II CZ 100/17

Sygn. akt II CZ 100/17

POSTANOWIENIE

Dnia 12 stycznia 2018 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)
‎SSN Paweł Grzegorczyk
‎SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M..

z siedzibą w R. (Księstwo Liechtenstein), obecnie M. w likwidacji z siedzibą w R. (Księstwo Liechtenstein)
‎przy uczestnictwie Banku […] Spółki Akcyjnej we W.,

Gminy Miasto K. i M. C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
‎o wpis hipoteki przymusowej łącznej kaucyjnej w kwocie 27.958.907,50 zł

do księgi wieczystej,
‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 12 stycznia 2018 r.,
‎zażalenia wnioskodawcy

na postanowienie Sądu Okręgowego w K.
‎z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt VII Ca …/17,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym, Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację wnioskodawcy M. w likwidacji z siedzibą w R. w Księstwie Liechtenstein (dalej, jako: MTI) od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 grudnia 2016 r., utrzymującego w mocy wpis w księdze wieczystej; Sąd Okręgowy uczestnikom doręczył odpisy swego postanowienia bez uzasadnienia.

Wnioskodawca - M., w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia sentencji postanowienia Sądu Okręgowego złożył od niego skargę kasacyjną. Skargę tę, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 22 września 2017 r., odrzucił wskazując, że wnioskodawca, z naruszeniem przepisów art. 398⁵ § 1 i 387 § 3 k.p.c. nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia skarżonego skargą kasacyjną, przez co utracił prawo do wniesienia tej skargi.

W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej wnioskodawca, domagając się jego uchylenia zarzucił, że Sąd Okręgowy, stosowanie do treści art. 357 § 2 k.p.c., miał obowiązek doręczyć skarżone skargą kasacyjną postanowienie wraz z uzasadnieniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnianie i doręczanie postanowień, w tym postanowień co do istoty sprawy, zapadłych w postępowaniu nieprocesowym, reguluje art. 517 k.p.c. Przepis  in principio stanowi, że sąd uzasadnia i doręcza postanowienia stosownie do art. 357 k.p.c. Unormowanie to, na co wskazuje treść art. 357 k.p.c. do którego przepis odsyła, jak i jego umiejscowienie, przed przepisem regulującym dopuszczalność środków odwoławczych od postanowień sądu pierwszej instancji w postępowaniu nieprocesowym (art. 518 k.p.c.), dotyczy jednak postanowień wydawanych w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Wobec braku innych uregulowań, dla ustalenia reguł rządzących uzasadnianiem i doręczaniem postanowień co do istoty sprawy zapadłych w postępowaniu przez sądem drugiej instancji, niezbędne jest skorzystanie z przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z art. 387 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie kończące postępowanie w sprawie, jednak w sprawach, w których apelację oddalono lub zmieniono zaskarżony wyrok, pisemne uzasadnienie sporządza się tylko wówczas, gdy strona zgłosiła wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Zastosowanie tego uregulowania w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym prowadzi do wniosku, że postanowienie sądu drugiej instancji oddalające apelację sąd uzasadnia i doręcza z uzasadnieniem uczestnikowi, który w terminie tygodniowym złożył wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem (art. 387 § 1 zdanie drugie w związku z art. 387 § 3 zdanie pierwsze i art. 13 § 2 k.p.c.). Zasady tej  nie  zmienia okoliczność, że postanowienie sądu drugiej instancji zapadło  na posiedzeniu niejawnym. W takim przypadku sąd doręcza uczestnikom z urzędu sentencję postanowienia (por. art. 387 § 3 zdanie drugie k.p.c.), a sporządzenie  uzasadnienia następuje na wniosek złożony w terminie tygodnia od dnia doręczenia sentencji, które to doręczenie zastępuje tu ogłoszenie orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2010 r., IV CZ 101/09, Palestra 2010/1-2/269; z dnia 21 lipca 2010 r., III CZ 29/10, nie publ., z dnia 30 maja 2014 r., III CZ 20/14, nie publ., z dnia 5 lutego 2015 r., V CZ 104/14, nie publ., z dnia 3 lipca 2015 r., IV CZ 17/15, nie publ., i z dnia 30 czerwca 2016 r., I CZ 42/16, nie publ.).

Jak wynika z powołanego orzecznictwa, do odmiennych wniosków nie prowadzi treść art. 387 § 3 zdanie trzecie k.p.c. Przepis ten reguluje jedynie sposób i termin doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, po sporządzeniu tego uzasadnienia, nie modyfikuje natomiast wynikającej z art. 387 § 1 zdanie drugie  k.p.c. zasady, według której sporządzenie uzasadnienia postanowienia oddalającego apelację następuje jedynie na wniosek strony (uczestnika). Na rzecz takiej interpretacji przemawia również reguła lex posterior, mając na względzie, że obecne brzmienie przepisu art. 387 § 1 zdanie drugie k.p.c. jest wyrazem konsekwentnej ewolucji przepisów w kierunku ograniczania obowiązku sporządzania przez sąd drugiej instancji uzasadnienia orzeczenia z urzędu, a zarazem zdanie drugie jest przepisem późniejszym w zestawieniu ze zdaniem trzecim art. 387 § 3 k.p.c.

Reasumując, w świetle art. 398⁵ § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., w sytuacji, w której postanowienie sądu drugiej instancji podlegało doręczeniu z uzasadnieniem jedynie na wniosek, skuteczne złożenie skargi kasacyjnej uzależnione było od uprzedniego doręczenia stronie skarżącej, na jej wniosek, tego postanowienia z uzasadnieniem. Zgłoszenie wniosku o uzasadnienie stanowi wyraz  woli zaskarżenia orzeczenia skargą kasacyjną i przyjmuje się, że dopiero z tą chwilą powstaje zindywidualizowane uprawnienie do skargi kasacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2000 r., IV CZ 18/00, OSNC 2000, nr 10, poz. 181, z dnia 16 września 2004 r., III CZ 74/04, nie publ., z dnia 9 grudnia 2011 r., III CZ 71/11, nie publ., i z dnia 16 marca 2016 r., IV CZ 4/16, nie publ.).

Uwzględniając powyższe, należało podzielić stanowisko Sądu Okręgowego, że skarga kasacyjna od postanowienia tego Sądu z dnia 13 czerwca 2017 r. była niedopuszczalna.

Z tych względów, na podstawie art. 398¹⁴ w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

kc

jw