Wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13 - jak powołują go inne sądy

„… gdy strony dokonują czynności pozornej (symulowanej) w celu ukrycia innej czynności prawnej (dysymulowanej), której skutki prawne rzeczywiście chcą wywołać (por. wyroki NSA: z dnia 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13, z dnia 21 lutego 2017 r., II FSK 50/15, CBOSA; wyrok SN z dnia 12 lipca 2002 r., sygn. aktV CKN 1547/00, LEX nr 56054).”

„Przy czym ta druga instytucja nie istniała w polskim porządku prawnym w 2014 r. (por. m.in. wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13).”

„Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13 (publ. CBOSA) stwierdzając w nim m.in., że "w obowiązującym stanie prawnym, a mianowicie gdy uchylona została ogólna klauzula zakazująca unikania opodatkowania, stan ten jest bowiem równoznaczny z …”

„Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 3162/13 stwierdzając w nim m.in., że "w obowiązującym stanie prawnym, a mianowicie gdy uchylona została ogólna klauzula zakazująca unikania opodatkowania, stan ten jest bowiem równoznaczny z zakazem pomijania …”

„Przegląd Prawa Publicznego z 2010 r., Nr 6, s. 76-83), jak i orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1832/15, z 1 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazuje się, że art. 199a § 2 o.p.”

„Należy też odnotować, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym odrzucono możliwość zastosowania tego przepisu do czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu podatkowego, gdy czynność ta sama w sobie nie ma cech czynności pozornej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.01.2016 r., II FSK 3162/13).”

„W przypadku pozorności musi występować tożsamość stron czynności prawnej symulowanej i dysymulowanej (zob. wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, CBOSA).”

„Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 3162/13 stwierdzając w nim m.in., że "w obowiązującym stanie prawnym, a mianowicie gdy uchylona została ogólna klauzula zakazująca unikania opodatkowania, stan ten jest bowiem równoznaczny z zakazem pomijania …”

„Nie ma jednak w judykaturze wątpliwości co do tego, że przepis z art. 199a § 2 O.p. ma zastosowanie jedynie w razie stwierdzenia dokonania pozornej czynności prawnej, a nie czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu podatkowego, niemającej jednak cech czynności pozornej (zob.: wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. II FSK 3162/13).”

„Do organów podatkowych, a następnie sądu administracyjnego należy ocena, na ile skutecznie (zgodnie z prawem) te dążenia są przez konkretny podmiot realizowane (podobnie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 3162/13).”

„Materowska, Przegląd Prawa Publicznego z 2010 r., Nr 6, s. 76-83), jak i w orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1832/15, z 1 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13) wskazuje się, że art. 199a § 2 o.p. nie stanowi i nie zastępuje ogólnej klauzuli abuzywnej.”

„Ani organ odwoławczy, ani Sąd pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie nie mieli upoważnienia do użycia takiej argumentacji, jakby klauzula zapobiegająca unikaniu opodatkowania funkcjonowała w obrocie prawnym (por. też wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13).”

„Oceny tej Sąd I instancji nie podważył przywołując fragment uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II FSK 3162/13,: "To, że stosownie do art. 199a § 1 O.p. organ podatkowy w trakcie ustalania treści czynności prawnej ma obowiązek badania zgodnego zamiaru stron i celu czynności, a nie tylko dosłownego brzmienia …”

„… (przepis ten nieco szerzej definiuje cechy czynności pozornej) ma zastosowanie, to znaczy, gdy strony dokonują czynności pozornej (symulowanej) w celu ukrycia innej czynności prawnej (dysymulowanej), której skutki prawne rzeczywiście chcą wywołać (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13, publ. w CBOSA).”

„… gdy strony dokonują czynności pozornej (symulowanej) w celu ukrycia innej czynności prawnej (dysymulowanej), której skutki prawne rzeczywiście chcą wywołać (por. wyroki NSA: z dnia 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13, z dnia 21 lutego 2017 r., II FSK 50/15, CBOSA; wyrok SN z dnia 12 lipca 2002 r., sygn. akt V CKN 1547/00, LEX nr 56054).”

