III CO 78/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
24 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.J.
przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w Wodzisławiu Śląskim
reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
i E.M.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku
postanowieniem z 19 stycznia 2026 r., II Ca 136/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
(M.T.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 19 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku wystąpił
do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy wywołanej apelacją od wyroku Sądu
Rejonowego w Jastrzębiu Zdroju wniesioną przez J.J. do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 441 k.p.c.
Sąd Okręgowy wskazał, że przeciwko wszystkim sędziom orzekającym
w II Wydziale Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku oraz wobec
większości sędziów orzekających w tym Sądzie J.J. zainicjował postępowania
sądowe, a w konsekwencji wobec tych sędziów zachodzą okoliczności tego
III CO 78/26
2
rodzaju, że mogłyby w powszechnym odbiorze społecznym wywołać uzasadnioną
wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie.
Zdaniem Sądu Okręgowego, w tej sytuacji dobro wymiaru sprawiedliwości
przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny sąd równorzędny,
w którym nie pełni służby sędzia, wobec którego J.J. wytoczył powództwo.
Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że J.J. na sali rozpraw zgłaszał
zastrzeżenia w zakresie prawidłowości powołania sędziów i ich niezawisłości,
a także w niemal każdej sprawie składa wnioski o zbadanie spełnienia wymogów
niezawisłości i bezstronności lub wnioski o wyłączenie sędziego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd
na postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy
przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle
(zob. m.in. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września
2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21; z 9 czerwca 2025 r.,
III CO 655/25; z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26).
Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy
wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz
przeciwnie, może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową
właściwością (zob. m.in. postanowienia SN: z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09,
OSNKW 2010, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20; z 9 lutego 2026 r.,
III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26). Okoliczności wynikające z dobra
wymiaru sprawiedliwości powinny być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla
prawidłowości jego funkcjonowania (zob. postanowienie SN z 9 lutego 2026 r.,
III CO 77/26).
III CO 78/26
3
Sąd Najwyższy nie dostrzegł potrzeby przekazania przedmiotowej sprawy
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
Po pierwsze, należy wskazać, że w Sądzie Okręgowym w Rybniku wciąż
pozostają sędziowie, wobec których J.J. nie wytoczył powództw, a zatem nie
dotyczą ich okoliczności, które potencjalnie mogłyby wpłynąć na odbieranie sądu
jako pozbawionego waloru bezstronności. Już z tej przyczyny wniosek o
przekazanie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie.
Po drugie, przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być tożsame
z przesłankami zastosowania innych instrumentów ustawowych stworzonych w celu
zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez bezstronny sąd,
w szczególności instrumentów wskazanych w art. 48 lub art. 49 k.p.c. Jeżeli
instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony do
rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność
modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy
wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 25 czerwca 2025 r.,
III CO 653/25, i z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26). Nawet w przypadku wyłączenia
wszystkich sędziów sądu, podstawę prawną do wnioskowania o wyznaczenie sądu
równorzędnego stanowiłby art. 44, a nie art. 441 k.p.c.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Ewa Stefańska
(M.T.)
[SOP]
