II KS 8/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2025 r.
SSN Jerzy Grubba
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 15 kwietnia 2025r.
w sprawie R. P.
oskarżonego o czyny z art. 217§1 k.k.
skargi kuratora małoletniego oskarżyciela posiłkowego
na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 listopada 2024r., sygn. akt IX
Ka 941/24, uchylający wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w
Warszawie z dnia 18 czerwca 2024r., sygn. akt X K 733/23,
na podstawie art. 539e§2 k.p.k.
postanowił:
1) oddalić skargę,
2) kosztami postępowania skargowego obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Skarga wniesiona w imieniu małoletniego oskarżyciela posiłkowego nie jest
zasadna.
Zgodnie z treścią art. 437§2 k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach
wskazanych w art. 439§1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
II KS 8/25
2
Powiązanie tego przepisu z treścią art. 539a§3 k.p.k., w którym wymieniono
podstawy tego środka zaskarżenia, jednoznacznie wskazuje, że Sąd Najwyższy
rozpoznając skargę na wyrok sądu odwoławczego ogranicza się wyłącznie do
badania, czy w sprawie, na etapie postępowania przed sądem I lub II instancji,
zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza, albo doszło do uchylenia
wyroku mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k. lub też
konieczne jest przeprowadzenie na nowo w całości przewodu sądowego (vide:
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018r.,
sygn. akt I KZP 13/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego
2017r., sygn. akt IV KS 6/16). Z powyższego wynika również, że uzasadnienie
wyroku sądu odwoławczego winno jednoznacznie wskazywać, która z przesłanek
określonych w art. 437§2 k.p.k. była podstawą uchylenia wyroku sądu I instancji i
przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Z uzasadnienia zaskarżonego skargą wyroku jednoznacznie wynika,
że Sąd Okręgowy podzielił argumentację zaprezentowaną w apelacji Prokuratury
odnośnie wad oceny stopnia społecznej szkodliwości przypisanego czynu (pkt 3.1
szablonu uzasadnienia wyroku).
Zważywszy jednak, że wyrokiem Sądu Rejonowego warunkowo umorzono
postępowanie prowadzone przeciwko R. P. , rozstrzygnięcie Sądu Odwoławczego
nie mogło znaleźć oparcia w zastosowaniu zasady ne peius wyrażonej w art. 454§1
k.p.k. Ta bowiem, obecnie (odmiennie założenia projektu nowelizacji przepisów
k.p.k. rozszerzające zakres reguły ne peius, w tym na, właśnie, warunkowe
umorzenie postępowania) odnosi się wyłącznie do rozstrzygnięć uniewinniających.
W tym kontekście autor skargi zakwestionował poprawności zastosowania
przez Sąd Odwoławczy art. 437§2 k.p.k. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie
– w sytuacji, gdy wyrok pierwszoinstancyjny nie był wyrokiem uniewinniającym.
Sąd Odwoławczy jednak dostrzegł tę sytuację, lecz wskazał, że „skazanie
oskarżonego w instancji odwoławczej, gdy zaskarżonym wyrokiem warunkowo
umorzono postępowanie karne naruszałoby standardy i konwencyjne i
konstytucyjne”. Odwołał się tu do poglądu Sądu Najwyższego zaprezentowanego w
postanowieniu z dnia 20 października 2022r. w sprawie III KS 51/22.
II KS 8/25
3
Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni popiera argumentację
przedstawioną w uzasadnieniu wskazanego orzeczenia SN.
Bezsprzecznie na każdym sądzie rozstrzygającym przedstawioną mu
sprawę ciąży obowiązek dokonania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności
ustawy, która miałaby zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Słusznie zatem w tej przestrzeni Sąd Odwoławczy odwołał się do art. 91 ust
2 Konstytucji RP.
Zgodnie z dyspozycją art. 14 ust. 5 (a nie ust. 1, jak błędnie przywołał SO)
Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977r., nr
38, poz. 167): „każda osoba skazana za przestępstwo ma prawo odwołania się do
sądu wyższej instalacji w celu ponownego rozpatrzenia orzeczenia o winie i karze
zgodnie z ustawą”.
W tym kontekście standard konwencyjny wypełnia art. 454§1 k.p.k. tylko
w zakresie orzeczenia o winie. Pozbawiony natomiast prawa do odwołania się do
sądu wyższej instancji byłby oskarżony, jak w niniejszej sprawie, co do którego
warunkowo umorzono postępowanie – a więc nie wymierzono mu kary. Taka
sytuacja powstałaby gdyby sąd pierwszej instancji warunkowo umorzył
postępowanie, a sąd odwoławczy, uznając niemożność uchylenia skarżonego
wyroku, podzielił argumenty oskarżyciela i orzekł karę. Kara ta wymierzona po raz
pierwszy w instancji odwoławczej byłaby „od razu” prawomocna, a więc
niezaskarżalna w trybie zwykłym. Co więcej od części wymierzonych w tym
układzie procesowym kar, nie przysługiwałaby również kasacja – art. 523§2 k.p.k.
Tak jak wskazano wyżej brak możliwości zaskarżenia orzeczenia o karze,
podobnie jak w przypadku rozstrzygnięcia o winie, narusza standard konwencyjny,
a tym samym pośrednio i konstytucyjny.
Słusznie zatem prawidłowo przeprowadzona rozproszona kontrola
konstytucyjności, której dokonanie jest obowiązkiem każdego sądu, prowadzi do
wniosku, że elementarne zasady prowadzenia sprawiedliwego procesu,
nakazywały postąpienie w taki sposób, jak uczynił to Sąd Okręgowy, choć
rozstrzygnięcie to nie miało wprost oparcia w krajowych przepisach normujących
przebieg procesu karnego.
II KS 8/25
4
W świetle powyższego skarga nie mogła być uznana za zasadną.
Z przytoczonych wyżej względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
