II ZO 146/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Siwek
Dnia 6 maja 2026 r.
w sprawie obwinionej radcy prawnej K. M.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 6 maja 2026 r.
zażalenia pokrzywdzonego Z. W.
na zarządzenie Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby
Radców Prawnych z dnia 17 marca 2025 r., sygn. akt [...],
o nieuwzględnieniu wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanowił:
zaskarżone zarządzenie utrzymać w mocy.
UZASADNIENIE
Przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym Krajowej Izby Radców Prawnych
zawisła sprawa radcy prawnej K. M., obwinionej o popełnienie przewinienia
dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 6, 7 ust. 3,
11 oraz art. 12 ust. 3 Kodeksu etyki radcy prawnego. Orzeczeniem z dnia 8
października 2024 r., sygn. akt [...], Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby
Radców Prawnych w Warszawie utrzymał w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu
Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 29 października
2024 r., sygn. akt […], uniewinniające obwinioną od zarzucanych jej czynów.
Odpis orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wraz
z uzasadnieniem został przekazany pokrzywdzonemu Z. W. przy piśmie z dnia
II ZO 146/25
2
16 grudnia 2024 r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia przez
pokrzywdzonego kasacji od tego orzeczenia w terminie 30 dni od dnia jego
doręczenia wraz z uzasadnieniem, przy czym kasacja powinna być sporządzona
i podpisana przez pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą prawnym.
Doręczenie nastąpiło do rąk adresata w dniu 2 stycznia 2025 r. na adres w K. – ten
sam, który był wielokrotnie wykorzystywany przez organy procesowe w związku z
jego uczestnictwem w postępowaniu dyscyplinarnym w charakterze
pokrzywdzonego.
W dniu 14 stycznia 2025 r. Z. W. wystąpił z wnioskiem
o wyznaczenie dla niego pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia
kasacji, oświadczając, że „lokalni prawnicy nie chcą się podjąć sporządzenia
i podpisania kasacji”, a brak pełnomocnika z urzędu uniemożliwi mu skorzystanie
z gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu.
W odpowiedzi na to wystąpienie Przewodniczący Wyższego Sądu
Dyscyplinarnego pismem z dnia 24 stycznia 2025 r. poinformował Z. W., że zgodnie
z art. 87 § 1 k.p.k. w zw. z art. 88 § 1 k.p.k. warunkiem wyznaczenia pełnomocnika
z urzędu jest wykazanie, że nie jest się w stanie ponieść kosztów obrony bez
uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Podstawą przyznania
pełnomocnika z urzędu jest złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku,
dochodach i źródłach utrzymania, którego formularz został przekazany
pokrzywdzonemu. Oświadczenie to należało złożyć w terminie
7 dni od daty odbioru niniejszego pisma pod rygorem odmowy wyznaczenia
pełnomocnika z urzędu.
Wskazane pismo zostało wysłane Z. W. na jego adres w K.,
wielokrotnie wykorzystywany już wcześniej w korespondencji prowadzonej z nim w
toku postępowania. Pismo to po bezskutecznym awizowaniu w dniach 13 i 21
lutego 2025 r. (adresata nie zastano), zwrócono Krajowej Izbie Radców Prawnych
w dniu 3 marca 2025 r. jako nie podjęte w terminie.
Zarządzeniem z dnia 17 marca 2025 r., sygn. akt [...], Przewodniczący
Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie
II ZO 146/25
3
odmówił uwzględnienia wniosku o wyznaczenie Z. W. pełnomocnika z urzędu do
sporządzenia kasacji.
Zażalenie na to zarządzenie wniósł pokrzywdzony Z. W.
Zaskarżonemu zarządzeniu zarzucił:
1. błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że wezwanie do
złożenia oświadczenia nie zostało przez niego odebrane. Skarżący wskazał,
że nie zostało mu prawidłowo dostarczone awizo, bowiem wszystkie awiza
dostarczane na jego adres są przez niego odbierane w Urzędzie Pocztowym
[…],
2. niewłaściwe rozpoznanie wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu.
Jego wniosek z dnia 14 stycznia 2025 r. nie był uzasadniony jego sytuacją
materialną lecz tym, że lokalni prawnicy nie chcieli podjąć się sporządzenia
skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W jego opinii wymaganie od niego
złożenia oświadczenia o stanie majątku, dochodach i źródłach utrzymania
jest w tej sytuacji bezcelowe.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest zasadne.
Za chybiony należy uznać zarzut z pkt. 1 zażalenia. Wbrew twierdzeniom
skarżącego, wezwanie do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku,
dochodach i źródłach utrzymania, wystosowane przez Przewodniczącego
Wyższego Sądu Dyscyplinarnego do pokrzywdzonego w piśmie z dnia 24 stycznia
2025 r., zostało wysłane pokrzywdzonemu prawidłowo, na podany przez niego
adres, który – jak już wyżej wskazano – był już wielokrotnie wykorzystywany
w korespondencji prowadzonej z nim przez sądy dyscyplinarne. To, jaki konkretnie
urząd pocztowy zajmuje się dostarczaniem pokrzywdzonemu korespondencji, nie
ma znaczenia w kontekście skuteczności doręczenia. Kluczowe znacznie
w analizowanym przypadku ma dochowanie procedury doręczenia przewidzianej
II ZO 146/25
4
w przepisach rozdziału 15 kodeksu postępowania karnego, a ta niniejszej sprawie
została zrealizowana bez uchybień. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 133 § 1 i
2 k.p.k., jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art. 132 k.p.k.,
pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego pozostawia się
w najbliższej placówce pocztowej tego operatora pocztowego. O pozostawieniu
pisma doręczający umieszcza zawiadomienie w skrzynce do doręczania
korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym
miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz że należy je
odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego upływu tego terminu, należy
czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz. W razie dokonania tych czynności
pismo uznaje się za doręczone. Tak też się stało w analizowanym przypadku.
