II NSNk 2/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 grudnia 2025 r.
SSN Grzegorz Pastuszko
w sprawie z wniosku A. M. (im. ojca C.)
w przedmiocie zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego złożonego 10
września 2018 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i
Spraw Publicznych w dniu 30 grudnia 2025 r.
wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego
Adama Redzika, sędziego Sądu Najwyższego Mirosława Sadowskiego, sędziego
Sądu Najwyższego Marii Szczepaniec i sędziego Sądu Najwyższego Krzysztofa
Wiaka od orzekania w sprawie II NSNk 2/24 ze skargi nadzwyczajnej Rzecznika
Praw Obywatelskich od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 4 marca
2021 r., sygn. II AKa 210/20
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.,
postanowił:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Pismem z 2 października 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich
(dalej także: „Rzecznik” lub „RPO” lub „wnioskodawca”), na podstawie art. 41 § 1
i art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego
(dalej: „k.p.k.”), w związku z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym, wniósł o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Adama Redzika,
II NSNk 2/24
2
Mirosława Sadowskiego, Marii Szczepaniec i Krzysztofa Wiaka od orzekania
w sprawie o sygn. akt II NSNk 2/24.
W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że „niniejszy wniosek o wyłączenie
sędziów jest związany w wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
(dalej: „TSUE”) z dnia 4 września 2025 r., C-225/22, „R" S.A. przeciwko
AW „T” sp. z o.o.”. Powołując się na zasadę pierwszeństwa prawa UE, Rzecznik
dodatkowo zauważył, że jest on zobowiązany do korzystania ze swoich
kompetencji w taki sposób, aby doszło do wykonania przedmiotowego wyroku.
Jak zaznaczył, z tej przyczyny – wnosząc środek zaskarżenia
do Sądu Najwyższego – ma obowiązek podejmowania wszelkich czynności
procesowych, które mogą doprowadzić do tego, że orzekający w sprawie skład
Sądu Najwyższego będzie ukształtowany w sposób zgodny ze standardami
europejskimi. Za tego typu czynność procesową uznał wniosek o wyłączenie
sędziów.
Rzecznik podniósł także, że wyrok z 4 września 2025 r. wprowadził istotną
nowość w orzecznictwie w zakresie odnoszącym się do skutków prawnych
orzeczeń wydanych z udziałem niektórych sędziów Sądu Najwyższego powołanych
po zmianach, jakie w polskim porządku prawnym przyniosła ustawa z dnia
8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw. Jak przy tym zauważył, z sentencji wyroku TSUE z dnia
4 września 2025 r. wynika, że orzeczenia Sądu Najwyższego wydane z udziałem
sędziego Sądu Najwyższego powołanego w szczególnych okolicznościach,
które były tłem sprawy zakończonej wyrokiem TSUE z dnia 21 grudnia 2023 r.,
C-718/12, Krajowa Rada Sądownictwa (zob. pkt 55 wyroku TSUE z dnia 4 września
2025 r.), powinny zostać uznane za niebyłe (nieistniejące). Więcej – wynika z niej
też, że wyrok odnosi się do orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w składach
obejmujących sędziów powołanych w 2018 r. na podstawie uchwały Krajowej Rady
Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem Naczelnego
Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku
z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej
Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 389), a która następnie została
uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny.
II NSNk 2/24
3
Rzecznik zaznaczył również, że sędziowie, których dotyczy wniosek, zostali
powołani w dniu 10 października 2018 r. na podstawie uchwały KRS z dnia
28 sierpnia 2018 r. nr 331/2018. Jak podkreślił, wykonanie tej uchwały wstrzymano
postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2018 r.,
sygn. akt II GW 28/18. W konsekwencji, w chwili powołania przez Prezydenta RP
wykonanie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie wniosku o powołanie
na urząd sędziego Sądu Najwyższego było wstrzymane mocą postanowienia
Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jego ocenie istnieje wysokie ryzyko,
że orzeczenie wydane z udziałem tych sędziów zostanie w przyszłości –
na podstawie wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r. – uznane za niebyłe.
