II KK 203/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 stycznia 2026 r.
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jerzy Grubba
SSN Kazimierz Klugiewicz
Protokolant Olga Tyburc - Żelazek
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Marka Zajkowskiego
w sprawie S. K.
skazanego z art. 244 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 8 stycznia 2026 r.,
kasacji wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt II Ka 861/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Siedlcach
z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt II K 865/23,
1. oddala kasację i zwalnia skazanego od kosztów sądowych
postępowania kasacyjnego, którymi obciąża Skarb Państwa;
2. zasądzą od Skarbu Państwa na rzecz adw. E. R. - Kancelaria
Adwokacka w S. - 2361, 60 zł tytułem zwrotu kosztów za obronę z
urzędu.
Jerzy Grubba
Waldemar Płóciennik
Kazimierz Klugiewicz
UZASADNIENIE
II KK 203/25
2
S. K. został oskarżony o to, że „w okresie od 7 października 2021 roku do 22
października 20121 roku w miejscowości P. woj. […] nie zastosował się do nakazu
opuszczenia lokalu zajmowanego wraz z żoną E. K. orzeczonego wyrokiem Sądu
Rejonowego w Siedlcach II Wydział Karny z dn. 20 lutego 2019 roku sygnatura akt
II K 1384/18”, tj. o czyn z art. 244 k.k.
Wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II K 53/22, Sąd Rejonowy w
Siedlcach uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Dokonując wykładni obowiązujących przepisów ustawy karnej, Sąd uznał, iż
oskarżony nie popełnił zarzucanego mu czynu, ponieważ okres, na który orzeczono
nakaz opuszczenia lokalu upłynął w trakcie odbywania przez oskarżonego kary
pozbawienia wolności, zatem powracając do miejsca zamieszkania zajmowanego z
żoną, już po upływie tego okresu, nie mógł wyczerpać znamion występku z art. 244
k.k. Według Sądu, w perspektywie odpowiedzialności oskarżonego, nie ma
znaczenia przepis art. 43 § 2a k.k., przewidujący zawieszenie biegu terminu środka
karnego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, ponieważ odnosi się on
do zakazów, co oznacza, iż nie ma zastosowania do odmiennego środka karnego,
jakim jest nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Orzeczenie to zostało zaskarżone w całości apelacją prokuratora,
wywiedzioną na niekorzyść oskarżonego, w której zarzucono „obrazę przepisów
prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego
oskarżonemu oraz obrazę przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż w
zakresie kwalifikacji prawnej, a mianowicie art. 244 k.k. w zw. z art. 43 § 2a k.k.
poprzez błędne niezastosowanie art. 43 § 2a k.k. i wyrażenie wadliwego poglądu
prawnego, że okres na jaki orzeczono nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego
wspólnie z pokrzywdzonym biegnie w czasie odbywania przez oskarżonego kary
pozbawienia wolności, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia braku
znamion czynu zabronionego stypizowanego w art. 244 k.k. i uniewinnienia
oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa niestosowania się do
nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
o którym mowa w art. 244 k.k.”.
II KK 203/25
3
Podnosząc ten zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Siedlcach.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, Sąd Okręgowy w
Siedlcach, wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II Ka 328/23, uchylił
zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do
ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt II K 865/23, Sąd
Rejonowy w Siedlcach uznał oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu i na
podstawie art. 244 k.k. wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz
rozstrzygnął o kosztach.
Orzeczenie to zaskarżone zostało w całości apelacją obrońcy oskarżonego,
w której, powołując się na przepisy art. 427 § 2 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 1 i 1a
k.p.k., zarzucono: „obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji
prawnej czynu przypisanego oskarżonemu oraz obrazę przepisów prawa
materialnego w innym wypadku, niż w zakresie kwalifikacji prawnej, a mianowicie
art. 244 k.k. w zw. z art. 43 § 2a k.k. poprzez błędne zastosowanie art. 43 § 2a k.k. i
uznanie, że orzeczony wyrokiem wydanym w sprawie II K 1384/18 nakaz
opuszczenia lokalu zajmowanego z żoną E. K. na okres 1 roku obowiązywał
oskarżonego od 27 lipca 2022 roku, ponieważ nie biegł on w czasie odbywania
przez oskarżonego kary pozbawienia wolności od dnia 11 kwietnia 2019 roku do
dnia 7 września 2021 roku, co doprowadziło do uznania oskarżonego winnym
popełnienia zarzucanego mu przestępstwa”. Odwołując się do tego zarzutu,
skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego.
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt II Ka 861/24, Sąd Okręgowy
w Siedlcach utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
W kasacji od całości wyroku Sądu odwoławczego, obrońca skazanego,
wskazując na przepisy art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526 § 1 k.p.k., zarzuciła
„obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu
przypisanego oskarżonemu oraz obrazę przepisów prawa materialnego w innym
wypadku, niż w zakresie kwalifikacji prawnej, a mianowicie art. 244 k.k. w zw. z art.