Niezasadny okazał się również zarzut z pkt 2 zażalenia.
Skarżący wskazuje, że przeszkodą we wniesieniu przez niego skargi
kasacyjnej było to, że „lokalni prawnicy”, do których w tym zakresie się zwrócił,
odmawiali sporządzenia i podpisania tego środka zaskarżenia, objętego
tzw. przymusem adwokacko-radcowskim przewidzianym treścią art. 526 § 2 k.p.k.
w zw. z art. 741 pkt 1 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego ograniczyło
to przysługujące mu z mocy art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu.
Odnosząc się do stanowiska skarżącego, należy wskazać na szereg
wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, w myśl których prawo do sądu
gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie obejmuje swym zakresem prawa
do wniesienia kasacji. Realizacja konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu nie
musi uwzględniać wprowadzenia przez ustawodawcę nadzwyczajnych środków
zaskarżenia umożliwiających rozpoznanie sprawy przez kolejną trzecią instancję
(por. wyroki TK: z dnia 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004,
poz. 89, cz. III, pkt 7; z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz.
101, cz. III, pkt 5.1; z dnia 22 września 2015 r., SK 21/14, OTK ZU nr 8/A/2015, poz.
122, cz. III, pkt 3.5). Nie sposób stwierdzić ograniczenia prawa do sądu w realiach
niniejszej sprawy również z tego powodu, że jej przedmiotem jest kwestia
odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego.
II ZO 146/25
5
Z kolei zasadniczym celem wprowadzenia obowiązku zastępstwa
procesowego realizowanego przez adwokata lub radcę prawnego jest dążenie
do zapewnienia odpowiedniej fachowości pismom procesowym. Wymaganie to ma
zapobiegać zwracaniu się z pismami, które nie mogłyby stać się przedmiotem
oceny dokonywanej przez sąd, czy to z uwagi na niespełnienie przewidzianych
prawem kryteriów formalnych, czy też formułowanie wystąpień bezzasadnych,
pozbawionych podstaw merytorycznych. W tym kontekście zrozumiałe jest objęcie
przymusem adwokackim przede wszystkim tych typów postępowań, które
wymagają od uczestników zaawansowanej wiedzy prawniczej oraz umiejętności jej
wykorzystania w procedurze sądowej. Nakaz działania przez profesjonalistę
gwarantować ma odpowiedni formalny i merytoryczny poziom postępowania.
Służyć ma zarówno stronie reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego,
jak i oddziaływać na tok postępowania sądowego, gwarantując w ten sposób jego
rzetelny i obiektywny przebieg (wyrok TK z dnia 21 czerwca 2016 r., SK 2/15, OTK
ZU A/2016, poz. 45, cz. III, pkt 4.2).
Mając powyższe w polu widzenia, należy uznać, że również w przypadku
kasacji przewidzianej w przepisach ustawy o radcach prawnych, prawo do jej
wniesienia może wiązać się z pewnymi ograniczeniami, które nie godzą
w gwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu. Z pewnością ograniczeniem tym
jest przymus adwokacko-radcowski, nie mniej sygnalizowana trudność
w znalezieniu przez pokrzywdzonego adwokata lub radcy prawnego, który skłonny
byłby podjąć się tego zadania, może wskazywać na niezasadność wnoszenia tego
środka zaskarżenia lub brak możliwości przytoczenia rzeczowej argumentacji na
poparcie jego stanowiska procesowego.
Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, że obowiązujące
unormowania prawne nie przewidują możliwości ustanowienia pełnomocnika
procesowego z urzędu w innych przypadkach, niż w sytuacji, kiedy zainteresowany
nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku
dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny (art. 78 § 1 k.p.k. w zw. 88 § 1 k.p.k.).
Ustawodawca nie przewidział sytuacji, w której trudności w ustanowieniu
II ZO 146/25
6
pełnomocnika spowodowane innymi przyczynami niż wyżej wymienione, mogłyby
uzasadnić wyznaczenie stronie pełnomocnika z urzędu.
W tej sytuacji działanie podjęte przez Przewodniczącego Wyższego Sądu
Dyscyplinarnego ukierunkowane na uzyskanie od pokrzywdzonego oświadczenia
o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania należy uznać
za prawidłowe. Była to zarazem jedyna, przewidziana w obowiązujących
przepisach możliwość ustanowienia dla pokrzywdzonego pełnomocnika w celu
sporządzenia kasacji.
Wobec zatem niestwierdzenia w zaskarżonym zarządzeniu podniesionych
uchybień, należało utrzymać je w mocy.
[M. T.]
[a.ł]
