III CO 69/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
20 lutego 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 lutego 2026 r. w Warszawie
w sprawie zażalenia J.J. na postanowienie Sądu Okręgowego w Rybniku z 1
października 2025 r., II Co 117/25,
wniesionego w sprawie ze skargi J.J.
o wznowienie postępowania
w sprawie z wniosku J.J. z udziałem K.G.
o ustalenie kontaktów z małoletnimi T.J., E.J. i N.J.,
z urzędu z udziałem K.G. i J.J.
o pozbawienie władzy rodzicielskiej J.J. nad małoletnimi T.J., E.J. i N.J.,
z urzędu z udziałem K.G. i J.J.
o zakazanie kontaktów J.J. z małoletnimi T.J., E.J. i N.J.,
z wniosku Prokuratora Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim
z udziałem K.G. i J.J.
o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi T.J., E.J. i N.J.,
zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Rybniku z 17
czerwca 2021 r., II Ca 303/20,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku
postanowieniem z 15 stycznia 2026 r. II Cz 648/25
o przekazanie do sądu równorzędnego
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 15 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku wystąpił do
Sądu Najwyższego o przekazanie na podstawie art. 441 k.p.c. sprawy wywołanej
zażaleniem J.J. do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
III CO 69/26
2
Sąd Okręgowy wskazał, że przeciwko wszystkim sędziom orzekającym
w II Wydziale Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku oraz wobec
większości sędziów orzekających w tym Sądzie J.J. zainicjował postępowania
sądowe, a w konsekwencji wobec tych sędziów zachodzą okoliczności tego
rodzaju, że mogłyby w powszechnym odbiorze społecznym wywołać uzasadnioną
wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie.
Zdaniem Sądu Okręgowego w tej sytuacji dobro wymiaru sprawiedliwości
przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny sąd równorzędny,
w którym nie pełni służby sędzia, wobec którego J.J. wytoczył powództwo.
Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że rozstrzyganie ewentualnych wniosków
o wyłączenie na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. każdego wylosowanego sędziego,
wobec którego J.J. wytoczył powództwo, wydłuży postępowanie w sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy
przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle
(zob. m.in. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września
2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21; z 9 czerwca 2025 r.,
III CO 655/25; z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26).
Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy
wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie
– może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową
właściwością (zob. m.in. postanowienia SN z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09,
OSNKW 2010, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20; z 9 lutego 2026 r.,
III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26). Okoliczności wynikające z dobra
wymiaru sprawiedliwości powinny być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie
dla prawidłowości jego funkcjonowania (postanowienie SN z 9 lutego 2026 r.,
III CO 77/26).
III CO 69/26
3
Sąd Najwyższy nie dostrzegł potrzeby przekazania sprawy do rozpoznania
innemu sądowi równorzędnemu.
Po pierwsze, należy wskazać, że w Sądzie Okręgowym w Rybniku wciąż
pozostają sędziowie, wobec których J.J. nie wytoczył powództw, a zatem nie
dotyczą ich okoliczności, które potencjalnie mogłyby wpłynąć na odbieranie sądu
jako pozbawionego waloru bezstronności. Już z tej przyczyny wniosek o
przekazanie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie.
Po drugie, przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być tożsame
z przesłankami zastosowania innych instrumentów ustawowych stworzonych w celu
zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez bezstronny sąd,
w szczególności dotyczy to art. 48 lub art. 49 k.p.c. Jeżeli instytucja wyłączenia
sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony do rozpoznania jej sprawy
przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność modyfikowania określonej na
podstawie ustawy właściwości sądu przy wykorzystaniu art. 441 k.p.c.
(zob. postanowienie SN z 25 czerwca 2025 r., III CO 653/25, i z 9 lutego 2026 r.,
III CO 77/26). Nawet w przypadku wyłączenia wszystkich sędziów sądu podstawę
prawną do wnioskowania o wyznaczenie sądu równorzędnego stanowiłby art. 44,
a nie art. 441 k.p.c. Nie można zatem argumentować, tak jak czyni to Sąd
Okręgowy, że za zastosowaniem art. 441 k.p.c. przemawia okoliczność, iż
rozstrzyganie ewentualnych wniosków o wyłączenie na podstawie art. 49 § 1 k.p.c.
każdego wylosowanego sędziego, wobec którego J.J. wytoczył powództwo,
wydłuży postępowanie w sprawie.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Marcin Krajewski
(E.M.)
[SOP]