„Materowska, Przegląd Prawa Publicznego z 2010 r., Nr 6, s. 76-83), jak i orzecznictwie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1832/15, z 1 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13) wskazuje się, że art. 199a § 2 o.p. nie stanowi i nie zastępuje ogólnej klauzuli abuzywnej.”

„Nie ma jednak w judykaturze wątpliwości co do tego, że przepis z art. 199a § 2 O.p. ma zastosowanie jedynie w razie stwierdzenia dokonania pozornej czynności prawnej, a nie czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu podatkowego, nie mającej jednak cech czynności pozornej (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13).”

„… chcą wywołać (tak np. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 264/07, wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3162/13, wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 3351/14,).”

„… należy ocena, na ile skutecznie (zgodnie z prawem) te dążenia są przez konkretny podmiot realizowane." Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 3162/13 stwierdzając w nim m.in., że "w obowiązującym stanie prawnym, a mianowicie gdy uchylona została ogólna klauzula zakazująca unikania opodatkowania, stan ten jest bowiem równoznaczny z zakazem pomijania …”

„Pietrasz, Komentarz do art. 199a ustawy - Ordynacja podatkowa, Lex 40/2015, wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13).”

„NSA w wyroku z dnia 16 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, stwierdził, że: "(...) w obowiązującym stanie prawnym, a mianowicie gdy uchylona została ogólna klauzula zakazująca unikania opodatkowania, stan ten jest bowiem równoznaczny z zakazem pomijania przez organy podatkowe skutków podatkowych czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowej.”

„Nie ma jednak w judykaturze wątpliwości co do tego, że przepis z art. 199a § 2 Ordynacji podatkowej ma zastosowanie jedynie w razie stwierdzenia dokonania pozornej czynności prawnej, a nie czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu podatkowego, nie mającej jednak cech czynności pozornej (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13).”

„Skarżąca zwróciła też uwagę, że obok wymogów identyfikowania czynności prawnych, wynikających z literalnego brzmienia art. 199a § 2 Ordynacji podatkowej, orzecznictwo formułuje dodatkowy wymóg zaistnienia tożsamości stron czynności pozornej i ukrytej (wyroki NSA w sprawach sygn. akt II FSK 3162/13, II FSK 809/14, II FSK 3503/14 oraz WSA w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 575/19).”

„… z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (II FSK 1694/20, II FSK 3162/13).”

„Przywołując stanowisko orzecznictwa (m.i.n. wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13) oraz doktryny (Ordynacja podatkowa.”

„Przywołując stanowisko orzecznictwa (m.in. wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13) oraz doktryny (Ordynacja podatkowa.”

„… i dysymulowanej (zob. wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13 - orzeczenie to, jak i pozostałe, powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.).”

„Organ podatkowy nie może natomiast całkowicie pominąć skutków czynności podatnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13, jak również K.”

„… marca 2020 r., II FSK 1550/19; z 29 maja 2020 r., II FSK 2900/19; z 16 czerwca 2021 r., II FSK 3562/18; z 11 sierpnia 2021 r., II FSK 1713/18; z 6 grudnia 2019 r., II FSK 2078/19; z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13; z 27 stycznia 2021 r., IIFSK 2516/18; z 13 października 2021 r., II FSK 3371/18; z 24 maja 2022 r., II FSK 1291/21 czy z 6 lipca 2022 r., II FSK 2977/19), do których skład orzekający w sprawie się …”

„Przed tą datą organy podatkowe w istocie nie miały na gruncie prawa podatkowego podstaw do kwestionowania umów skutecznie zawartych, nawet jeśli ich celem było zmniejszenie czy uniknięcie ciężaru podatkowego (zob. wyrok NSA z 16 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 3162/13).”

