III KK 142/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk
Dnia 13 maja 2026 r.
w sprawie D.Ś.,
skazanego z art. 244 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 13 maja 2026 r.
wniosku prokuratora o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie kasacyjnej
o sygn. akt III KK 142/26
na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. a contrario w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. oraz art. 41 §
2 k.p.k. per analogiam
postanowił:
wniosek pozostawić bez rozpoznania.
UZASADNIENIE
W dniu 12 maja 2026 r. prokurator Prokuratury Regionalnej del. do
Prokuratury Krajowej na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. per analogiam, art. 42 § 1 i art.
45 § 1 k.p.k. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych
UE i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,
wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania
kasacji w sprawie III KK 142/26 sędziów SN: Prezesa SN Z.K. (przewodniczącego),
A.B. (sprawozdawcy) i A.R., „powołanych na urząd sędziego w Sądzie Najwyższym
z udziałem niespełniającej konstytucyjnego standardu niezależności Krajowej Rady
Sądownictwa”, gdyż: ich udział w składzie orzekającym powoduje, że skład ten nie
III KK 142/26
2
spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego –
określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty
Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,
zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.
U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej – wobec czego z mocy prawa nie jest sądem (pkt 1), zaś
rekomendacja do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego udzielona
wymienionym przez gremium jedynie z nazwy będące Krajową Radą Sądownictwa
- bo niespełniające wymogów przewidzianych dla takowej Rady przez Konstytucję
RP - stanowi w realiach niniejszej sprawy okoliczność wywołującą uzasadnioną
wątpliwość co do ich bezstronności, rozumianej jako zdolność do zachowania
obiektywizmu w przedmiotowej sprawie, którą to wątpliwość wzmaga:
1. rażące lekceważenie przez ww. prawa unijnego, orzeczeń Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka (ETPC), a także stanowiących zasady prawne uchwał Sądu
Najwyższego,
2. podejmowanie pozbawionych podstaw prawnych działań – w tym w
odniesieniu do SSN A. B. i SSN A. R. także w ramach zakwestionowanych
ostatecznie i skutecznie przez TSUE „Izb” – odpowiednio Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Dyscyplinarnej – stanowiących de
facto sui generis sądy specjalne – odbierających stronom ich fundamentalne
prawo do sądu (pkt 2),
- co tak łącznie jak i każde z osobna powoduje, że dopuszczanie do orzekania
przez nich w niniejszej sprawie doprowadzi do wydania rozstrzygnięcia z rażącym
naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (k. 45-51).
Wniosek prokuratora o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie kasacyjnej
o sygn. akt III KK 142/26, nie podlegał zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć
incydentalnych („KRI”) ani w repertorium KB i został przekazany sędziemu
sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji, zgodnie z pkt. 1 zarządzenia
Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025
r. Nr 21/2025 w myśl którego cyt.: „[p]isma prokuratorów, zawierające „wnioski o
III KK 142/26
3
wyłączenie" (wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające
wyłącznie charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w
Kodeksie postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 i n.) -
przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., P
22/19 - nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani
w repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia
stosownej decyzji”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności należało zbadać, czy złożone przez prokuratora do
sprawy pismo jest prawnie dopuszczalnym wnioskiem o wyłączenie w rozumieniu
przepisów Kodeksu postępowania karnego, do których to przepisów nawiązuje się
w petitum wniosku. Jego analiza nakazuje przyjąć, że złożony w niniejszej sprawie
wniosek o „wyłączenie od rozpoznawania kasacji wniesionej przez Prokuratora
Generalnego” jest niedopuszczalny z mocy ustawy, co musiało skutkować
pozostawieniem go bez rozpoznania.
Wątpliwość co do bezstronności sędziego, jego ustanowienia mocą ustawy
czy też niezawisłości nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych
związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi
ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło do tego powołania (por m. in.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31
października 2023 r., V KK 358/23). Zarzuty mające uzasadniać wyłączenie
sędziego, nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych
grup powołanych sędziów ani też do wszystkich spraw rozpoznawanych przez tych
sędziów (postanowienie SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). W regulacji z art.
41 § 1 k.p.k. chodzi bowiem o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia
procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego
rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie
należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa
(postanowienia SN: z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23, i z 23 grudnia 2025 r., V KB
152/25).
Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego
przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające
III KK 142/26
4
argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego upatrujących
podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw w konstrukcji „braku instytucjonalnej bezstronności”, a
zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje
tych sytuacji, w których wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru
ściśle wiążącego się z istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych
elementów sprawy (tj. przedmiotu postępowania, jego stron, zaszłości natury
faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową
krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy
podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w
mniemaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania
sprawy.
Zatem procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści
wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie
zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie jest w
niniejszej sprawie. Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności
dotyczące powołania sędziów, de facto związane tylko z organem o to
wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym
zgodnie z ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.). W jego uzasadnieniu nie artykułuje się
jakichkolwiek skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności
wskazujących na istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziów ani nie
wskazuje się na istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o
wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając na
nawiązaniu do i kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze abstrakcyjnym
(ustrojowym), w tym okoliczności dotyczących ścieżki zawodowej sędziów
podlegającej ocenie konstytucyjnego organu Krajowej Rady Sądownictwa.
Niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41
§ 1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,
sygn. P 22/19 (Dz.U. z 2020 r., poz. 413), w którym uznano, iż art. 41 § 1 w zw. z
art. 42 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie
III KK 142/26
5
sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której
wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o
Krajowej Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3
pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Dodatkowo należy wskazać na to, że wniosek złożony przez prokuratora nie
dotyczy sędziów, lecz bliżej nieokreślonych co do ich statusu ustrojowego
podmiotów. Nie sposób zatem nie dostrzec ⎯ zaiste osobliwej ⎯ niekonsekwencji
w rozumowaniu prawnym przedstawionym przez autorkę wniosku, która z jednej
strony składa wniosek oparty na przywołanych przez siebie przepisach procedury
karnej m. in. na art. 41 § 1 k.p.k. (zatem przepisach regulujących tryb wyłączenia
sędziego), następnie zaś w całym wniosku koncentruje swój wysiłek na próbie
dowodzenia, że sędziowie, których dotyczy wniosek sędziami nie są.
Przypomnienia wymaga bowiem okoliczność oczywista: uruchomienie
postępowania incydentalnego we wskazanym w tych przepisach trybie możliwe jest
bowiem wyłącznie w odniesieniu do sędziów (Rozdział 2-gi Kodeksu postępowania
karnego dotyczy wszak wyłączenia sędziego). Trudno wyręczać prokuratora w
trudzie zidentyfikowania właściwej podstawy procesowej wyłączenia od udziału w
sprawie ⎯ jak to się ujmuje we wniosku ⎯ "osób, których bytność w Sądzie
Najwyższym poprzedziła uchwała KRS ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy
z 2017 r.”, które jednocześnie nie są sędziami ("nie są sądem"). Jeśli jednak tryb
taki w prawie procesowym istnieje, to niewątpliwie wniosek o wyłączenie złożony
przez prokuratora nie został na nim oparty, bowiem nie tylko w uzasadnieniu
wniosku, ale także w jego petitum takiej podstawy nie wskazano.
Decyzja o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o „wyłączenie od
rozpoznawania kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego” sędziów zapada
w formie postanowienia, które może zostać wydane również z udziałem sędziego,
którego dotyczy wniosek. Jak bowiem przyjmuje najwyższy organ władzy
sądowniczej (wyrok z 15 listopada 2013 r., sygn. III KK 227/13), cyt.: "wynikający z
art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma
swoje uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie w ogóle podlega
rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawienia wniosku bez
III KK 142/26
6
rozpoznania, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż sędzia, którego ten wniosek
dotyczy, nie może brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. [W] składzie sądu
orzekającego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego w
trybie art. 41 § 2 k.p.k. może brać udział sędzia, którego wniosek taki dotyczy" (zob.
także postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11,
OSNKW 2011, nr 8, poz. 66 z glosą D. Wysockiego, OSP 2012, z. 3, s. 207-209
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2026 r., sygn. II KB 118/25;
por. również: J. Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do
art. 1-166, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Lex 2017, art. 41, teza 73-74; M.
Rogacka-Rzewnicka w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych
przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, Lex 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz
w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa
2023, art. 41, teza 11; D. Świecki w: Kodeks postępowania karnego. Tom I.
Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Lex 2025, art. 41, teza 18-19; W.
Jasiński w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Skorupka, wyd. 7,
Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z powołaną dalszą literaturą).
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy pozostawił wniosek
prokuratora bez rozpoznania.
[WB]
[a.ł]
