II ZOW 21/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 6 sierpnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)
SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)
Ławnik SN Ewa Topór - Nawarecka
Protokolant Kamila Zacharz
na rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 6 sierpnia 2025 r.,
przy udziale SSO K. M. - pełniącej obowiązki Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego
przy Sądzie Okręgowym w K.,
w sprawie obwinionego X. Y. – sędziego Sądu Rejonowego w O.,
po rozpoznaniu odwołania obwinionego od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy
Sądzie Apelacyjnym w Ł. z 3 marca 2025 r., sygn. akt […],
orzeka:
I. zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;
II. kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.
[M. T.]
Zbigniew Korzeniowski
Wiesław Kozielewicz
Ewa Topór – Nawarecka
zdanie odrębne
UZASADNIENIE
II ZOW 21/25
2
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w K. wystąpił
do Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Ł. o rozpoznanie sprawy
dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego w O. X. Y., obwinionemu o to,
że:
1. w okresie od marca 2019 roku do grudnia 2023 roku w O. jako sędzia Sądu
Rejonowego w O. dopuścił się nieuzasadnionej i rażącej przewlekłości oraz
bezczynności w rozpoznaniu 79 spraw Sądu Rejonowego w O. o sygnaturach : […],
[…], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],
[…], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],
[…], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],
[…], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],
doprowadzając do przewlekłości postępowań w rozpoznawaniu wymienionych spraw
w […] Wydziale Cywilnym tego Sądu, naruszając w sposób oczywisty i rażący
przepis art. 6 § 1 k.p.c., postępując sprzecznie z obowiązkiem sumiennego
wykonywania swoich obowiązków (art. 82 § 1 w związku z art. 66 ustawy Prawo o
ustroju sądów powszechnych) a ponadto skutkiem czego w sprawach o sygnaturach
akt: […], […], […], […] doszło do stwierdzenia przez Sąd Okręgowy w K.
przewlekłości postępowania i przyznania od Skarbu Państwa na rzecz stron
stosowanych kwot, których to czynów dopuścił się w warunkach ciągu przewinień
dyscyplinarnych o których mowa w art. 91 § 1 k.k. w związku z art. 128 ustawy Prawo
o ustroju sądów powszechnych;
2. w okresie od 2019 roku do 13 września 2023 roku w O. jako sędzia Sądu
Rejonowego w O. nie sporządził w ustawowym terminie pisemnych uzasadnień
wyroków w 41 sprawach Sądu Rejonowego w O.; w roku 2019 w sprawach o
sygnaturach akt […], […], […], […], […], […], […]; w roku 2020 w sprawach o
sygnaturach akt […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […];
w roku 2021 w sprawach o sygnaturach akt […], […], […], […], […], […], […], […]; w
roku 2022 w sprawach o sygnaturach akt […], […], […], […], […], […], […], […], […];
w roku 2023 w sprawach o sygnaturach akt […], […] oraz nie sporządził pisemnych
uzasadnień wyroków w 52 sprawach Sądu Rejonowego w O. w terminie
przedłużonym na czas oznaczony przez Prezesa tego Sądu : w 2019 roku w sprawie
o sygnaturze […], w roku 2020 w sprawach o sygnaturach akt […], […], w roku 2021
II ZOW 21/25
3
w sprawach o sygnaturach akt […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],
[…], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […]; w roku 2022 w sprawach o
sygnaturach akt […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […], […],
[…], […]; w roku 2023 w sprawach o sygnaturach akt […], […], […], […], […], […],
[…], […], […], […], […]; czym w sposób rażący i oczywisty naruszył przepis art. 329
§ 2,3 i 4 k.p.c. a czynów tych dopuścił się w warunkach ciągu przewinień
dyscyplinarnych o których mowa w art. 91 § 1 k.k. w związku z art. 128 ustawy Prawo
o ustroju sądów powszechnych.
