II KK 186/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 czerwca 2025 r.
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)
SSN Adam Roch (sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
w sprawie A. S.
o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 25 czerwca 2025 r.
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanej
od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie
z dnia 10 lutego 2025 r., sygn. akt IV K 46/25
uchyla wyrok w zaskarżonej części, to jest co do orzeczenia
przepadku pojazdu mechanicznego i sprawę w tym zakresie
przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu
Lublin-Zachód w Lublinie.
Anna Dziergawka Zbigniew Kapiński Adam Roch
UZASADNIENIE
II KK 186/25
2
Wyrokiem nakazowym z dnia 10 lutego 2025 roku, sygn. IV K 46/25, Sąd
Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie uznał oskarżoną A. S. winną popełnienia
zarzuconego jej czynu, tj. występku wyczerpującego dyspozycję art. 178a § 1 k.k. i
za to na podstawie art. 178 a § 1 k.k. w zw. z art. 37 § 1a k.k. w zw. z art. 34 § 1 k.k.,
art. 34 § 1a pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. skazał ją na karę 1 roku i 6 miesięcy
ograniczenia wolności, zobowiązując w tym okresie do wykonywania nieodpłatnej,
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku
miesięcznym. Nadto, na podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k., orzekł
wobec oskarżonej przepadek pojazdu mechanicznego marki A. o nr rej. […], rok
produkcji 2003, nr VIN […]. Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze
stron i stał się prawomocny.
Kasację od powyższego rozstrzygnięcia na niekorzyść skazanej wniósł
Prokurator Generalny, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia
naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a
§ 5 k.k., poprzez orzeczenie w związku ze skazaniem A. S. za popełniony w dniu 10
lipca 2024 r. występek kwalifikowany z art. 178a § 1 k.k. na rzecz Skarbu Państwa
przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżoną w czasie
zdarzenia, tj. samochodu marki A. o nr rej. […], w sytuacji, gdy nie stanowił on
własności wymienionej, w konsekwencji czego w miejsce przepadku pojazdu
mechanicznego powinien zostać orzeczony przepadek jego równowartości.
Podnosząc powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w
zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co
umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
W wywiedzionej kasacji trafnie wskazano, iż w analizowanej sprawie doszło
do rażącego naruszenia przepisów prawa karnego materialnego, a to art. 44b § 1 i 2
k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k. Bezsporne pozostaje, iż w punkcie IV zaskarżonego
wyroku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie – na podstawie art. 44b § 1 i 2 k.k.
w zw. z art. 178a § 5 k.k. – orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa pojazdu
mechanicznego marki A. o nr rej. […]. Zgodnie z art. 178a § 5 k.k. sąd orzeka
przepadek, o którym mowa w art. 44b k.k., w razie popełnienia przestępstwa
II KK 186/25
3
określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy
przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3
w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Sąd może
odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony
szczególnymi okolicznościami.
W realiach analizowanej sprawy A. S. przypisano popełnienie czynu
z art. 178a § 1 k.k. w sytuacji, gdy stwierdzony stan jej nietrzeźwości w czasie
prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał zakreśloną przez ustawodawcę
granicę. Tym samym sąd meriti, stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 k.k. in principio,
przy braku uznania, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi
okolicznościami – co do zasady obowiązany był do orzeczenia przepadku
uregulowanego w dyspozycji art. 44b k.k. Przepis ten w § 1 stanowi, że w wypadkach
wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego
prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym. Zgodnie jednak z jego § 2, jeżeli w
czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy
albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający
przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu.
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w odniesieniu do pojazdu
mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, jeżeli orzeczenie
przepadku pojazdu jest niemożliwe ze względów prawnych (brak po stronie sprawcy
wyłącznego prawa własności) lub też jest niecelowe ze względów faktycznych
(ukrycie pojazdu), orzeka się przepadek równowartości pojazdu mechanicznego.
