II KK 302/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 sierpnia 2026 r.
SSN Adam Roch
w sprawie skazanego M.R.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
w dniu 13 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu bez udziału stron
z powodu kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich
od postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r.,
sygn. II K 576/05 (II Ko 230/25)
na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.
postanowił:
1. pozostawić kasację Rzecznika Praw Obywatelskich bez
rozpoznania;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciążyć Skarb
Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 15 lutego 2007 roku,
sygn. II K 576/05, M.R. został skazany za przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i inne m.
in. na karę łączną 3 lat pozbawienia wolności (k. 1147-1153 akt sprawy). Wyrok ten
uprawomocnił się w dniu 21 września 2007 roku, wobec utrzymania go w mocy
wyrokiem Sądu Okręgowego w Siedlcach z 21 września 2007 roku, sygn. II Ka
344/07 (k. 1222).
II KK 302/26
2
Wobec uzyskania w dniu 27 lutego 2008 roku informacji policji, iż miejsce
pobytu skazanego jest nieznane, a przebywa on prawdopodobnie wraz z rodziną
zagranicą (k. 70 akt postępowania wykonawczego), Sąd Rejonowy w Mińsku
Mazowieckim postanowieniem z 10 marca 2008 roku zawiesił dotyczące go
postępowanie i zarządził poszukiwanie skazanego listem gończym, uznając że M.R.
ukrywa się (k. 72 akt postępowania wykonawczego). Na dalszym etapie
postępowania skonkretyzowano, że skazany przebywa najprawdopodobniej w USA,
choć jego dokładne miejsce pobytu nie jest znane (k. 96, 99, 150, 154 akt
postępowania wykonawczego). W dniu 14 czerwca 2016 roku ustalono miejsce
zatrudnienia skazanego w C. na terenie USA (k. 163, 166, 167, 172 akt
postępowania wykonawczego).
W odpowiedzi na złożony przez obrońcę pismem z 7 października 2024 roku
wniosek o uchylenie listu gończego, zarządzeniem z 25 października 2024 roku
poinformowano, iż zgodnie z art. 15 § 3 k.k.w przedawnienie wykonania kary wobec
M.R. nie nastąpiło (k. 230, 235 akt postępowania wykonawczego)
Pismem z 7 stycznia 2025 roku obrońca skazanego wniósł o umorzenie
postępowania wykonawczego z uwagi na to, że nastąpiło przedawnienie wykonania
kary. Postanowieniem z 28 stycznia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 230/25), Sąd
Rejonowy w Mińsku Mazowieckim nie uwzględnił wniosku obrońcy o umorzenie
postępowania wykonawczego. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 27 lutego
2025 roku (k. 246-247, 250, 256 akt postępowania wykonawczego).
Kolejnym pismem, z 7 lipca 2025 roku, obrońca ponownie wniósł o
umorzenie postępowania wykonawczego wskazując (czego nie uczynił w
poprzednim wniosku), iż doszło do przedawnienia wykonania kary z uwagi na fakt
niedoręczenia skazanemu odpisu postanowienia o zawieszeniu postępowania.
Postanowieniem z 22 sierpnia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 1684/25), Sąd
Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wniosek obrońcy pozostawił bez rozpoznania,
uznając że jest on oparty na tych samych podstawach faktycznych co
wcześniejszy. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 22 października 2025 roku,
wobec pozostawienia zażalenia obrońcy przez Sąd Okręgowy w Siedlcach bez
rozpoznania (k. 262-263, 266, 285 akt postępowania wykonawczego).
II KK 302/26
3
Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację od tego postanowienia Sądu
Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r., zarzucając rażące i
mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 15 § 1 i
3 k.k.w., poprzez odmowę umorzenia postępowania wykonawczego w wyniku
błędnego uznania, że w sprawie doszło do spoczywania biegu przedawnienia, choć
postanowienie o zawieszeniu postępowania nie uprawomocniło się wskutek jego
niedoręczenia skazanemu, a zatem przepis art. 15 § 3 k.k.w. nie miał
zastosowania. Podnosząc powyższy zarzut Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o
uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania wykonawczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja wniesiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest
niedopuszczalna z mocy prawa i jako taką należało pozostawić ją bez rozpoznania.
Tytułem wstępu zauważyć należy, że kasacja wnoszona na podstawie art.