Wyrokiem z 3 marca 2025 r., sygn. akt […], Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie
Apelacyjnym w Ł., uznał obwinionego X. Y. za winnego zarzuconych mu w punkcie
pierwszym przewinień dyscyplinarnych z art. 107 § 1 pkt 1 usp, popełnionych w
warunkach ciągu czynów określonych w art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 128 usp i za to
na podstawie art. 109 § 1 pkt 2a usp w związku z art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 128 usp,
wymierzył mu za nie karę dyscyplinarną obniżenia wynagrodzenia zasadniczego o
dwadzieścia procent na okres sześciu miesięcy.
W punkcie drugim sentencji wyroku, Sąd dyscyplinarny I instancji uznał
obwinionego X. Y. za winnego zarzuconych mu w punkcie drugim przewinień
dyscyplinarnych z art. 107 § 1 pkt 1 usp popełnionych w warunkach ciągu czynów
określonych w art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 128 usp i za to na podstawie art. 109 § 1
pkt 2a usp w związku z art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 128 usp wymierzył mu za nie karę
dyscyplinarną obniżenia wynagrodzenia zasadniczego o dwadzieścia procent na
okres sześciu miesięcy.
Sąd Dyscyplinarny na podstawie art. 133a § 1 usp orzeczone wobec
obwinionego kary dyscyplinarne połączył i wymierzył mu karę dyscyplinarną łączną
obniżenia wynagrodzenia zasadniczego o dwadzieścia procent na okres ośmiu
miesięcy.
Orzeczenie to, zaskarżył odwołaniem z 7 maja 2025 r., obwiniony sędzia X. Y.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności, art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez
wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób wyłonienia nie spełnia
warunku niezależności i bezstronności;
II ZOW 21/25
4
2. rażącą surowość orzeczonej kary dyscyplinarnej.
Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę
zaskarżonego wyroku i obniżenie kary dyscyplinarnej.
W uzasadnieniu odwołania obwiniony wskazał, że w wydaniu zaskarżonego
wyroku brała udział Sędzia X.1 Y.1 powołana na stanowisko na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa wyłonionej po uprzednim skróceniu w sposób niezgodny z
Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej kadencji legalnie działającej Rady. Zgodnie z
uzasadnieniem wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielkiej Izby) z
dnia 19 listopada 2019 r. (nr C 585/18. C - 624/18. C 625/18) oraz uchwałą pełnego
składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/20) stan ten
stworzył podstawy do wątpliwości co do wpływu sił politycznych na powołanie
sędziego. W ocenie obwinionego skutkował on naruszeniem gwarancji bezstronności
i niezależności wyłonionego z udziałem takiego sędziego sądu.
Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że orzeczona kara jest
nadmiernie surowa a Sąd orzekający w niedostateczny sposób uwzględnił
występujące w sprawie okoliczności łagodzące a w szczególności fakt, że w ciągu
ponad 35 lat orzekania nie był karany dyscyplinarnie. Ponadto obwiniony wskazał,
że zarzucane mu uchybienia nie wynikały ze złej woli ale z nadmiernej ilości spraw
wpływających do jego decernatu, w tym również w ciągu kilku lat poprzedzających
okres objęty zarzutami dyscyplinarnymi. Dla przykładu zauważył, iż np. w 2016 r.
zakończył 836 spraw, w tym 393 spraw C i 159 spraw Ns. W 2017 r. zakończył 1249
spraw, w tym 542 sprawy C i 96 spraw Ns, a w 218 r. zakończył 867 spraw, w tym
525 spraw C i 92 sprawy Ns. Mimo zakończenia tak dużej ilości spraw z uwagi na
znaczny wzrost wpływających spraw i ich skomplikowany charakter (wiele spraw
o podział majątku wspólnego i dział spadku) część z nich nie została w tym okresie
zakończona i pozostała w jego decernacie w latach kolejnych. Oprócz normalnego
wpływu spraw w ostatnich latach do jego decernatu wpłynęło kilkadziesiąt spraw
z decernatu Sędziów przebywających na długotrwałych zwolnieniach lekarskich.
