II ZO 110/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 sierpnia 2026 r.
SSN Barbara Skoczkowska
w sprawie X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...],
w związku odwołaniami wniesionymi od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy
Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 29 czerwca 2020, sygn. […] (II ZOW
41/22)
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,
na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2026 r.,
wniosku X. Y. o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału
w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 41/22
postanowił:
uwzględnić wniosek i na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka wyłączyć sędzię Sądu
Najwyższego Marię Szczepaniec od udziału
w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 41/22
UZASADNIENIE
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], wyrokiem z dnia 29
czerwca 2020 r., sygn. akt […], uznał X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...] za
winnego popełnienia zarzuconego mu przewinienia polegającego na tym, że: w
okresie od dnia 21 września 2011 r. do dnia 29 października 2018 r. dopuścił się
II ZO 110/24
2
oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, a to art. 40 § 1 pkt 3 k.p.k., tj. czynu
wyczerpującego znamiona przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 ustawy z
dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych i za to wymierzył mu
karę dyscyplinarną w postaci obniżenia wynagrodzenia zasadniczego o 15 % przez
okres roku i 6 miesięcy.
Odwołanie od powyższego wniósł Minister Sprawiedliwości oraz Krajowa
Rada Sądownictwa wnosząc o zmianę wyroku w części dot. kary. Sprawa ta
została zarejestrowana w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn. II DOW 23/22, a następnie
wobec likwidacji na mocy przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie
ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz.
1259) oraz powołaniem w strukturze Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności
Zawodowej, odwołanie to zostało zarejestrowane w repertorium Izby
Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. II ZOW 41/23, do której to sprawy został
wyznaczony następujący skład: SSN Tomasz Demendecki (przewodniczący,
sprawozdawca), SSN Maria Szczepaniec oraz Ławnik SN Marek Molczyk.
Jednocześnie, uchwałą z dnia 4 maja 2022 r. w sprawie I DI 46/21 Izba
Dyscyplinarna w pkt I zezwoliła na pociągnięcie X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego
w [...] do odpowiedzialności karnej min. za czyny z art. 271 § 1 k.k. w zb. z art. 231
§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. zawieszając jednocześnie ww. w czynnościach
służbowych oraz obniżyła mu wysokość wynagrodzenia na czas trwania
zawieszenia o 26 %. Odwołanie od powyższego złożył X. Y. wnosząc o zmianę
zaskarżonej uchwały, które zostało zarejestrowane w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn.
II DIZ 9/22. W związku z likwidacją Izby Dyscyplinarnej na mocy przepisów ustawy
z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych
innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259) oraz powołaniem w strukturze Sądu
Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, odwołanie to zostało
zarejestrowane w repertorium Izby Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. II ZIZ
20/22.
Uchwałą z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. II ZIZ 20/22 w składzie: SSN
Wiesław Kozielewicz (przewodniczący), SSN Marek Dobrowolski oraz SSN Maria
Szczepaniec (sprawozdawca) utrzymał w mocy uchwałę Sądu Najwyższego z dnia
II ZO 110/24
3
4 maja 2022 roku, sygn. akt I DI 46/21, w przedmiocie wyrażenia zgody na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w [...],
za czyny z art. 271 § 1 k.k. w zb. z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
Wobec powyższego, wnioskiem z dnia 26 listopada 2024 r. obwiniony
zwrócił się do Sądu Najwyższego o wyłączenie od rozpoznania sprawy II ZOW
41/22, SSN Marii Szczepaniec wskazując na uzasadnione wątpliwości co do
bezstronności sędzi. Wnioskujący upatruje okoliczności wyłączenia sędziego
w fakcie, że rozpoznając uprzednio zażalenie w postępowaniu immunitetowym,
sędzia dokonał już merytorycznej oceny tożsamego materiału dowodowego
i posiada ukształtowany pogląd co do meritum sprawy. W konsekwencji zachodzi
uzasadniona, obiektywna obawa, że sędzia nie jest w stanie dokonać bezstronnej
analizy tych samych faktów w procesie dyscyplinarnym, co w konsekwencji
naruszałby gwarancję prawa do rzetelnego procesu.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec jest zasadny i zasługuje na
uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do
czynienia z taką sytuacją.
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, dokonanie wcześniejszej
oceny dowodów odnośnie do tego samego czynu obliguje do wyłączenia sędziego
z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w odbiorze
zewnętrznym. Sędzia, który przesądził już o zaistnieniu dostatecznie
uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, nie gwarantuje
obiektywizmu wymaganego przez art. 4 i art. 7 k.p.k. (zob. uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. I KZP 9/07). Ma to kluczowe
znaczenie w kontekście rozpoznania odwołania od wyroku Sądu Dyscyplinarnego
opartego na częściowo tożsamym materiale dowodowym. Dalszy udział sędziego
II ZO 110/24
4
w składzie orzekającym stanowiłby rażące naruszenie standardu rzetelnego
procesu i prawa do bezstronnego sądu.
Po wtóre należy mieć na względzie, odwołując się do utrwalonego już
orzecznictwa Sądu Najwyższego, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 §
1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że
mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale
również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie
prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art.
6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC) i uznania, że
taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
ustawą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: dnia 13 października 2021 r.,
sygn. II KO 30/21, dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, czy z dnia 28 września
2022 r., IV KK 333/22).
Faktem powszechnie znanym jest okoliczność związana z uzyskaniem
statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Marię Szczepaniec w następstwie
brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie
ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., co mogłoby prowadzić, gdyby
sędzia ta zasiadała w składzie rozstrzygającym sprawę, nie tylko do naruszenia
prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd
ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego
(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ale także do przyjęcia, że sąd z udziałem sędziów
byłby sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka
konkluzja wynika przecież wprost z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca
2022 r., I KZP 2/22 oraz uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia
23 stycznia 2020 r. (BSA I-41 10-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7), która z uwagi
na nadanie jej statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego
(por. np. postanowienia SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 29
września 2021 r., V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22) oraz
wskazanego powyżej orzecznictwa Trybunału.
Mając na uwadze powyższą argumentację konieczne stało się podjęcie
przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu SSN Marii Szczepaniec od rozpoznania
II ZO 110/24
5
sprawy o sygn. II ZOW 41/22. Orzekanie przez sędzię w tej sprawie prowadziłoby,
z bardzo dużym prawdopodobieństwem, do naruszenia standardu z art. 6 ust.
1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego
i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, ale również do wystąpienia
bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
