1. Co dokładnie stanowi przepis
Art. 42 KPK określa tryb wyłączenia sędziego od udziału w sprawie karnej. Zgodnie z § 1 wyłączenie może nastąpić na żądanie samego sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. § 2 dotyczy sytuacji, w której sędzia uznaje, że zachodzi wobec niego przyczyna wyłączenia z mocy art. 40 KPK. W takim przypadku wyłącza się sam, składając pisemne oświadczenie do akt sprawy, a jego miejsce zajmuje inny sędzia. § 3 reguluje wniosek o wyłączenie oparty na art. 41 KPK, natomiast § 4 wskazuje, który sąd rozstrzyga o wyłączeniu poza przypadkiem samowyłączenia przewidzianym w § 2.
2. Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 42 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy pojawia się kwestia, czy konkretny sędzia powinien dalej uczestniczyć w rozpoznawaniu sprawy. Przepis przewiduje trzy źródła wszczęcia tej procedury: inicjatywę sędziego, działanie sądu z urzędu oraz wniosek strony. Jeżeli sędzia stwierdzi przyczynę wyłączenia z mocy art. 40 KPK, składa oświadczenie na piśmie do akt i nie jest potrzebne odrębne orzeczenie sądu w tej kwestii. W pozostałych przypadkach o wyłączeniu decyduje sąd, przed którym postępowanie się toczy. Sędzia, którego dotyczy wyłączenie, nie może uczestniczyć w składzie rozpoznającym tę kwestię. Gdy nie da się utworzyć takiego składu, rozstrzygnięcie podejmuje sąd wyższego rzędu.
3. Konkretny, codzienny przykład zastosowania
W sprawie karnej strona składa wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 KPK. Sędzia, którego dotyczy wniosek, może złożyć do akt pisemne oświadczenie odnoszące się do tej kwestii. Wniosek powinien zostać rozpoznany niezwłocznie przez właściwy sąd, bez udziału tego sędziego w składzie rozstrzygającym. Jeżeli sędzia zostanie wyłączony, czynności procesowe dokonane z jego udziałem po złożeniu wniosku stają się bezskuteczne z chwilą wyłączenia.
4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu
Nie każdy przypadek wyłączenia wymaga takiej samej procedury. Art. 42 § 2 KPK przewiduje samowyłączenie sędziego, gdy uznaje on istnienie przyczyny wyłączenia z mocy art. 40 KPK, podczas gdy poza tym przypadkiem rozstrzyga sąd. Błędem byłoby również uznanie, że sędzia objęty wnioskiem może współdecydować o własnym wyłączeniu, ponieważ § 4 wyraźnie tego zabrania. Bezskuteczność czynności, o której mowa w § 3, dotyczy czynności dokonanych z udziałem wyłączonego sędziego po złożeniu wniosku, a jej skutek następuje z chwilą wyłączenia. Przepis nakazuje niezwłoczne rozpoznanie wniosku, ale nie wskazuje konkretnego terminu wyrażonego w dniach.
W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.