II KS 26/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 sierpnia 2026 r.
SSN Piotr Mirek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Kala
SSN Andrzej Stępka
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 sierpnia 2026 r.,
w sprawie G.H.
oskarżonego z art. 207 § 1 k.k.
skargi obrońcy
na wyrok sądu odwoławczego - Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 24 kwietnia 2026 r., sygn. akt V Ka 258/26,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Kozienicach
z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 433/21,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę,
2. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania
skargowego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Kozienicach, wyrokiem z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt
II K 433/21, uniewinnił G.H. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k.,
polegającego na tym, że w okresie od marca 2017 r., daty bliżej nieustalonej do dnia
15 grudnia 2019 r. w J. gm. K., znęcał się psychicznie nad swoją żoną M.H. w ten
II KS 26/26
2
sposób, że wszczynał awantury w domu, w trakcie których znieważał ją słowami
powszechnie uznanymi za obelżywe, ośmieszał, krytykował, poniżał, niepokoił i
wypędzał z domu oraz uniemożliwiał korzystanie z zasobów pieniężnych.
Powyższy wyrok zaskarżony został w całości, na niekorzyść oskarżonego
apelacją prokuratora, który zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za
podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść wyrażający się w błędnej
i dowolnej ocenie materiału dowodowego, czego konsekwencją było uniewinnienie
oskarżonego G.H. od popełnienia zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa
ocena całokształtu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż oskarżony swoim
zachowaniem wyczerpał dyspozycję art. 207 § 1 k.k.
Stawiając ten zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Sąd Okręgowy w Radomiu, wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2026 r., sygn. akt V
Ka 258/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego przekazał Sądowi
Rejonowemu w Kozienicach do ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego,
zarzucając obrazę art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt
3 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że zachodzi potrzeba uchylenia wyroku
uniewinniającego oskarżonego od zarzutu znęcania się nad żoną (art. 207 § 1 k.k.)
z uwagi na brak uzasadnienia tego orzeczenia, co w ocenie Sądu Okręgowego w
Radomiu, uniemożliwia kontrolę instancyjną, zaś ustalenia Sądu Okręgowego
wskazują na konieczność skazania oskarżonego za czyn tylko na podstawie
przyjęcia, iż na etapie dochodzenia oskarżony przyznał się do winy, zaś
pokrzywdzona podtrzymywała swoje stanowisko dotyczące przypisania winy
oskarżonego za znęcanie się nad nią, co w ocenie Sądu odwoławczego miało istotny
wpływ na treść orzeczenia, determinując jego treść i wobec powyższego wymaga
przeprowadzenia przewodu na nowo w całości, podczas gdy wystarczające będzie
uzupełnienie materiału dowodowego przez Sąd odwoławczy i wydanie przezeń
orzeczenia merytorycznego.
Mając na względzie powyższe obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.
II KS 26/26
3
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Skarga nie jest zasadna. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd odwoławczy,
uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego
rozpoznania, nie dopuścił się obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.
Prawdą jest, że w obowiązującym obecnie modelu postępowania
odwoławczego zasadą jest merytoryczne orzekanie w postępowaniu apelacyjnym,
które doznaje ograniczenia w ściśle określonych wypadkach wskazanych w art. 437
§ 2 k.p.k. Jednym z tych wypadków jest zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. W
przypadku wyroku uniewinniającego, co do którego zakaz ten wyklucza odmienne
orzekanie co do istoty przez sąd drugiej instancji, możliwość wydania orzeczenia
kasatoryjnego zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia
stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych
w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego) -
stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na
przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Patrząc z tej perspektywy na
rozstrzygnięcie kasatoryjne Sądu odwoławczego, stwierdzić trzeba, że Sąd
Okręgowy spełnił ciążące na nim obowiązki.
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku – które choć jest
lakoniczne, to odpowiada na pytanie czym kierował się Sąd odwoławczy uznając
zarzut apelacji za zasadny – tym co zdecydowało o wydaniu przez Sąd odwoławczy
orzeczenia kasatoryjnego było uwzględnienie przez Sąd odwoławczy zarzutu
apelacji prokuratora, który dotyczył możliwości przypisania oskarżonemu w oparciu
o zgromadzony materiał dowodowy popełnienia zarzucanego czynu. O tym, że Sąd
odwoławczy wykazał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przyczyna uchylenia
orzeczenia określona w art. 454 § 1 k.p.k. świadczy przedstawiona w formie
skomprymowanej, ale jednoznaczna w swej wymowie argumentacja Sądu
odwoławczego. W wywodzie przedstawionym w sekcji 3 uzasadnienia zaskarżonego
wyroku, zawierającym własną ocenę materiału dowodowego Sądu odwoławczego
wskazano powody, które w przekonaniu Sądu odwoławczego przemawiają za
przyjęciem, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu. Na obecnym etapie
postępowania nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ocenianie słuszności tego
stanowiska.
