. Jest przy
tym znamienne, że obwiniony nie uznał za celowe skorzystanie z możliwości
zasięgnięcia informacji u właściwych organów, a mianowicie Państwowej Inspekcji
III KK 26/26
11
Pracy, co zwłaszcza w przypadku podmiotu profesjonalnego byłoby jak najbardziej
wskazane (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019 r., sygn. akt III
KK 140/19).
Sąd Najwyższy nie znajduje też podstaw do zmiany swojego wcześniejszego
poglądu, że „nie można skutecznie powoływać się na niezawinioną nieznajomość
prawa, jeżeli z ustalonych faktów wynika, że sprawca nie tylko nie starał się w sposób
należyty zapoznać z obowiązującym uregulowaniem, choć miał możność to uczynić
u przedstawicieli właściwych organów, ale wręcz w sposób wyraźny z takiej
możliwości zrezygnował” (zob. wyrok z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt II KKN
124/96). Podobnie, w trafny sposób, wypowiedziano się w wyroku z dnia 16 listopada
2023 r., I KK 346/23. Kwestionując uznanie działania obwinionego w kategorii
usprawiedliwionego błędu co do karalności czynu - w związku z dysponowaniem
przez obwinionego, sporządzoną na zlecenie opinią prawną - zaakcentowano, że
praktyka polegająca na otwieraniu "klubów czytelnika" na terenie placówek stricte
handlowych była na tyle kontrowersyjna, że została dostrzeżona i była szeroko
komentowana w powszechnie dostępnych mediach, w których zgodnie traktowano
ją jako „wytrych prawny” otwierający możliwość prowadzenia handlu z pominięciem
ograniczeń wynikających z omawianej ustawy i tak też należy obiektywnie ocenić
działanie M.M.
Podziela wreszcie Sąd Najwyższy i tę część kasacji oraz przywołaną na jej
poparcie argumentacją zawartą na s. 18 – 21 tego nadzwyczajnego środka
zaskarżenia, w której zakwestionowano stanowisko sądów pierwszej i drugiej
instancji wyrażające się konkluzją o braku w czynie popełnionym przez M.M. cech
społecznej szkodliwości. Nie znajdując powodów do powielania zawartych w tym
zakresie twierdzeń kasatora oraz zważywszy, że kasacja dołączona została do akt
głównych spraw, Sąd Najwyższy do tej części pisemnych motywów kasacji się
odwołuje traktując je jak własne.
Potwierdzenie w postępowaniu kasacyjnym rażącego naruszenia
wskazanych w zarzucie kasacji przepisów, przy uwzględnieniu ich istotnego wpływu
III KK 26/26
12
na treść zaskarżonego wyroku, akceptującego uwolnienie obwinionego od
odpowiedzialności za wykroczenie pomimo wypełnienia przez M.M. jego znamion,
implikowało uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji.
Co więcej, z uwagi na treść argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku
Sądu Najwyższego oraz tożsamy charakter rozstrzygnięć w obu instancjach
sądowych, a także mając na względzie regułę ne peius określoną w art. 545 § 1 k.p.k.,
należało również uchylić wyrok Sądu pierwszej instancji i sprawę przekazać Sądowi
Rejonowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd a quo uwzględni zaprezentowane
powyżej zapatrywania prawne i wskazania Sądu Najwyższego (art. 518 k.p.k. w zw.
z art. 442 § 3 k.p.k.).
Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.
Tomasz Artymiuk
[r.g.]
Andrzej Stępka
Dariusz Świecki