Z uwagi na to, że w ostatnich latach w jego decernacie pozostawało przeciętnie po
około 400-500 spraw nie był w stanie nadać każdej z nich właściwego biegu. Wbrew
sugestiom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie postrzegał zawodu
II ZOW 21/25
5
sędziego tylko jako źródła utrzymania, ale jako służbę o czym świadczy fakt, że od
wielu lat spędzał w sądzie po 9-10 godzin dziennie a uzasadnienia sporządzał
głównie w dniach wolnych od pracy. Od lat z uwagi na obciążenie pracą nie jest
również, w stanie wykorzystać przysługującego mu urlopu wypoczynkowego (ponad
100 dni niewykorzystanego urlopu). Zawsze starał się wykonywać obowiązki
służbowe w należyty sposób o czym świadczy fakt, że w ciągu ponad 35-letniej pracy,
najpierw na stanowisku asesora a później sędziego, tylko nieznaczna cześć
wnoszonych od wydanych przez niego orzeczeń środków odwoławczych była
uwzględniana. Wywiązywanie się z obowiązków służbowych odbywało się od lat
kosztem jego rodziny.
Na rozprawie przeprowadzonej 6 sierpnia 2025 r. przed Sądem Najwyższym,
pełniąca obowiązki Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym
w K., wniosła o nieuwzględnienie odwołania i utrzymanie w mocy zaskarżonego
orzeczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty odwołania nie są zasadne i dlatego nie zostały uwzględnione wnioski
skarżącego.
I
Zarzut pierwszy nie jest zasadny z następujących przyczyn.
Sędzia X.1 Y.1 została powołana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
[…] 2021 r. na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w Ł.
Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy
(art. 176 ust. 2 Konstytucji RP).
Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko
Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP).
Oznacza to, że kwestionowanie powołania sędziego nie może być dowolne.
Uchwała Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I 4110-1/20, nie mogła
wyłączyć od orzekania określonej grupy sędziów, a tym bardziej indywidualnego
sędziego. Uchwała nie jest źródłem prawa, które zastępuje ustawę. Niezależnie od
uchwały należy wykazać wpływ konkretnej okoliczności na niezawisłość sędziego.
W aktach sprawy nie ma wniosku o wyłączenie sędzi X.1 Y.1 (na podstawie art. 40
k.p.k., art. 41 k.p.k.).
II ZOW 21/25
6
Podstawy wyłączenia sędziego od orzekania nie stanowią również powołane
w odwołaniu przepisy art. 6 Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności, art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2019 r.
Kwestie sporne jakie wystąpiły w tym zakresie rozstrzygnęły orzeczenia
polskiego Trybunału Konstytucyjnego, w tym wyroki: z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20,
z 2 czerwca 2020 r., P 13/19; z 7 października 2021 r., K 3/21; z 24 listopada 2021
r., K 6/21; z 23 stycznia 2022 r., P 10/19; z 10 marca 2022 r., K 7/21.
Ustawa z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (usp) wprost
stanowi, że niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub inny
organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego
powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości
(art. 42a § 2). Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów
niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego
powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym
mowa w § 6, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do
naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik
sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru
sprawy (art. 42a § 3).
Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej
(art. 429 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 usp) albo nieważności postępowania.
Przyczyny wyłączenia sędziego są zawsze indywidualne i konkretne, a nie
generalne. Chodzi wszak o wyłączenie sędziego w danej sprawie.
II
Nie jest zasadny zarzut drugi odwołania.
Skarżący wskazuje w odwołaniu okoliczności, które nie zostały pominięte
przez Sąd Dyscyplinarny I instancji, czyli dotychczasową niekaralność, liczbę i rodzaj
prowadzonych oraz załatwionych spraw, w tym obciążenie pracą na tle niekrótkiego
okresu objętego wnioskiem o ukaranie (ponad 4-letniego).
Jednak skarżący całkowicie pomija inne istotne okoliczności, które
zdecydowały o przypisaniu mu przewinień dyscyplinarnych oraz składały się na
II ZOW 21/25
7
rodzaj i wymiar kary. Chodzi m.in. o sprawy dotyczące przewlekłości postępowania,
w tym sprawy, w których przyznano odszkodowania za przewlekłość, przekroczenie
w wielu sprawach terminów sporządzenia uzasadnień, czynności nadzorcze Prezesa
Sądu w trybie art. 37 § 4 usp, lustracje sędziów wizytatorów.