II KK 203/25
4
43 § 2a k.k. poprzez błędne zastosowanie art. 43 § 2a k.k. i uznanie, że orzeczony
wyrokiem wydanym w sprawie II K 1384/18 nakaz opuszczenia lokalu
zajmowanego z żoną E. K. na okres 1 roku obowiązywał oskarżonego od 27 lipca
2022 roku, ponieważ nie biegł on w czasie odbywania przez oskarżonego kary
pozbawienia wolności od dnia 11 kwietnia 2019 roku do dnia 7 września 2021 roku,
co doprowadziło do uznania oskarżonego winnym popełnienia zarzucanego mu
przestępstwa” i wniosła o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i uniewinnienie
oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako
oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wprawdzie kasacja nie została uwzględniona, jednak z całą pewnością nie
można uznać jej za oczywiście bezzasadną, o co wnosił prokurator.
Oceniając kasację z punktu widzenia jej konstrukcji, stwierdzić można, że
zawarty w niej zarzut został nieprawidłowo postawiony. Podstawowym zadaniem
sądu odwoławczego jest skontrolowanie orzeczenia sądu pierwszej instancji w
granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym w
wypadkach wskazanych w art. 435, 439 § 1, 440 i 455 k.p.k. Zważywszy, że w
rozważanej sprawie nie zaistniał żaden z wypadków nakazujących rozpoznanie
sprawy poza granicami środka odwoławczego, obowiązkiem Sądu Okręgowego
było odniesienie się do zarzutu zawartego w apelacji. Zarzut ten jest tożsamy z
zarzutem kasacyjnym. Sąd odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, nie
stosował więc prawa materialnego, nie dokonał też odmiennej od poczynionej przez
Sąd Rejonowy wykładni zastosowanych przepisów, nie mógł zatem obrazić prawa
materialnego, co stanowi treść zarzutu kasacyjnego. Prawidłowo skonstruowany
zarzut kasacyjny zmierzać winien, jak się wydaje, do zakwestionowania
prawidłowości dokonanej kontroli odwoławczej przez pryzmat wymagań
wynikających z art. 433 § 2 k.p.k., czego jednak – przynajmniej wprost – nie
uczyniono. Jednak, analizując uzasadnienie kasacji oraz biorąc pod uwagę treść art.
118 § 1 k.p.k., z którego wynika, iż znaczenie czynności procesowej ocenia się
II KK 203/25
5
według treści złożonego oświadczenia, uznać należało, że kasacja w
rzeczywistości kwestionuje należyte rozważenie przez Sąd Okręgowy
podniesionego w apelacji zarzutu błędnej wykładni i w konsekwencji błędnego
zastosowania art. 43 § 2a k.k. w odniesieniu do środka karnego nakazu
okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Jest bezsporne, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 20
lutego 2019 r., sygn. akt II K 1384/18, orzeczono wobec S. K. na podstawie art.
41a § 1 k.k. nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wraz z żoną E. K. na okres
roku. Nie budzi również wątpliwości fakt, że w chwili uprawomocnienia się tego
wyroku skazany był pozbawiony wolności, a okres roku, na który orzeczono nakaz
upłynął w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Istotę problemu w
rozważanej sprawie stanowi zatem ustalenie treści normy wynikającej z art. 43 § 2a
k.k. w powiązaniu z innymi przepisami regulującymi instytucje środków karnych.
Katalog środków karnych zawarty jest w art. 39 k.k. Do środków tych zalicza
się m.in. zakazy (art. 39 pkt 2, 2a, 2aa, 2b, 2c, 2d i art. 39 pkt 3 k.k.) oraz
wspomniany już nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z
pokrzywdzonym – art. 39 pkt 2e k.k.). Jak łatwo zauważyć w wyliczeniu środków
karnych nakaz umieszczono między środkami karnymi w postaci zakazów.
Stosownie do art. 43 § 1 k.k. wszystkie zakazy, nakaz oraz środek karny w
postaci pozbawienia praw publicznych mają charakter terminowy i środki te orzeka
się w latach, przy czym pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakaz obowiązują
od uprawomocnienia się orzeczenia (art. 43 § 2 k.k.). Poprzestanie na wskazanych
regulacjach prowadziłoby do stwierdzenia, że skazany nie popełnił zarzucanego mu
czynu, ponieważ przedsięwzięte przez niego zachowania miały miejsce już po
upływie roku od uprawomocnienia się wyroku, którym orzeczono wobec niego
omawiany nakaz. Kodeks karny przewiduje jednak instytucję zawieszenia biegu
okresów, na które orzeczono poszczególne środki karne w czasie odbywania przez
skazanego kary pozbawienia wolności. Przepis art. 43 § 2a k.k. odnosi się do
zawieszenia biegu okresu, na który orzeczono zakazy, w czasie odbywania kary
pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo, natomiast z art.