„Pogląd taki wyrażony już został przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, gdzie stwierdzono, że "o tym, czy czynność jest pozorna, decydują wprawdzie przepisy kodeksu cywilnego (art. 83 § 1 k.c.), należy jednak zauważyć, że wg. art. 199a § 2 o.p. tylko jedna z cech …”

„W takiej sytuacji należy stosować przepis art. 83 K.c. dotyczący pozorności oświadczeń woli, w szczególności nie należy przyjmować, że w takiej sytuacji istnieje konieczność istnienia wzajemnych oświadczeń woli (por. wyroki NSA z dnia 15 stycznia 2016r., sygn. akt II FSK 3162/13, z dnia 15 grudnia 2020r., sygn. akt II FSK 1694/20).”

„… 5 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13;”

„W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca działała w granicach prawa, a ewentualna "optymalizacja podatkowa" nie może sama przez się dowodzić i uzasadniać kwestionowania jej skutków na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 369/16).”

„Natomiast o poprawności jego wniosku świadczy przytoczone w uzasadnieniu skargi orzecznictwo sądowe, m. in., wyrok NSA z 8 maja 2012 roku sygn. akt II FSK 2007/10; z 9 sierpnia 2007 roku, sygn. akt II FSK I SA/KR 296/06; z 22 stycznia 2008 roku. sygn. akt II FSK 1611/06; z 15 stycznia 2016 roku, sygn. akt II FSK 3162/13.”

„Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę przychyla się do poglądu występującego znacznie powszechniej, o koniecznej tożsamości stron, a zaprezentowanego m.in. w wyrokach NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2690/15 i z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13.”

„Przy czym ta druga instytucja nie istniała w polskim porządku prawnym w 2014 r. (por. m.in. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13, CBOSA).”

„Materowska, Przegląd Prawa Publicznego z 2010 r., Nr 6, s. 76-83, a także wyroki NSA z 27 czerwca 2017 r., I FSK 1832/15, z 1 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13, czy z 3 lutego 2021 r., II FSK 1274/20, CBOSA).”

„Zastosowanie ww. przepisu prawa znajduje aprobatę m.in. w wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, gdzie według Naczelnego Sądu Administracyjnego "Aktualnie organy podatkowe dysponują w zasadzie tylko jedną możliwością przeciwdziałania nadużyciom prawa podatkowego, tj. instrumentami zawartymi w art. 199a § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.”

„Do organów podatkowych, a następnie sądu administracyjnego należy ocena, na ile skutecznie (zgodnie z prawem) te dążenia są przez konkretny podmiot realizowane (podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 16 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13).”

„Przywołał również wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3162/13, gdzie stwierdzono, że "o tym, czy czynność jest pozorna, decydują wprawdzie przepisy kodeksu cywilnego (art. 83 § 1 k.c.), należy jednak zauważyć, że wg art. 199a § 2 o.p. tylko jedna z cech pozorności …”

„W orzecznictwie NSA jak i Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na przesłankę podmiotową zastosowania pozorności, mianowicie w przypadku pozorności musi występować tożsamość stron czynności prawnej symulowanej i dyssymulowanej (wyrok SN z 10 czerwca 2013 r., II PK 299/12, uchwała SN z 22 maja 2009 r., III CZP 21/09, wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., II FSK 3162/13).”

„Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z 16 stycznia 2016 r. sygn. akt II FSK 3162/13 stwierdzając w nim m.in., że "w obowiązującym stanie prawnym, a mianowicie gdy uchylona została ogólna klauzula zakazująca unikania opodatkowania, stan ten jest bowiem równoznaczny z zakazem pomijania przez organy podatkowe skutków podatkowych czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowej.”

„Sąd podziela stanowisko orzecznictwa, że artykuł 199a § 2 o.p. ma przede wszystkim zastosowanie w przypadku stwierdzenia istnienia w obrocie pozornej czynności prawnej, a nie czynności prawnej dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu podatkowego, niemającej jednak cech czynności pozornej (wyrok NSA z 15.01.2016 r., II FSK 3162/13, LEX nr 1968885).”