II KK 276/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Dnia 30 lipca 2026 r.
w sprawie S.K.,
skazanego za czyn z art. 178a § 4 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 lipca 2026 r.,
w trybie art. 535 § 3 k.p.k.,
kasacji obrońcy skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 28 listopada 2025 r., V Ka 733/25,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Radomiu
z dnia 27 maja 2025 r., II K 2577/24,
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć skazanego S.K. kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
[WB]
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 27 maja 2025 r., II K 2577/24, S.K.
został uznany za winnego czynu z art. 178a § 4 k.k., za który wymierzono mu karę
6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), orzeczono – na podstawie art. 42 § 3 k.k.
– środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych (pkt II) oraz świadczenie pieniężne w kwocie 10000 zł na rzecz
Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej (pkt III), a także
II KK 276/26
2
przepadek równowartości pojazdu (pkt IV) i zwolniono oskarżonego od kosztów
sądowych, obciążając nimi Skarb Państwa (pkt V).
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego
apelacjami obrońców oskarżonego, w których rozstrzygnięcie w przedmiocie środka
karnego dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych
było podważane za pomocą zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej
niewspółmierności środka karnego, Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 28
listopada 2025 r., V Ka 733/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że
warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej przez Sąd
Rejonowy na okres próby 3 lat, zobowiązał oskarżonego do powstrzymywania się
od nadużywania alkoholu, orzekł grzywnę 150 stawek dziennych, po 100 zł każda
stawka, uchylił rozstrzygnięcie o przepadku równowartości pojazdu (pkt I), zaś w
pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (pkt II).
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zaskarżając go „w
części tj. w pkt. II wyroku w zakresie w jakim utrzymano w mocy orzeczony w pkt. II
wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu II Wydział Karny z dnia 27 maja 2025 r.
(sygn. akt: II K 2577/24) środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich
pojazdów mechanicznych dożywotnio” i zarzucając: „wystąpienie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k. poprzez utrzymanie w
mocy orzeczenia, w którym wymierzono skazanemu środek karny nieznany
ustawie, a mianowicie utrzymano orzeczony w pkt. II wyroku Sądu Rejonowego w
Radomiu II Wydział Karny z dnia 27 maja 2025 r. (sygn. akt: II K 2577/24) na
podstawie art. 42 § 3 k.k. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich
pojazdów mechanicznych dożywotnio w brzmieniu, które Wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 22/21) zostało uznane za
niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, tym samym po jego
wydaniu brak było w systemie prawa powszechnie obowiązującego normy
ustawowej przewidującej środek karny w postaci dożywotniego zakazu
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, co czyni orzeczony wobec
skazanego środek karny nieznanym ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k.”
Obrońca wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy
II KK 276/26
3
do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu w postępowaniu
odwoławczym.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
Wobec S.K. została prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Toteż obrońca mógł zarzucić w kasacji
jedynie zaistnienie jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1
k.p.k. (art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k.). Podniesiony w kasacji zarzut jest więc
dopuszczalny. Jednakże nie sposób oprzeć się wrażeniu, że obrona dąży do
usunięcia z wyroku skazującego konsekwencji w postaci dożywotniego zakazu
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, wcześniej kwestionowanego
przez zarzuty apelacyjne błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej
niewspółmierności środka karnego, podnosząc zarzut bezwzględnej przyczyny
odwoławczej jedynie z uwagi na niemożność kwestionowania jakości kontroli
odwoławczej.
W tej sprawie nie doszło do uchybienia z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k.
polegającego na orzeczeniu środka karnego nieznanego ustawie.
Niezależenie od oceny trafności argumentów obrońcy co do skutków
judykatu Trybunał Konstytucyjnego (o czym w dalszej części uzasadnienia), zarzut
kasacyjny opiera się na nieprawidłowym rozumieniu bezwzględnej podstawy
uchylenia orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Nie można mówić o orzeczeniu kary
lub środka karnego nieznanego ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., jeżeli
dojdzie do wymierzenia kary lub środka karnego rodzajowo znanych ustawie, ale w
wymiarze nieznanym ustawie. Sąd Najwyższy podziela stanowisko wyrażone w tym
względzie w doktrynie i orzecznictwie, że „warunkiem stwierdzenia tego uchybienia
jest orzeczenie środka reakcji karnej nieznanego ustawie. Chodzi tu więc o
nieprzewidziany w ustawie rodzaj represji, a nie o sytuację, gdy zastosowano znany
tej ustawie środek reakcji karnej, ale w nieprzewidzianym przez nią rozmiarze” (D.
