III CO 629/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
24 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.H.
przeciwko E.H.
o rozwód,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Lublinie
postanowieniem z 9 maja 2025 r., III C 2095/24,
o oznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy,
zwraca akta sprawy Sądowi Okręgowemu w Lublinie.
(M.K.)
UZASADNIENIE
M.H. wniósł do Sądu Okręgowego w Lublinie pozew o rozwód.
Postanowieniem z 9 maja 2025 r., III C 2095/24 w/w Sąd zwrócił się do Sądu
Najwyższego o oznaczenie sądu, przed który należy wytoczyć powództwo w tej
sprawie. Rezygnując z zamieszczenia uzasadnienia, jedynie w samej sentencji Sąd
ten wskazał na art. 45 k.p.c. jako podstawę takiego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CO 629/25
2
Zgodnie z art. 45 k.p.c., jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można
w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy
oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo (§ 1). O oznaczenie sądu,
przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew
(§ 2).
Wymaga zaznaczenia, że wystąpienie do Sądu Najwyższego w trybie art.
45 k.p.c. jest uzasadnione tylko pod warunkiem, że nie można w świetle
okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej sądu, przed który należy
wytoczyć powództwo. W sprawach o rozwód właściwość miejscową określa art.
41 k.p.c., który stanowi, że powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się
wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce
zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce
zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy, wyłącznie właściwy
jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd
miejsca zamieszkania powoda. A zatem dopiero, jeśli nie jest możliwe ustalenie
właściwości miejscowej na podstawie art. 41 k.p.c., zastosowanie może znaleźć art.
45 k.p.c. (np. postanowienie SN z 30 marca 2021 r., V CO 61/21). Przy czym,
w takim przypadku muszą być wykazane przyczyny uzasadniające oznaczenie
sądu na podstawie art. 45 k.p.c.
Przedstawiając wniosek o oznaczenie sądu właściwego w postanowieniu,
o którym mowa wyżej, Sąd Okręgowy w Lublinie ograniczył się do sformułowania
sentencji z pominięciem uzasadnienia, w którym wskazałby konkretne okoliczności
sprawy, sytuację stron, a także przepisy o właściwości miejscowej, które nie
pozwalają na ustalenie sądu miejscowo właściwego. Tak sformułowane
postanowienie nie pozwala więc na merytoryczną ocenę przedłożonego wniosku.
Przedstawienie okoliczności, które świadczyłyby o wystąpieniu stanu rzeczy
wypełniającego hipotezę normy wynikającej art. 45 k.p.c. należy do sądu
występującego o oznaczenie sądu właściwego, co może nastąpić wyłącznie
w uzasadnieniu takiego postanowienia. Sąd występujący o oznaczenie w niniejszej
sprawie nie uzasadnił swojego wystąpienia, a rekonstrukcja takich okoliczności
oraz poszukiwanie argumentów uzasadniających oznaczenie sądu właściwego nie
należą do Sądu Najwyższego (por. postanowienia SN: z 29 maja 2018 r., III CO
III CO 629/25
3
56/18, OSNC-ZD 2019, nr 2, poz. 25; z 1 czerwca 2015 r., III CO 37/15, OSNC
2015, nr 12, poz. 150; z 13 listopada 2007 r., III CO 17/07, nie publ., z 30 września
2020 r., II CO 222/20, nie publ. oraz z 15 października 2021 r., IV CO 162/21,
a ostatnio także m.in. postanowienie SN z 22 maja 2025 r., III CO 571/25).
W/w brak formalny referowanego postanowienia uniemożliwiają rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy wniosku Sądu Okręgowego w Lublinie o wyznaczenie
w trybie art. 45 k.p.c. sądu właściwego, przed który należy wnieść powództwo
w sprawie pozwu. Dlatego konieczne jest zwrócenie akt sprawy w celu uzupełnienia
postanowienia o motywy je uzasadniające.
Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji postanowienia.
(M.K.)
[SOP]