II KS 26/26
4
Odnosząc się zatem do obszernej argumentacji ujętej zawartej w
uzasadnieniu skargi kwestionującej merytoryczną trafność stanowiska Sądu
odwoławczego co do możliwości przypisania oskarżonemu odpowiedzialności karnej
z art. 207 § 1 k.k. stwierdzić trzeba, iż pozostaje ona bez znaczenia dla wyniku
postępowania skargowego. Dotyczy bowiem problematyki, która nie jest właściwa
postępowaniu prowadzonemu w oparciu o przepisy rozdziału 55a Kodeksu
postępowania karnego. Sąd Najwyższy w tym postępowaniu nie jest uprawniony do
badania i merytorycznej oceny słuszności stanowiska Sądu odwoławczego w
przedmiocie odpowiedzialność oskarżonego i do jego kompetencji nie należy
orzekanie co do istoty sprawy. Stąd też Sąd Najwyższy w postępowaniu skargowym
nie jest uprawniony, aby rozstrzygać o tym, czy dokonana przez Sąd pierwszej
instancji ocena materiału dowodowego była prawidłowa, a dokonane przez ten Sąd
ustalenia faktyczne trafne czy też w tej kwestii rację należy przyznać Sądowi
odwoławczemu. Nie może też rozstrzygać o trafności subsumcji dokonanych przez
te sądy ustaleń faktycznych i wskazywać kierunku merytorycznego rozstrzygnięcia
sprawy.
Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na
wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do
zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do
wydania orzeczenia kasatoryjnego. W przypadku powołania się przez sąd
odwoławczy na regułę ne peius z art. 454 § 1 k.p.k., kontrola skargowa obejmuje
ocenę prawidłowości wykazania przez sąd drugiej instancji, że wyniki
przeprowadzonej przez niego kontroli instancyjnej dają podstawy do wydania wyroku
skazującego, co jednak nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na
zakaz zawarty w wymienionym wyżej przepisie.
Zaskarżony wyrok nie może być oceniany jako przedwczesny z tej racji, iż
został oparty na niepełnym materiale dowodowym. W toku postępowania
odwoławczego strony nie wnosiły o jego uzupełnienie, a skarżący podnosząc w
zarzucie skargi możliwość uzupełnienia materiału dowodowego przez Sąd
odwoławczy, nie wskazał w jakim zakresie miałoby to nastąpić.
Odnosząc się na koniec do kwestii niesporządzenia przez Sąd pierwszej
instancji pisemnego uzasadniania wyroku, podnoszonej zarówno w apelacji
prokuratora, jak i uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stwierdzić trzeba, iż wbrew
II KS 26/26
5
twierdzeniom skargi, sam ten brak nie stanowił podstawy uchylenia wyroku Sądu
pierwszej instancji, co wynika z treści przywołanego wcześniej wywodu zawartego w
uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego.
Nie ulega jednak wątpliwości, że w realiach niniejszej sprawy niesporządzenie
pisemnego uzasadnienia zaskarżonego apelacją wyroku stanowi istotny brak
postępowania pierwszoninstancyjnego, który nie pozostaje bez wpływu na wynik
postępowania odwoławczego, rzutując również na treść uzasadnienia wyroku Sądu
drugiej instancji. W sytuacji gdy nie zarejestrowano przedstawienia ustnych motywów
wyroku nie ma on przecież możliwości odniesienia się do powodów rozstrzygnięcia
Sądu pierwszej instancji i dokonania oceny prawidłowości toku rozumowania tego
Sądu.
Nie bez znaczenia jest tu również specyfika sprawy, w której ze względu na
rodzaj czynu zarzucanego oskarżonemu, w tym ujęty w jego opisie sposób znęcania,
a także charakter materiału dowodowego, bazującego na osobowych źródłach
dowodowych, nie sposób przeprowadzić prawidłowej oceny zebranych dowodów bez
bezpośredniego zetknięcia się z nimi. W tym zakresie Sąd odwoławczy nie może
przejmować roli Sądu pierwszej instancji, co w istocie oznaczałoby prowadzenie na
nowo przewodu w całości.
Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.
[WB]
[r.g.]
