II ZK 60/25

II ZK 60/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 grudnia 2025 r. SSN Marek Siwek w sprawie radcy prawnego N. L. obwinionej z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i in. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w dniu 17 grudnia 2025 r., kasacji wniesionej przez pełnomocnika pokrzywdzonej od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia 28 października 2024 r., sygn. akt […] utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...] I. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną; II. obciąża pokrzywdzoną J. M. wydatkami kasacyjnego w kwocie 20 (dwudziestu) zł. postępowania UZASADNIENIE Radca prawny N. L. została obwiniona o to, że: 1. udzielając pomocy prawnej J. M., w P., w październiku 2019 r., w związku ze zleceniem przygotowania wniosku o ogłoszenie upadłości, wywołała u J. M. przekonanie o posiadaniu wpływów w Sądzie, o swoich koneksjach i układach w Sądzie Rejonowym Wydział Upadłościowy, że załatwi wszystko tak, aby skarżąca otrzymała upadłość przedsiębiorcy oraz że postępowanie II ZK 60/25 2 upadłościowe będzie prowadziła w charakterze syndyka obwiniona albo ojciec obwinionej – syndyk Z. K., tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166) w zw. z art. 6, art. 11, art. 12 ust. 1, art. 33 ust. 2 Kodeksu etyki radcy prawnego; 2. udzielając pomocy prawnej J. M., w P., w październiku 2019 r., w związku ze zleceniem przygotowania wniosku o ogłoszenie upadłości, nie dochowała tajemnicy zawodowej poprzez obecność w spotkaniu z J. M. osoby nieuprawnionej, z którą radca prawny nie może wspólnie świadczyć pomocy prawnej, tj. swojego ojca Z. K., tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166) w zw. z art. 6, art. 9, art. 11, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i art. 19 Kodeksu etyki radcy prawnego; 3. udzielając pomocy prawnej J. M., w P., w ramach kancelarii radcy prawnego z siedzibą w P., od października 2019 r. do 24 kwietnia 2021 r. w sprawie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz reprezentowania J. M. w postępowaniu upadłościowym, nie zawarła z J. M. umowy na piśmie określającej zakres pomocy prawnej, terminy i warunki jej wykonywania oraz wynagrodzenie, tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166) w zw. z art. 6, art. 36 ust. 1, art. 43 ust. 2 Kodeksu etyki radcy prawnego w zw. z § 3 ust. 1 i 2 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego uchwalonego przez Krajową Radę Radców Prawnych (Uchwała Nr 94/IX/2015 z dnia 13 czerwca 2015 r. obowiązująca od 1 lipca 2015 r.). Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych […] orzeczeniem z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...], uniewinnił obwinioną radcę prawną N. L. od popełnienia zarzucanych jej przewinień dyscyplinarnych, zaś kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Okręgową Izbę Radców Prawnych […]. II ZK 60/25 3 Po rozpoznaniu odwołań wniesionych przez Rzecznika Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z. oraz przez pokrzywdzoną J. M., Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie w całości. Kosztami postępowania przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym obciążył Krajową Izbę Radców Prawnych w Warszawie. Od tego orzeczenia kasację wywiódł pełnomocnik pokrzywdzonej J. M., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k. poprzez zaaprobowanie dokonanej przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny oceny dowodów z zeznań świadków i stron, bez ich własnej należytej oceny, a także zaaprobowanie pominięcia oceny dowodu z nagrań dostarczonych przez pokrzywdzoną zarówno na etapie dochodzenia, jak i na etapie postępowania sądowego, a także zaaprobowanie nieujęcia nagrania dostarczonego na etapie dochodzenia w ogóle w materiale dowodowym całego postępowania; 2. art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez zaaprobowanie oddalenia przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny wniosku dowodowego pokrzywdzonej w postaci zwrócenia się do właściwego dla obwinionej Urzędu Skarbowego o przedstawienie! wyników z kontroli podatkowej u obwinionej w zakresie udokumentowania rozliczeń z pokrzywdzoną, w sytuacji, kiedy zarzut nierzetelnego rozliczania się obwinionej z pokrzywdzoną był konsekwentnie, w tym także w odwołaniu od orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego, formułowany przez pokrzywdzoną; 3. art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nieujęcie w zaskarżonym orzeczeniu przyczyn pominięcia oceny dostarczonych przez pokrzywdzoną nagrań, co w zasadzie uniemożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej orzeczenia sądu ad quem w tym zakresie; a w konsekwencji: II ZK 60/25 4 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 6, 9, 11, 12 ust. 1, 15 ust. 1, 19, 33 ust. 2, 36 ust. 1 i 43 ust. 2 Kodeksu etyki radcy prawnego w zw. z § 3 ust. 1 i 2 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego poprzez błędne uznanie, że obwiniona nie wyczerpała swoim postępowaniem przesłanek do uznania ich za przewinienie dyscyplinarne. Podnosząc tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Dyscyplinarnemu […] do ponownego