43 § 2b k.k. wynika, iż okres, na który orzeczono pozbawienie praw publicznych za
II KK 203/25
6
dane przestępstwo, nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności za
to przestępstwo. Ani przytoczone przepisy, ani żaden inny przepis Kodeksu
karnego nie reguluje wprost zawieszenia biegu terminu orzeczonego środka
karnego w postaci nakazu. Zważywszy, że zakazy i nakaz wyliczone w art. 39 k.k.,
przynajmniej terminologicznie są odmienne oraz że w analizowanym już art. 43 § 1
i 2 oraz w art. 41a k.k. wymienia się zakaz bądź zakazy i nakaz, bezpośrednie
odczytanie treści art. 43 § 2a k.k. może prowadzić do wniosku, że instytucja
zawieszenia biegu terminu, pomijając pozbawienie praw publicznych, odnosi się
tylko do zakazów, nie ma więc zastosowania do nakazu okresowego opuszczenia
lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Inaczej mówiąc, w pojęciu
zakazów, o których mowa w art. 43 § 2a k.k., nie mieści się nakaz wymieniony w
art. 39 pkt 2e k.k. Za takim rezultatem wykładni może przemawiać ograniczenie
możliwości rozszerzającej interpretacji przepisów o charakterze represyjnym, a
także reguły stanowienia prawa. Zgodnie z zasadą konsekwencji terminologicznej
w obrębie języka prawnego, do oznaczenia jednakowych pojęć używa się
jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami
[zob. § 10 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w
sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (t.j. Dz. U. 2016, poz. 283).
Stanowisko piśmiennictwa odnoszące się do treści normatywnej art. 43 § 2a
k.k. nie jest jednak jednolite. Analizując omawiany przepis wskazuje się z jednej
strony, że dotyczy on tylko zakazów [zob. W. Wróbel (red.), W. Zoll (red.), Kodeks
karny. Część ogólna. Tom I, Część I. Komentarz do art. 1 – 52, WK 2016; J. Giezek
(red.), Kodeks Karny. Część ogólna, Komentarz, Warszawa 2021, s. 402; V.
Konarska – Wrzosek (red.), Kodeks karny. Komentarz, WKP 2023; J. Kulesza (red.),
Kodeks karny. Komentarz, WKP 2025], z drugiej zaś strony wyrażane są poglądy,
iż obejmuje on także nakaz [zob. M. Filar (red.), Kodeks karny. Komentarz, WK
2016; T. Bojarski (red.), Kodeks karny. Komentarz, Lex 2016 i M. Mozgawa (red.),
Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2025], przy czym prezentowane
stanowiska nie odwołują się do pogłębionych rozważań dotyczących komentowanej
kwestii.
II KK 203/25
7
Rozbieżność przywołanych stanowisk, w zestawieniu z regulacjami
zawartymi w art. 41a k.k., o czym będzie jeszcze mowa, oraz istotą nakazu
okresowego opuszczenia lokalu, uniemożliwia poprzestanie na rezultatach wykładni
językowej i pociąga za sobą konieczność ich weryfikacji w perspektywie celu i
funkcji interpretowanej instytucji.
W § 1, 1a, 2 i 3a art. 41a k.k. ustawodawca przewiduje przypadki możliwego,
bądź łącznego orzekania poszczególnych zakazów i nakazu okresowego
opuszczenia lokalu:
- sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub
miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych
osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również
nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności
na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym
zwłaszcza wobec osoby najbliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z
obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w
określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób – również
kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego (§ 1);
- sąd na wniosek pokrzywdzonego orzeka zakaz przebywania w określonych
środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania
się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody
sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z
pokrzywdzonym, w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej
lub obyczajności. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania
się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a
zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru
elektronicznego (§ 1a);
- sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub
opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz
II KK 203/25
8
okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie
skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności. Zakaz
lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego
wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do
określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego (§ 2);
- w razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego
wspólnie z pokrzywdzonym za przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI
Kodeksu karnego sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do
pokrzywdzonego (§ 3a).
Środek karny nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego
wspólnie z pokrzywdzonym został doprecyzowany nowelą do Kodeksu karnego z
20 lutego 2015 r. i podobnie jak zakazy wymienione w art. 41a k.k. ma przede
wszystkim charakter prewencyjny [zob. J. Giezek, (red.), op. cit.), s. 378]. Nie ulega
wątpliwości, że celem omawianego środka karnego było zwiększenie
bezpieczeństwa ofiar przestępstw, co jest szczególnie widoczne w związku z
regulacją zawartą w art. 41a § 3a k.k. nakazującą łączne stosowanie nakazu
okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym z
zakazem zbliżania się do pokrzywdzonego w wypadku skazania za przestępstwo
wolności seksualnej i obyczajności lub za przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece.
