III CO 571/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
22 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D. Ł.
przeciwko M. Ł.
o rozwód,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy
postanowieniem z 28 kwietnia 2025 r., X C 805/25,
o oznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy,
zwraca akta sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy.
UZASADNIENIE
D. Ł. wniosła do Sądu Okręgowego w Bydgoszczy pozew o rozwód.
Postanowieniem z 28 kwietnia 2025 r., X C 805/25 Sąd Okręgowy
w Bydgoszczy zwrócił się do Sądu Najwyższego o oznaczenie Sądu właściwego
miejscowo do rozpoznania sprawy. Rezygnując z zamieszczenia uzasadnienia,
jedynie w samej sentencji Sąd Okręgowy, powołując się na art. 45 § 1 k.p.c. jako
podstawę postanowienia, wskazał, że (cyt. w oryg.) „obie strony mieszkając […]”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 45 k.p.c., jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można
w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy
oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo (§ 1). O oznaczenie sądu,
III CO 571/25
2
przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew
(§ 2).
Wymaga zaznaczenia, po pierwsze, że wystąpienie do Sądu Najwyższego
na podstawie powołanego przepisu musi być przede wszystkim wolne od braków
czy innych wad formalnych. Do takich wad należy m.in. błędne oznaczenie stron
postępowania. Tymczasem w komparycji postanowienia Sądu Okręgowego
w Bydgoszczy z 28 kwietnia 2025 r., jak i w będącej jego konsekwencją odezwie
tego Sądu z 29 kwietnia 2025 r. do Sądu Najwyższego jako pozwany został podany
„M. Ł.”, natomiast w świetle pozwu pozwanym jest „M. P.”. Wada ta nie jest możliwa
do usunięcia samodzielnie przez Sąd Najwyższy. Nawet w razie uznania jej za
wadę, która podlega sprostowaniu na mocy art. 350 k.p.c., nie jest wcale jasne, czy
nie zaszły jakiejś okoliczności uzasadniające odmienne od pozwu oznaczenie
pozwanego we wspomnianym postanowieniu i odezwie. W każdym razie tylko Sąd
wydający to wątpliwe postanowienie władny jest zweryfikować przyczyny
podniesionej tu niezgodności i ewentualnie poprawić formalnie to postanowienie. W
tym też celu Sąd Najwyższy zwraca temu Sądowi akta sprawy, czyniąc tak tym
bardziej, że nawet wtedy, gdyby miało dojść do samego skorygowania nazwiska
pozwanego, potrzebna byłaby też nowa treść odezwy tego Sądu do Sądu
Najwyższego przy ponownym wystąpieniu o wyznaczenie sądu właściwego.
Po drugie, wystąpienie do Sądu Najwyższego w trybie art. 45 § 1 k.p.c. jest
uzasadnione tylko pod warunkiem, że nie można w świetle okoliczności sprawy
ustalić właściwości miejscowej sądu, przed który należy wytoczyć powództwo.
W sprawach o rozwód właściwość miejscową określa art. 41 k.p.c., który stanowi,
że powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd,
w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć
jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu.
Z braku takiej podstawy, wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony
pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.
A zatem dopiero, jeśli nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej na
podstawie art. 41 k.p.c., zastosowanie może znaleźć art. 45 k.p.c. (np.
postanowienie SN z 30 marca 2021 r., V CO 61/21). Przy czym, w takim przypadku
muszą być wykazane przyczyny uzasadniające oznaczenie sądu na podstawie art.
III CO 571/25
3
45 k.p.c. Przedstawiając wniosek o oznaczenie sądu właściwego w postanowieniu
z 28 kwietnia 2025 r., Sąd Okręgowy w Bydgoszczy ograniczył się do
sformułowania sentencji z pominięciem uzasadnienia, w którym wskazałby
konkretne okoliczności sprawy, sytuację stron, a także przepisy o właściwości
miejscowej, które nie pozwalają na ustalenie sądu miejscowo właściwego. Tak
sformułowane postanowienie nie pozwala więc na merytoryczną ocenę
przedłożonego wniosku. Przedstawienie okoliczności, które świadczyłyby
o wystąpieniu stanu rzeczy wypełniającego hipotezę normy wynikającej art.
45 k.p.c. należy do sądu występującego o oznaczenie sądu właściwego, co może
nastąpić wyłącznie w uzasadnieniu takiego postanowienia. Sąd Okręgowy
w Bydgoszczy nie uzasadnił swojego wystąpienia, a rekonstrukcja takich
okoliczności oraz poszukiwanie argumentów uzasadniających oznaczenie sądu
właściwego nie należą do Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 29 maja 2018 r., III CO 56/18, OSNC-ZD 2019, nr 2, poz. 25;
z 1 czerwca 2015 r., III CO 37/15, OSNC 2015, nr 12, poz. 150; z 13 listopada
2007 r., III CO 17/07, nie publ., z 30 września 2020 r., II CO 222/20, nie publ. oraz
z 15 października 2021 r., IV CO 162/21).
W nawiązaniu do powyższego braku należy dodać, że w pozwie powódka
podała, że obydwie strony (cyt. w oryg.) „od lat zamieszkują na terenach I.”,
a ponadto, że „Na terenach […] swój ośrodek kręgów życiowych mają okolicach
miejscowości C. Tym samym […] dla stron najbliższym będzie Sąd Okręgowy w
Bydgoszczy, bowiem znajduje się w okolicy, której strony pochodzą, posiadają tam
rodziny oraz przyjeżdżają w te miejsca okresowo gdy nie przebywają […]”. Z tego
też względu powódka zawnioskowała o wystąpienie przez wskazany Sąd do Sądu
Najwyższego o wyznaczenie właśnie jego jako właściwego do rozpoznania tej
sprawy. W tej sytuacji tym bardziej oczekiwane było od Sądu Okręgowego w
Bydgoszczy przedstawienie przyczyn, dla których, w szczególności, nie uznał się
on samodzielnie swojej właściwości w rozpoznaniu sprawy o rozwód stron, a
zamiast tego wystąpił o wyznaczenie do tego sądu właściwego.
Obydwie w/w wady i braki formalne referowanego postanowienia
uniemożliwiają rozpoznanie przez Sąd Najwyższy wniosku Sądu Okręgowego
w Bydgoszczy o wyznaczenie w trybie art. 45 § 1 k.p.c. sądu właściwego do
III CO 571/25
4
wniesienia w opisanej sprawie pozwu. Dlatego konieczne jest zwrócenie akt sprawy
w celu podjęcia stosownej weryfikacji i korekty nazwiska pozwanego oraz w celu
uzupełnienia postanowienia o motywy uzasadniające je.
Mając na uwadze przedstawione argumenty Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji postanowienia.
(M.K.)
[r.g.]
