III CZ 168/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
29 września 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 września 2025 r. w Warszawie
zażalenia Gminy R.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Gliwicach
z 26 marca 2025 r., III Ca 754/24,
w sprawie z wniosku H.P. i A.P.
z udziałem Gminy R.
o zasiedzenie,
1. oddala zażalenie,
2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące
postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 3 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach
oddalił wniosek H.P. i A.P. o stwierdzenie, że z dniem 31 grudnia 2009 r. nabyli
przez zasiedzenie własność części bliżej opisanej działki gruntu nr […], stanowiącej
własność uczestnika Gminy R. (dalej Gmina). Przyczyną oddalenia wniosku było
uznanie przez Sąd, że wnioskodawcy wprawdzie fizycznie władali działką przez
okres co najmniej 40 lat przy biernej postawie właściciela (najpierw Skarb Państwa
a następnie Gmina), czynili na nią nakłady i wykorzystywali ja gospodarczo dla
własnych celów z wyłączeniem innych osób, ale nie wykazali, aby byli
III CZ 168/25
2
posiadaczami samoistnymi tej nieruchomości, a ich władanie miało charakter
właścicielski.
Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawców, Sąd Okręgowy w Gliwicach
postanowieniem z 26 marca 2025 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał
sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W zażaleniu na to orzeczenie, Gmina zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.
w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez wadliwe przyjęcie, że w sprawie wystąpiła
którakolwiek ze wskazanych w tym przepisie przesłanek uzasadniających wydanie
orzeczenia kasatoryjnego oraz podniosła zarzut nieważności postępowania
apelacyjnego przez rozpoznanie apelacji przez Sąd Okręgowy w składzie jednego
sędziego zamiast trzech sędziów w sytuacji, w której wartość przedmiotu
zaskarżenia przekracza jeden milion złotych ( art. 3671 § 1 pkt 1 w zw. z art. 379 pkt
4 k.p.c.).
Formułując te zarzuty, Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia Sądu Okręgowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje
stronie w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji
i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Obowiązujący aktualnie model
apelacji pełnej zakłada, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach
zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, bazując na materiale
zebranym w pierwszej instancji i prowadząc w razie potrzeby własne postępowanie
dowodowe oraz stosuje właściwe przepisy prawa materialnego. Postępowanie
apelacyjne powinno więc co do zasady zakończyć się wydaniem merytorycznego
orzeczenia rozstrzygającego definitywnie spór między stronami. Zgodnie z art. 386
§ 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd drugiej instancji może
uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko
w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy
wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
III CZ 168/25
3
Przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie kwestionuje uchylenie przez
Sąd drugiej instancji orzeczenia pierwszoinstancyjnego, stąd ocenie Sądu
Najwyższego może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy
kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej
podstawie orzeczenia kasatoryjnego. Ustawowe przesłanki uchylenia orzeczenia
sądu pierwszej instancji zostały zakreślone wąsko, zaś kognicja Sądu Najwyższego
ogranicza się do skontrolowania, czy istotnie doszło do nierozpoznania istoty
sprawy lub też czy faktycznie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy
konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12,
OSNC 2013, Nr 3, poz. 41 i z 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, Nr 4,
poz. 54).
W uzasadnienie zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy jednoznacznie
wskazał, że w jego ocenie wnioskodawcy wykazali, że byli posiadaczami
samoistnymi nieruchomości objętej wnioskiem, a Gmina nie przedstawiła w sprawie
dowodów obalających wynikające z art. 339 k.c. domniemanie samoistności
posiadania wnioskodawców. Uznał jednakże, że zachodzi potrzeba szerokiego
uzupełnienia ustaleń faktycznych, dotyczących dokładnego określenia przedmiotu
zasiedzenia (określonego we wniosku jako część działki ewidencyjnej nr […]),
początku biegu okresu zasiedzenia i jego zakończenia w oparciu o dowody, które
zostały wprawdzie zawnioskowane przez wnioskodawców, ale nie zostały
przeprowadzone przez Sąd Rejonowy ze względu na oddalenie wniosku w oparciu
o uznanie, że wnioskodawcy nie wykazali przesłanki posiadania samoistnego
części działki, objętej wnioskiem.
Przy takiej motywacji wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia
Sądu Okręgowego, nie sposób podzielić zarzutu żalącej co do wadliwego
zastosowania przez Sąd Okręgowy art. 386 § 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
W świetle ustalonego orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy
dochodzi wprawdzie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie
odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania
materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony,
bezpodstawnie przyjmując, że zachodzi przesłanka materialnoprawna lub
III CZ 168/25
4
procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 23
września 1998 r. II CKN 897/97, OSNC 1999/1/22; z 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97
oraz z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, a także wyroki Sądu Najwyższego z 12
lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 Nr 3, poz. 36; z 21 października 2005 r.
III CK 161/05 oraz z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1 - 2, poz.
2), ale jednocześnie w orzecznictwie łagodzi się nieco tę przesłankę, wskazując
przede wszystkim na konieczność zapewnienia stronom w pełni dwuinstancyjnego
postępowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2013 r.,
V CZ 129/12). Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, w której do przeprowadzenia
dowodów i czynienia ustaleń faktycznych o zasadniczym dla sprawy znaczeniu,
miałoby dojść dopiero w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, co
pozbawiłoby każdą ze stron możliwości następczego skontrolowania, w drodze
zwykłego środka odwoławczego, prawidłowości oceny dowodów i poczynionych na
ich podstawie ustaleń faktycznych wobec wyłączeń przewidzianych w art. 3983 § 3
k.p.c. oraz wobec unormowania art. 39813 § 2 k.p.c. W tym sensie, uchylenie
zaskarżonego postanowienia, przy przesądzeniu samoistności posiadania
wnioskodawców, jest w istocie korzystne dla interesów procesowych obu stron.
Co do podniesionego w zażaleniu zarzutu nieważności postępowania należy
podnieść, że wnioskodawcy we wniosku oraz następnie w apelacji określili wartość
przedmiotu sprawy na kwotę 10 000 zł, a Gmina wartości tej nie zakwestionowała
w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, po doręczeniu jej odpisu
wniosku (art. 25 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Gmina nie negowała tej wartości ani
w odpowiedzi na wniosek (k.45-50 akt) ani w odpowiedzi na apelację
wnioskodawców (k. 240-244 akt); nie domagała się także jej sprawdzenia po
doręczeniu odpisu wniosku, stąd wartość ta pozostawała aktualna i miarodajna
w toku postępowania przed sądami powszechnymi. Nie wiadomo zresztą, na jakiej
podstawie Gmina określiła wartość przedmiotu tej sprawy na ponad milion złotych,
albowiem w treści zażalenia brak jakichkolwiek bliższych wywodów dotyczących tej
kwestii.
W tym stanie rzeczy, zażalenie Gminy podlegało oddaleniu jako niezasadne
(art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c).
III CZ 168/25
5
(A.D.)
[a.ł]