Całokształt przedstawionego wywodu nakazuje podzielić twierdzenie autora
kasacji, że w analizowanej sprawie wadliwe było, zawarte w pkt IV sentencji wyroku,
rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, mocą którego
orzeczono przepadek na rzecz Skarbu Państwa pojazdu mechanicznego marki A. o
nr rej. […]. Jak bowiem wynika z dokumentu sporządzonego na okoliczność
przebiegu zdarzeń drogowych z udziałem kierującej samochodem marki A. o nr rej.
[…] jako właściciela wskazanego pojazdu ustalono K. S. (k. 3). Uczestnik natomiast
zdarzenia – P. T., który w pojeździe kierowanym przez A. S. jechał jako pasażer –
zeznał, iż „A. prowadziła pojazd marki A., który należy między innymi do mnie.
Zarejestrowany jest na poprzedniego właściciela. Ja zakupiłem go niecały miesiąc
II KK 186/25
4
temu w L., ogłoszenie znalazłem na portalu […]'' (k. 54 verte). Również z danych
zgromadzonych na podstawie art. 213 § 1 k.p.k., wynikało, że oskarżona A. S. nie
jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego (k. 80).
Już jedynie na marginesie powyższych okoliczności dostrzec należy, iż sąd
rejonowy winien był również mieć na względzie stan techniczny samochodu marki A.
o nr rej. […], bacząc na fakt jego uszkodzenia w trakcie zdarzeń drogowych z dnia
10 lipca 2024 r. Z protokołu oględzin (k. 19-20) oraz dokumentacji fotograficznej (k.
101-105) wynika, iż wskazane auto zostało uszkodzone. Tymczasem art. 44b § 5 k.k.
stanowi, że przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości
pojazdu nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest
niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub
znaczne uszkodzenie. Przed podjęciem decyzji w przedmiocie orzeczenia przepadku,
sąd meriti winien był więc także rozważyć czy charakter uszkodzeń pojazdu czynił
dopuszczalnym orzeczenie jego przepadku.
Wobec braku części motywacyjnej orzeczenia zaskarżonego wyroku nie
sposób jednak ustalić czy kontestowane postąpienie sądu meriti, sprowadzające się
do orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego, w odniesieniu do którego
skazanemu nie przysługiwało prawo własności pojazdu, było wynikiem
nieuwzględnienia w ramach wyrokowania okoliczności wynikających z opisanych
powyżej dokumentów i poczynienia nieprawidłowych ustaleń faktycznych w
odniesieniu do prawa własności pojazdu mechanicznego, czy też było wynikiem
dokonania błędnej wykładni przepisów art. 44b § 1 i 2 k.k. Bez względu jednak na
powody, jakie legły u podstaw powyższego, poza sporem pozostaje, że postępując
w ten sposób sąd rejonowy wydał orzeczenie wadliwe, obarczone rażącym
naruszeniem prawa materialnego.
Słusznie przy tym Prokurator Generalny akcentuje, że podniesione w kasacji
uchybienie miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku, ponieważ negatywnymi
skutkami orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba niebędąca
sprawcą czynu zabronionego. Dodatkowo, skazana A. S. w rzeczywistości nie
poniosła wszystkich konsekwencji prawnych swojego zachowania, albowiem przy
prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego należało orzec wobec niej
przepadek równowartości pojazdu mechanicznego prowadzonego przez nią w
II KK 186/25
5
czasie zdarzenia. Powyższe przekonuje o trafności określonego przez skarżącego
kierunku nadzwyczajnego środka zaskarżenia – na niekorzyść.
Przy ponownym orzekaniu odnośnie do przepadku pojazdu mechanicznego
lub jego równowartości, Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie będzie baczył na
prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego, biorąc pod uwagę
zaprezentowany wyżej wywód, jak też treść art. 44b § 2 zd. 2 k.k.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
Anna Dziergawka Zbigniew Kapiński Adam Roch
[PŁ]
[r.g.]