rozpoznania, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w postępowaniu odwoławczym. Odpowiedzi na kasację wnieśli: obrońca obwinionej oraz Zastępca Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie. Obrońca obwinionej wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej, wskazując, że skarżący kasacyjnie domaga się wyłącznie przeprowadzenia przez Sąd Najwyższy kolejnej, dublującej kontrolę apelacyjną, weryfikacji prawidłowości orzeczenia Sądu I instancji. Nie zgodził się z twierdzeniem, jakoby Wyższy Sąd Dyscyplinarny przeniósł do orzeczenia II instancji uchybienia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego. Zdaniem obrońcy Sąd II instancji odniósł się do oceny dowodów dokonanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a ustalenia odnośnie do warunków współpracy między pokrzywdzoną a obwinioną ostatecznie oparł wyłącznie na wyjaśnieniach obwinionej. Ponadto brak jest jakichkolwiek dowodów na sugerowane przez Skarżącego deficyty obiektywizmu sędziów orzekających w I instancji. Wskazał też, że kwestia rozliczeń między pokrzywdzoną a obwinioną, których dotyczy zarzut z pkt 1b kasacji, nie była przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Z kolei zarzut naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. obrońca obwinionej uznał za nietrafny, bowiem zgodnie z art. 537a k.p.k. braki uzasadnienia nie mogą stanowić samoistnej podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Wskazał też, że strona wnosząca kasację nie wyjaśniła, na czym II ZK 60/25 5 miałoby polegać naruszenie norm materialno-prawnych wymienionych w pkt 2 kasacji. Zastępca Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o oddalenie kasacji. Odnośnie do zarzutów kasacyjnych dotyczących dwóch pierwszych czynów wskazał, że gdyby miały one okazać się skuteczne, to i tak niemożliwe byłoby dalsze prowadzenie postępowania dyscyplinarnego i ukaranie obwinionej wobec ustania karalności tychże przewinień. Wskazał, że Sąd II instancji w sposób prawidłowy rozważył wszystkie zarzuty zawarte w odwołaniu wniesionym przez obwinioną, nie dopuszczając się w tym zakresie żadnych uchybień. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście bezzasadna, wobec czego podlegała rozpoznaniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 3 k.p.k. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 622 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wydanego w drugiej instancji, kończącego postępowanie dyscyplinarne radcy prawnego, przysługuje możliwość wniesienia kasacji. Z brzmienia art. 623 ustawy o radcach prawnych wynika natomiast, że kasacja może zostać wniesiona jedynie z powodu rażącego naruszenia prawa lub z powodu rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej. Tym samym w postępowaniu kasacyjnym wykluczone jest weryfikowanie zarzutów, których istota sprowadza się do kwestionowania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu przed sądem dyscyplinarnym, zwłaszcza jeżeli zostały dokonane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II ZK 74/23; z dnia 26 lipca 2024 r., sygn. akt II ZK 14/24; z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt II ZK 84/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II ZK 66/24; z dnia 21 lutego 2025 r., sygn. akt II ZK 85/24). Należy też dostrzec, że decydujące znaczenie dla zakwalifikowania określonego zarzutu jako kontestującego ustalenia faktyczne ma nie sama jego forma, a więc powołanie w jego konstrukcji określonych przepisów prawa, lecz rzeczywisty przedmiot tej kontestacji. II ZK 60/25 6 Mając w polu widzenia powyższe konstatacje, zarzut z pkt. 1a kasacji należało uznać w części za niedopuszczalny. W jego ramach skarżący kwestionuje „zaaprobowanie [przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny] dokonanej przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny oceny dowodów z zeznań świadków i stron, bez ich własnej, należytej oceny”, a zatem domaga się, aby Sąd kasacyjny ponownie przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pod kątem tego, czy ustalenia faktyczne oparte na tej ocenie były prawidłowe. Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu kasacji nie jest władny do weryfikacji tego rodzaju zarzutów. Naruszenie przez Sąd II instancji zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w treści art. 7 k.p.k. nie mogło mieć miejsca również z tego powodu, że Sąd ten nie przeprowadzał postępowania dowodowego i dowodów bezpośrednio nie oceniał, a jedynie weryfikował zarzuty odwoławcze sformułowane pod tym kątem. Nie mógł przeto naruszyć przepisu, którego nie stosował. W pozostałej części zarzut z pkt. 1a kasacji jest chybiony. Nie odpowiada rzeczywistości stwierdzenie skarżącego, który wskazuje, że do etapu postępowania odwoławczego przenikło uchybienie Sądu I instancji polegające na nieujęciu nagrania dostarczonego przez pokrzywdzoną na etapie dochodzenia w materiale dowodowym oraz pominięcie oceny dowodów z nagrań dostarczonych przez pokrzywdzoną. Analiza akt postępowania dyscyplinarnego wskazuje, że na etapie dochodzenia dyscyplinarnego pokrzywdzona w ogóle nie dostarczyła organowi prowadzącemu to dochodzenie żadnych