Stąd uznał, że jego obowiązkiem jest podjęcie wszelkich czynności procesowych,
które służą minimalizacji owego ryzyka. Jak wskazał, pewność prawa wymaga,
aby osoba, która zwróciła się do RPO z wnioskiem o skierowanie do Sądu
Najwyższego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, mogła działać w zaufaniu,
że orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w jej sprawie odniesie skutek prawny
i będzie respektowane przez sądy niższych instancji oraz inne organy państwa.
Tymczasem udział wskazanych w niniejszym wniosku sędziów w orzekaniu
w niniejszej sprawie może doprowadzić do tego, że wyrok Sądu Najwyższego
będzie uznany za niebyły na podstawie wyroku TSUE z dnia 4 września 2025 r.
Sędzia Sądu Najwyższego Krzysztof Wiak wniósł o pozostawienie wniosku
RPO bez rozpoznania jako niespełniającego przesłanek ustawowych, a przez
to niedopuszczalnego. Alternatywnie, mając na uwadze względy ostrożności
procesowej, w razie uznania przez Sąd Najwyższy, że wniosek ten podlega
rozpoznaniu, wniósł o wydanie postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego.
Podał przy tym, że we wskazanej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn,
które uzasadniałaby jego wyłączenie z mocy prawa (art. 40 k.p.k.), jak również
nie wystąpiły okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość
co do jego bezstronności w tej sprawie (art. 41 § 1 k.p.k.). Sędzia odniósł się
też do wniosku RPO, przedstawiając swoje stanowisko i szczegółowo
je argumentując.
Sędziowie Sądu Najwyższego Adam Redzik, Mirosław Sadowski
i Maria Szczepaniec nie złożyli w sprawie oświadczeń.
II NSNk 2/24
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 42 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu
albo na wniosek strony (§ 1). Przepis ten należy odczytywać z uwzględnieniem
art. 40 k.p.k. oraz 41 k.p.k.
W myśl art. 40 § 1 i § 3 k.p.k. wyłączenie sędziego z mocy ustawy
następuje jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności wskazanych w przepisie.
W wyniku wystąpienia tych okoliczności sędzia ma obowiązek stwierdzić
swoje wyłączenie przez złożenie oświadczenia na piśmie do akt sprawy.
Jak podkreśla się w piśmiennictwie, co do zasady powinna to być jego inicjatywa
(P. Hofmański, KPK. Komentarz, t. 1, 2011, s. 340) niezależna od stanowiska stron
w tej materii (J. Bratoszewski, w: R.A. Stefański, S. Zabłocki, KPK. Komentarz, t. 1,
2003, s. 394).
Z kolei w świetle art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość
co do jego bezstronności w danej sprawie.
Jak podnosi się w literaturze przedmiotu, ze sformułowania "że istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności" (art. 41 § 1) wynika, że wątpliwość ta musi być uzasadniona, a więc
musi być poważna i istniejąca obiektywnie, a nie tylko w subiektywnym
przeświadczeniu (urojeniu) strony, a nadto, że mogą ją stwarzać okoliczności
wynikające nie tylko ze sfery życia prywatnego, jak przyjaźń, sympatia czy niechęć
do strony, lecz mogą to być także okoliczności wynikające ze sfery urzędowej
(J. Bratoszewski, w: Stefański, Zabłocki, KPK. Komentarz, t. 1, 2003, s. 398).
Wątpliwość co do bezstronności sędziego musi istnieć obiektywnie
i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012, Nr 4, poz. 40).
Istnienia tego rodzaju stosunku nie można domniemywać, ograniczając swe
wywody wyłącznie do rozważań teoretycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 11 kwietnia 1980 r., IV KR 55/80, OSPiKA 1982, Nr 1-2, poz. 11).