Sąd Najwyższy nie ma zatem podstaw do przyjęcia innych ustaleń, które
uzasadniałyby uchylenie lub zmianę zaskarżonego wyroku, co do czynu lub kary.
Uprzednia niekaralność dyscyplinarna nie jest okolicznością łagodzącą
odpowiedzialność dyscyplinarną sędziego, gdyż jest to zachowanie standardowe
wymagane od sędziego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2014 r., SNO
14/14).
Zarzut kary rażąco surowej byłby zasadny, gdyby Sąd drugiej instancji uznał,
że karą adekwatną i sprawiedliwą za popełniony czyny byłaby kara rażąco
łagodniejsza od kary wymierzonej przez Sąd pierwszej instancji. Nie ma ku temu
podstaw z następujących przyczyn.
Wskazana w art. 438 pkt 4 k.p.k., klauzula generalna w postaci
rażącej niewspółmierności kary, znajdująca zastosowanie w postępowaniu
dyscyplinarnym dotyczącym sędziów na gruncie art. 128 usp, służy ocenie
proporcjonalności pomiędzy karą wymierzoną, a zaistniałymi w danej sprawie
okolicznościami, rzutującymi na wydane rozstrzygnięcie w zakresie zastosowanego
środka reakcji dyscyplinarnej. Kara rażąco niewspółmierna to nieakceptowalna,
ewidentna i znaczna dysproporcja pomiędzy karą wymierzoną a karą sprawiedliwą.
Zaznaczenia wymaga przy tym, iż powyższej nie stanowi ewentualna różnica
w ocenach, lecz zasadniczy pomiędzy nimi rozdźwięk, który czyni orzeczony
dotychczas środek dyscyplinujący nieakceptowalnym (wyrok Sądu Najwyższego
z 30 marca 2023 r., II ZOW 76/22). Rażąca niewspółmierność, o której mowa
w przepisie art. 438 pkt 4 k.p.k. ma miejsce nie w przypadku jakiejkolwiek
dysproporcji przy wymiarze kary (środków karnych), ale tylko wówczas, gdy
pomiędzy karą wymierzoną a karą, jaka powinna zostać orzeczona w następstwie
prawidłowego zastosowania dyrektyw jej wymiaru, istnieje taka dysproporcja, że
kara wymierzona nie daje się wręcz zaakceptować (wyrok Sądu Najwyższego
z 9 stycznia 2019 r., VI KA 2/19).
II ZOW 21/25
8
III
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż obwiniony przyznał
występowanie bezczynności w sprawach oraz uchybienie terminom sporządzenia
pisemnych motywów rozstrzygnięć. Na rozprawie oświadczył stanowczo
i jednoznacznie, że opóźnienia niewątpliwie wystąpiły i doszło do przewlekłości
postępowań.
Na tym tle zarzuty odwołania rozmijają się z ustaleniami na których oparto
zaskarżony wyrok. Sąd Dyscyplinarny I instancji ustalił, że wpływ spraw do referatu
obwinionego był o 1/5 niższy niż dla pozostałych sędziów w Wydziale. Załatwienia
były niższe o około ¼ a pozostałość była wyższa o około ¼.
Ustalenia Sądu pierwszej instancji stanowią podstawę faktyczną
uzasadniającą dyscyplinowanie za przypisane skarżącemu naruszenia art. 107 § 1
pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (usp) w zw.
z art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 128 usp.
Ustalone zaległości mogą świadczyć o obciążeniu dużą liczbą spraw, ale
mogą także stanowić punkt odniesienia w ocenie indywidualnego zaangażowania
i sprawności sędziego w prowadzeniu i załatwianiu spraw.
Ocena nie jest nieobiektywna, gdyż obejmuje niekrótki okres, bazuje na
porównaniu z wynikami pracy innych sędziów, ponadto uwzględnia inne istotne
składowe wynikające z nadzoru służbowego, lustracji, przewlekłości w rozpoznaniu
spraw i sporządzania uzasadnień po terminie (w wielu sprawach często
z opóźnieniem większym niż 100 dni – wykaz spraw w piśmie Prezesa Sądu
Rejonowego w O. z 17 lutego 2025 r., w aktach sprawy).