521 k.p.k. ma wyjątkowy status w stosunku do kasacji wnoszonych przez strony
postępowania, które i tak z racji obostrzeń przewidzianych w art. 523 § 1, 2 i k.p.k.
mają charakter środków zaskarżenia o charakterze nadzwyczajnym. Kasacja
wnoszona na podstawie art. 521 k.p.k. przez enumeratywnie wskazane tam
podmioty, w odniesieniu do której używa się zresztą określenia kasacja
nadzwyczajna, może być wniesiona od każdego prawomocnego orzeczenia sądu
kończącego postępowanie. Kasacji tej nie dotyczą ograniczenia wskazane w art.
523 § 2 i 3 k.p.k., może dotyczyć zarówno wyroku, jak i postanowienia wydanego
przez sąd pierwszej instancji, które nie były poddane kontroli odwoławczej;
pozostałe kasacje mogą być wniesione jedynie od prawomocnego wyroku sądu
odwoławczego kończącego postępowanie.
Kasacja wniesiona w analizowanej sprawie złożona została od
prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd, rozważenia wymaga jednak
czy zaskarżone orzeczenie jest kończącym postępowanie w rozumieniu art. 521
k.p.k. Charakter taki mają bowiem co do zasady orzeczenia rozstrzygające o
przedmiocie głównego nurtu postępowania, a więc m. in. wyroki skazujące lub
uniewinniające albo postanowienia o umorzeniu postępowania. Kończące
II KK 302/26
4
postępowanie są także prawomocne orzeczenia wydawane w innych, także
pobocznych nurtach procesu, o ile definitywnie zamykają rozpoznanie danej
kwestii, powodując trwałe skutki. Dotyczy to także postępowania wykonawczego,
przy czym postanowienia wydawane w tej fazie procesu podlegać mogą kontroli
kasacyjnej jedynie w trybie przewidzianym w art. 521 k.p.k. (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 5 listopada 2010 r., III KZ 90/10, R-OSNKW 2010, poz. 2206),
a kasacja nadzwyczajna przysługuje wówczas, gdy są to postanowienia
powodujące trwałe przekształcenie kary – to jest sposobu lub trybu jej
wykonywania, które jednocześnie nie podlegają korygowaniu na podstawie art. 24
k.k.w.
Do tej grupy orzeczeń nie można jednak zaliczyć zaskarżonego kasacją
Rzecznika Praw Obywatelskich postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku
Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r. o nieuwzględnieniu wniosku o umorzenie
postępowania wykonawczego. Przedmiotowe orzeczenie nie ma bowiem
charakteru trwałego – nie doszło wszak do umorzenia postępowania i jest ono
nadal w toku, wobec czego strona ma w dalszym ciągu możliwość ingerowania w
jego przebieg (por. postanowienie SN z 29 sierpnia 2024 r., V KO 78/24, a także
postanowienie SN z 25 października 2018 r., II KZ 32/18). Skoro prawomocna
decyzja sądu o odmowie umorzenia postępowania w żaden sposób nie powoduje
trwałego przekształcenia kary, ani nie wywiera innego definitywnego skutku,
orzeczenie to nie podlega zaskarżeniu w trybie kasacji, także wniesionej w trybie
art. 521 k.p.k. (por. uwagi zawarte w uzasadnieniu postanowienia SN z 10 marca
2022 r., IV KK 641/21). Problematyki tej notabene w uzasadnieniu nadzwyczajnego
środka zaskarżenia nie dostrzeżono.
Na kanwie analizowanej sprawy należy dodać, że każdorazowo w sytuacji
ujawnienia się nowych lub poprzednio nieznanych okoliczności istotnych dla
rozstrzygnięcia, art. 24 k.k.w. pozwala na reasumpcję prawomocnego i
podlegającego wykonaniu postanowienia o odmowie umorzenia postępowania
wykonawczego. Obrońca złożył w tej sprawie ponowny wniosek o umorzenie
postępowania wykonawczego, podnosząc w nim nowe argumenty, które stały się
też osią argumentacji kasacji – ale sąd rejonowy powołując się na art. 6 § 3 pkt 1
k.k.w. wniosek ten pozostawił bez rozpoznania. Nie jest jednak rolą Sądu
II KK 302/26
5
Najwyższego rozstrzygającego kwestię kasacji wniesionej od konkretnego
orzeczenia czynienie rozważań co do trafności innych rozstrzygnięć wydanych w
analizowanym postepowaniu.
W niniejszej sprawie stwierdzona niedopuszczalność kasacji Rzecznika
Praw Obywatelskich z mocy ustawy wywołuje konieczność pozostawienia jej bez
rozpoznania, taka zaś decyzja pociąga za sobą obciążenie Skarbu Państwa
kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.
[WB]
[r.g.]