Świecki, w: Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany,
II KK 276/26
4
Lex/el. 2026, komentarz do art. 439 k.p.k., teza 52; por. także wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 16 maja 2008 r., II KK 92/07; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 1 września 2016 r., V KK 168/16). Już te uwagi uzasadniają
uznanie kasacji za oczywiście bezzasadną.
Niezależnie od tego należy podkreślić, że w tej sprawie nie tylko orzeczono
środek karny znany ustawie, ale także orzeczono go w przewidzianym w ustawie
wymiarze.
Ma rację prokurator w odpowiedzi na kasację, że argumentacja skarżącego
opiera się na błędnym założeniu, iż judykat Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4
czerwca 2024 r., SK 22/21, wyeliminował z porządku prawnego środek karny w
postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Na gruncie
tej sprawy nie ma żadnej potrzeby czynienia rozważań i przesądzania, czy judykat
ten, który dotychczas nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, ma moc
obowiązującą, o której mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Jest bowiem
oczywiste, że Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją RP
art. 42 § 3 k.k. wyłącznie w zakresie jego obligatoryjnego stosowania, natomiast nie
stwierdził, że sama możliwość orzekania dożywotniego zakazu prowadzenia
pojazdów mechanicznych jest niezgodna z Konstytucją RP. Ewentualnym skutkiem
tego judykatu – przy założeniu jego obowiązywania (czego Sąd Najwyższy w tej
sprawie nie ocenia i nie przesądza) – nie jest wyeliminowanie samej możliwości
dożywotniego orzeczenia tego środka w stosunku do sprawcy czynu z art. 178a § 4
k.k., lecz automatyzmu jego orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że
przepis art. 42 § 3 k.k. jest niezgodny z Konstytucją RP „w zakresie, w jakim
obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art.
178a § 4 k.k.” Tym samym krytycznie wypowiedział się jedynie co do narzucania
niejako „z góry” takiego obowiązku przez ustawodawcę, bez względu na
indywidualne okoliczności występujące w konkretnej sprawie.
Podsumowując, środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych
jest środkiem znanym ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., a w tej
sprawie możliwe było orzeczenie wobec skazanego dożywotniego zakazu
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (por. m.in. postanowienia Sądu
II KK 276/26
5
Najwyższego: z dnia 5 marca 2025 r., II KK 493/24; z dnia 5 lutego 2025 r., III KK
631/24).
Niezależnie od tego należy stwierdzić, że z uzasadnień wyroków obu Sądów
orzekających w tej sprawie nie wynika w żaden sposób, aby środek karny
dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych został zastosowany
automatycznie. Wręcz przeciwnie, oba sądy wykazały, dlaczego tylko taki wymiar
tego środka karnego spełni swą rolę i dlaczego nie jest możliwe uznanie, iż
zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od orzekania tego
zakazu dożywotnio. Konkretnie, Sąd pierwszej instancji wskazał, że orzeka ten
środek karny bowiem skazany prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, co
stanowiło realne niebezpieczeństwo, a ponadto kierował pojazdem w okresie
obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Sąd Rejonowy określił skazanego
jako osobę, po której nie można spodziewać się prowadzenia pojazdu w sposób
rozsądny i odpowiedzialny. Z kolei Sąd odwoławczy uznał to rozstrzygnięcie za
„bezbłędne” podkreślając, że żadne oświadczenia skazanego – deklaracje,
przysięgi, zapewnienia – w kontekście jego uprzedniej, wielokrotnej karalności za
przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji i naruszenia zakazu
prowadzenia pojazdów nie usuwają ogromnego zagrożenia jakie S.K. prezentuje
jako uczestnik ruchu drogowego. Sąd odwoławczy podkreślił czterokrotną
wcześniejszą karalność S.K. za prowadzenie pojazdu pomimo orzeczonego zakazu
prowadzenia pojazdów i decyzji administracyjnej o pozbawieniu uprawnień do
kierowania pojazdami. Zwrócił też uwagę na ilość alkoholu we krwi skazanego w
chwili czynu, wynoszącą ponad promil. W ocenie tego Sądu za orzeczeniem
dożywotniego zakazu przemawiał brak jakichkolwiek widoków poprawy u
skazanego.
Podsumowując, w tej sprawie wymierzono S.K. środek karny znany ustawie,
a co więcej – w wymiarze możliwym do orzeczenia (przewidzianym w ustawie). Nie
zaistniało zatem uchybienie z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Dlatego też kasację obrońcy
należało oddalić jako oczywiście bezzasadną.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 636 §
1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k.
II KK 276/26
6
Z uwagi na powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[WB]
[a.ł]