Skarżący został oceniony miarą przeciętnego obciążenia sędziów i dlatego
obecny skład nie podzielił jego stanowiska, iż ilość przypisanych zadań
uniemożliwiała mu osiąganie przeciętnej załatwialności spraw w Wydziale.
Odwołanie pomija również wskazanie przez Sąd Dyscyplinarny na skalę
i charakter przypisanych naruszeń. Okresy wykazywanych bezczynności w sprawie
uznane zostały za „nieakceptowalnie długie” (...).
Występujące bezczynności w sprawach oraz przekraczanie terminów
sporządzenia uzasadnień, potwierdziły zarzut wniosku o popełnieniu deliktu,
II ZOW 21/25
9
polegającego na rażącym i oczywistym naruszeniu prawa procesowego
i podstawowych obowiązków służbowych sędziego.
Odwołujący nie zarzuca naruszenia przez Sąd Dyscyplinarny I instancji art. 83
ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, stanowiącego,
iż „Czas pracy sędziego jest określony wymiarem jego zadań”. Nie jest to obojętne
w ocenie przypisanego skarżącemu naruszenia wzorca właściwej służby sędziego,
czyli nie ograniczonej do zwykłej (powszechnej) normy czasu pracy, bowiem
obwiązki służbowe sędziego wymagają podejmowania czynności nawet w dni wolne
od pracy.
Sędzia wykonuje różne czynności i o różnym obciążeniu, dlatego zarzut
skarżącego, iż „od wielu lat spędzał w sądzie po 9-10 godzin dziennie a uzasadnienia
sporządzał głównie w dniach wolnych o pracy” oraz miał niemałą liczbę dni zaległego
urlopu (100 dni), nie może pomijać, że sędzia jest szczególnym pracownikiem, co
uwzględnia Konstytucja RP. Sędzia jest jedynym pracownikiem, którego status
reguluje bezpośrednio ustawa zasadnicza, dlatego oprócz obowiązków ma też
szczególne przywileje, związane z trwałością zatrudnienia, ochroną prawną, prawem
do dodatkowego urlopu wypoczynkowego i do stanu spoczynku z zachowaniem
odpowiedniego uposażenia.
IV
Wskazane ustalenia oraz norma prawna wynikająca z art. 83 usp, które nie
zostały zakwestionowane w odwołaniu, stanowiły podstawę do ustalenia rodzaju kary
dyscyplinarnej i jej wysokości.
Karę wymierzył Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji, który uwzględnił istotne
przesłanki składające się na rodzaj i wymiar kary, w tym skalę, zasięg czasowy oraz
wymiar społecznej szkodliwości deliktów dyscyplinarnych, a także ustaloną
bezskuteczność stosowanych form oddziaływania, nakierowanych na
doprowadzenie do poprawy sytuacji w referacie obwinionego poprzez rozmowy
dyscyplinujące czy też wielokrotne czynności nadzorcze w trybie art. 37 § 4 Prawa o
ustroju sądów powszechnych
Z drugiej strony skarżący nie wskazał w odwołaniu okoliczności, które
pozwalałyby pominąć choćby w części negatywną ocenę przewinienia
dyscyplinarnego (przykładowo - choroba, sprawy rodzinne).
II ZOW 21/25
10
Z woli ustawodawcy wynika, że kara pieniężna z art. 109 § 1 pkt 2b usp jest
potrzebna jako kara dyscyplinarna.
Praca sędziego jest wybitnie indywidualna, bo realizuje szczególny rodzaj
służby, dlatego nie może poprzestać na zwykłej staranności i sumienności
pracowniczej (art. 100 § 1 Kodeksu pracy).
Sąd Dyscyplinarny mógł zatem wymierzyć określoną karę pieniężną za czyny
przypisane obwinionemu, która nie jest rażąco niewspółmierną karą.
Kierując się powyższymi motywami orzeczono jak w sentencji (art. 456 k.p.k.
w zw. z art. 128 usp).
[M. T.]
[r.g.]
Zbigniew Korzeniowski Wiesław Kozielewicz Ewa Topór - Nawarecka