nagrań. Natomiast na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego do wniosków dowodowych z dnia 1 lutego 2024 r. pokrzywdzona dołączyła dwa nagrania: z dnia 30 grudnia 2020 r. oraz z dnia 21 kwietnia 2021 r. Z protokołu rozprawy, która odbyła się przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym w dniu 12 marca 2024 r., wynika, że Sąd ten dopuścił i przeprowadził dowód z obu wspomnianych nagrań. Z kolei w uzasadnieniu orzeczenia Sądu I instancji zostało zawarte stwierdzenie że „powyższy stan faktyczny Sąd ustali na podstawie zebranego materiału dowodowego (…). Na etapie postępowania strony nie kwestionowały prawdziwości nagrań, dowodów z dokumentów przedstawionych przez strony” (s. 8 uzasadnienia). Z powyższego wynika, że Sąd I instancji miał w polu widzenia omawiane nagrania przy rekonstrukcji stanu faktycznego. Z kolei Sąd II instancji stanowisko pokrzywdzonej II ZK 60/25 7 zawarte w odwołaniu, zgodnie z którym z jednego z tych nagrań miało wynikać powoływanie się przez obwinioną „na koneksje w Sądzie”, potraktował jako polemikę z ustaleniami Sądu I instancji, nie przyznając jej w tym zakresie racji. Nie można zatem uznać, aby Sąd II instancji nie rozpoznał zarzutów sformułowanych w powyższym zakresie w odwołaniu wniesionym przez pokrzywdzoną, a zatem nie doszło do sugerowanego w zarzucie z pkt 1a kasacji naruszenia norm art. 433 § 1 i 2 k.p.k. Chybiony jest również zarzut z pkt. 1c kasacji. Z zaprezentowanych wyżej ustaleń wynika, że Sąd II instancji dokonując oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, nie pominął dostarczonych przez pokrzywdzoną nagrań, a zatem nie doszło do naruszenia wskazywanego w tym zarzucie przepisu art. 457 § 3 k.p.k. Z uzasadnienia orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wynika logicznie, że treść tych nagrań nie potwierdza tego, jakoby obwiniona w rozmowach z udziałem pokrzywdzonej powoływała się na wpływy w poznańskim sądownictwie. Zarzut z pkt .1b kasacji jest w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalny. Choć pozornie adresowany jest do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, który zdaniem skarżącego miałby „zaaprobować oddalenie przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny […] wniosku dowodowego pokrzywdzonej w postaci zwrócenia się do właściwego dla obwinionej Urzędu Skarbowego o przedstawienie wyników z kontroli podatkowej u obwinionej”, to w istocie wskazuje na rzekome uchybienie zaistniałe na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Wypada przypomnieć, że przedmiotem kasacji mogą być uchybienia, jakim obarczone jest orzeczenie Sądu odwoławczego, natomiast uchybienia zaistniałe w postępowaniu przed Sądem I instancji tylko wyjątkowo mogą stać się przedmiotem rozważań Sądu kasacyjnego, o ile były one na tyle istotne i rażące, że zaważyły również na rozstrzygnięciu Sądu II instancji. O takiej sytuacji nie może być jednak mowy w analizowanym przypadku. Wymaga dostrzeżenia, że analogiczny wniosek dowodowy o przekazanie akt kontroli skarbowej przeprowadzonej w kancelarii radcowskiej prowadzonej przez obwinioną pokrzywdzona złożyła na rozprawie przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym w dniu 28 października 2024 r. i Sąd ten wniosek oddalił w oparciu o treść art. 170 § 1 pkt 2 i 3 k.p.k., bowiem żaden z II ZK 60/25 8 zarzutów stawianych obwinionej w postępowaniu dyscyplinarnym nie obejmował kwestii związanych z rzetelnością rozliczeń obwinionej z pokrzywdzoną. W tej sytuacji nie doszło do naruszenia art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. ani normy art. 433 § 2 k.p.k. Również zarzut z pkt. 2 kasacji należy uznać za bezpodstawny. Pomimo formalnego odwołania się przez skarżącego do treści art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 6, 9, 11, 12 ust. 1, 15 ust. 1, 19, 33 ust. 2, 36 ust. 1 i 43 ust. 2 Kodeksu etyki radcy prawnego w zw. z § 3 ust. 1 i 2 Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, w istocie chodzi skarżącemu o wadliwość polegającą na nieprzypisaniu obwinionej przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny określonych zachowań, które jego zdaniem wypełniają znamiona deliktów dyscyplinarnych. W istocie więc przedmiotem kontestacji w postępowaniu kasacyjnym stały się ustalenia faktyczne sprowadzające się do stwierdzenia, że obwiniona nie dopuściła się deliktu dyscyplinarnego w określonym kształcie. Z powodów wymienionych na wstępie części motywacyjnej niniejszego uzasadnienia, rozstrzygając co do kasacji w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy nie jest umocowany do rozpoznania tego typu zarzutów. Konkludując, wywiedzioną w niniejszej sprawie kasację należało uznać za oczywiście bezzasadną – i w konsekwencji oddalić na posiedzeniu w trybie art. 535 § 1 i 3 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 ustawy o radcach prawnych. O kosztach sądowych za postępowanie kasacyjne orzeczono zgodnie z art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, uwzględniając treść § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 663, z późn. zm.). Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [M. T.] [r.g.] II ZK 60/25 9 Marek Siwek