II NSNk 2/24
5
Bezstronność sędziego w znaczeniu art. 41 k.p.k. należy rozumieć jako jego
obiektywną bezstronność, w czym mieści się zarówno subiektywne poczucie
sędziego co do własnej bezstronności, jak i odbiór zewnętrzny, oparty
na zobiektywizowanych przesłankach, wyrażany przez odwołanie się do oceny
przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu. W praktyce
domniemywa się, że sędziowie są wolni od uprzedzeń i od stronniczości, zatem
nie ma uprzedzeń do stron bądź przedmiotu, o którym orzekają
(zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 sierpnia 2016 r.,
II AKo 81/16, Legalis).
Dyspozycja art. 41 § 1 k.p.k. obejmuje takie sytuacje faktyczne, w których
określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się
dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu, bądź też w życiu
prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności
i rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem
rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek
sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania)
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 września 2025 r., IV KK 258/24).
Na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wyłączenie może nastąpić na żądanie
sędziego lub na wniosek strony. Należy mieć na uwadze, że w ostatnim przypadku
to na składającym ciąży obowiązek wskazania okoliczności, które uzasadniają
wątpliwości odnośnie do jego bezstronności (zob. postanowienie SA we Wrocławiu
z 20 listopada 2003 r., II AKo 551/03).
W realiach rozpoznawanej sprawy Rzecznik oparł wniosek o wyłączenie
wskazanych sędziów Sądu Najwyższego na art. 41 § 1 k.p.k., uzasadniając
go wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r. dotyczącym w istocie rzeczy zasiadania
w składach sędziów powołanych w 2018 r. na podstawie uchwały Krajowej Rady
Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem Naczelnego
Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku
z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej
Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 389), a która następnie została
uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazał przy tym wyraźnie,
II NSNk 2/24
6
że sędziowie objęci przedmiotowym wnioskiem zostali powołani na podstawie
ww. uchwały.
W uznaniu Sądu Najwyższego tak ukształtowany wniosek nie zasługuje
na uwzględnienie. Ocena ta bierze się stąd, że wnioskodawca nie przedstawił
okoliczności, które budzą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności
ww. sędziów i mają charakter obiektywny. Tym samym nie spełnił on wymogów
określonych w art. 41 § 1 k.p.k.
Do powyższej konkluzji prowadzi analiza uzasadnienia przedmiotowego
wniosku. Z tej bowiem wynika, że Rzecznik, wyjaśniając swoje stanowisko,
nie odniósł się w żaden sposób ani do przedmiotu postępowania,
ani do występujących w niej stron, podał natomiast wyłącznie sygnaturę sprawy
i nazwiska sędziów wyznaczonych do jej rozpoznania. W takiej sytuacji trudno
uznać, że wskazane przezeń okoliczności mają związek z ww. sprawą
i w konsekwencji – przy uwzględnieniu użytej argumentacji – mogą być
potraktowane jako racjonalne i obiektywne okoliczności przemawiające
za wyłączeniem sędziów objętych wnioskiem.
Niezależnie od wysuniętej wyżej argumentacji Sąd Najwyższy wskazuje,
że orzeczenie TSUE, które zostało przytoczone przez Rzecznika i które tenże uznał
za okoliczność uzasadniającą wyłączenie, z uwagi na fakt, że w istocie rzeczy
ogranicza się do okoliczności powołania ww. sędziów na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw, nie może stanowić podstawy wniosku składanego w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
Konieczność takiego kierunku interpretacji obowiązujących przepisów narzuca
wydane w przeszłości orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r.,
P 22/19.
Zajmując takie stanowisko, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie
z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc
powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wszystkie podmioty
występujące w postępowaniu, w tym wnioskodawca oraz organy stosujące prawo –
także Sąd Najwyższy – pozostają nimi związane.
II NSNk 2/24
7
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak
w sentencji postanowienia.
[D.Z.]
[a.ł]