Podkreślić trzeba, że stosownie do tego przepisu, to orzeczenie nakazu pociąga za
sobą konieczność jednoczesnego orzeczenia zakazu zbliżania się do
pokrzywdzonego. Racjonalność takiego rozwiązania staje się jasna, jeśli zważyć na
istotę środka karnego w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Do wykonania nakazu nie dochodzi
przez jednorazową czynność polegającą na opuszczeniu lokalu (przy przyjęciu, że
jest to wyłącznie czynność jednorazowa skazany mógłby opuszczać lokal i do niego
powracać). Zważywszy, że nakaz opuszczenia lokalu jest środkiem karnym o
charakterze terminowym, jego realizacja polega na opuszczeniu lokalu i
powstrzymaniu się przed powrotem do niego przed upływem terminu. W istocie,
treścią nakazu opuszczenia lokalu jest jednorazowa czynność opuszczenia lokalu
II KK 203/25
9
połączona z obowiązkiem pozostawania poza nim przez czas wskazany w
orzeczeniu [zob. D. Szeleszczuk, Środki karne w świetle nowelizacji Kodeksu
karnego z dnia 20 lutego 2015 r., Studia Prawnicze KUL, 4(64) 2015, s. 80]. Inaczej
mówiąc, środek karny z art. 39 pkt 2e k.k. nakazuje skazanemu opuszczenie lokalu
i jednocześnie, ze względu na swój terminowy charakter, zakazuje powrotu do
lokalu przez okres wskazany w orzeczeniu. We wskazanym rozumieniu środek ten
mieści się w określeniu „zakaz” użytym w art. 43 § 2a k.k. Literalne rozumienie tego
pojęcia, ograniczone do ścisłego rozumienia „zakazu” w kontekście wyliczenia
zawartego w art. 39 k.k. prowadzi do niemożliwego w procesie wykładni
zakwestionowania racjonalności ustawodawcy oraz przekreślenia celu omawianej
regulacji. Wymieniany już przepis art. 41a § 3a k.k. przewiduje obligatoryjne
orzekanie nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym i
zakazu zbliżania się do pokrzywdzonego. Przy założeniu, że przepis art. 43 § 2a
k.k. nie ma zastosowania do nakazu, doszłoby do sytuacji, że w związku z
odbywaniem kary pozbawienia wolności upłynąłby okres, na który nakaz orzeczono,
natomiast bieg terminu zakazu zbliżania się do osoby pokrzywdzonej, z którą
skazany wspólnie zajmuje lokal, uległby zawieszeniu. Prowadziłoby to
absurdalnego wniosku, że skazany, po odbyciu kary pozbawienia wolności, może
wrócić do lokalu zajmowanego wspólnie z osobą pokrzywdzoną, nie może się
jednak do tej osoby zbliżać, bo ciągle obowiązuje go zakaz. Takie wnioskowanie
przeczy założeniu racjonalności ustawodawcy i czyni orzeczone środki
niefunkcjonalnymi. Nadto odwołanie się wyłącznie do rezultatów wykładni językowej
nie uwzględnia reguł wnioskowań prawniczych, w szczególności reguł
instrumentalnego nakazu i zakazu: jeżeli w danym systemie obowiązuje norma
nakazująca zrealizować określony rzeczy, to należy przyjąć za obowiązującą w tym
systemie każdą taką normę, która nakazuje spełnić czyn konieczny przyczynowo –
według przyjmowanej wiedzy – dla zrealizowania tego stanu rzeczy i odpowiednio –
jeżeli w danym systemie obowiązuje norma nakazująca zrealizować określony stan
rzeczy, to należy przyjąć za obowiązującą w tym systemie każdą taką normę, która
zakazuje spełnić czyn przyczynowo wystarczający – według przyjmowanej wiedzy –
dla niezrealizowania się tego stanu rzeczy (zob. Z. Ziembiński, Teoria prawa,
Warszawa – Poznań 1973, s.113 – 114).
II KK 203/25
10
W świetle powyższych rozważań uznać należało, że zaskarżone kasacją
orzeczenie odpowiada prawu, bowiem przepis art. 43 § 2a k.k. odnosi się także do
środka karnego w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego
wspólnie z pokrzywdzonym, co uzasadniło oddalenie nadzwyczajnego środka
zaskarżenia. Sposób zredagowania omawianego przepisu mógłby ewentualnie
stanowić kanwę rozważań związanych z błędem co do prawa, kwestia ta jednak nie
była przedmiotem zarzutu.
[J.J.]
[r.g.]
Jerzy Grubba Waldemar Płóciennik Kazimierz Klugiewicz
