II CSKP 887/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
6 marca 2026 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze (przewodniczący)
SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca)
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej P. S.
od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 14 lutego 2022 r., IV Ca 1019/21,
w sprawie z wniosku P. S.
z udziałem J. S.
o zniesienie współwłasności,
uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej
apelację wnioskodawcy co do punktu IV postanowienia Sądu
Rejonowego w Wołominie z 12 stycznia 2021 r. (sygn. akt I Ns
1569/10) i w wymienionej części przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu Warszawa - Praga w Warszawie do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego.
Piotr Telusiewicz
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 12 stycznia 2021 r., Sąd Rejonowy w Wołominie,
w sprawie z wniosku P. S. z udziałem J. S. o zniesienie współwłasności: zniósł
współwłasność nieruchomości opisanej w postanowieniu w ten sposób, że przyznał
II CSKP 887/23
2
ją na własność J. S. (pkt 1), zasądził od J. S. na rzecz P. S. kwotę
372 500 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia
się orzeczenia, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia
terminowi płatności (pkt 2); oddalił wnioski J. S. o zasądzenie
od P. S. kwot 20 000 zł i 30 000 zł z tytułu zwrotu nakładów (pkt 3); oddalił wniosek
P. S. o zasądzenie od J. S. kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów (pkt 4);
zasądził od J. S. na rzecz P. S. kwotę 53 994,35 zł tytułem wydatków
wnioskodawcy poniesionych na spłatę kredytu (pkt 5); oddalił wniosek P. S. o
zasądzenie od J. S. wydatków poniesionych na spłatę kredytu w pozostałej części
(pkt 6); orzekł o kosztach postępowania (pkt 7-10).
W zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Rejonowy ustalił,
że P. S. i J. S. nabyli sporną nieruchomość 28 kwietnia 1997 r. na podstawie
umowy sprzedaży. Związek małżeński zawarli 16 maja 1997 r. Wyrokiem z 17
kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie orzekł separację
małżonków. Orzeczenie to stało się prawomocne 9 maja 2002 r. Wyrokiem z 23
września 2008 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie orzekł rozwód
małżeństwa stron.
Po zawarciu przez strony małżeństwa na przedmiotowej nieruchomości
wybudowany został dom. W kolejnych latach, już po orzeczeniu separacji stron,
w budynku były wykonywane dalsze prace. P. S. wyprowadził się z domu w 2008 r.
Uzasadniając oddalenie wniosku P. S. o zasądzenie kwoty 254 192,06 zł z
tytułu zwrotu nakładów, Sąd Rejonowy wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia w tym
zakresie jest art. 618 § 1 k.p.c. i art. 207 k.c. Stwierdził,
że chociaż na podstawie przesłuchania uczestnika, zeznań świadków oraz faktur
i rachunków Sąd uznał, iż w latach 2002-2008 na nieruchomości zostały
poczynione określone nakłady, to jednak nie zostało wykazane, z jakich konkretnie
środków poszczególne z nich zostały sfinansowane. Wnioskodawca nie
wyszczególnił, skąd pochodziły konkretne kwoty. Wskazywał też, że na
przedmiotowe nakłady zostały również przeznaczone środki uzyskane z kredytu
zaciągniętego na ten cel przez strony, zwrotu wydatków na spłatę którego także
dochodził, a które to roszczenie zostało w znacznej części uwzględnione. Co więcej,
II CSKP 887/23
3
w ocenie Sądu nie wykazano, aby poza środkami z kredytu pozostałe kwoty na te
inwestycje pochodziły z majątku osobistego wnioskodawcy, a nie z majątku
wspólnego stron i aby uczestniczka w żadnym stopniu się do nich nie dokładała.
W zakresie dotyczącym części nakładów, które miały być czynione również
w okresie późniejszym niż 2008 rok, twierdzenia P. S. Sąd uznał za
nieskonkretyzowane, ani tym bardziej niewykazane.
Sąd Rejonowy zwrócił ponadto uwagę, że w związku z tym, iż pierwotny
wniosek P. S. został zwrócony wobec nieuzupełnienia jego braków formalnych, za
datę jego złożenia należy uznać 25 maja 2018 r., kiedy
to pełnomocnik wnioskodawcy złożył pismo na nowo, zgłaszając przedmiotowe
roszczenie. Mając na względzie obowiązujący wówczas 10-letni termin
przedawnienia, roszczenie to uległo przedawnieniu w zakresie nakładów
poczynionych przed majem 2008 r. W ocenie Sądu orzeczenie separacji, wobec
braku przepisu szczególnego, miało dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia
skutki takie same jak rozwód. W okresie separacji bieg terminu przedawnienia
nie uległ zawieszeniu. W rezultacie, zdaniem Sądu Rejonowego, niezależnie
od niewykazania przez P. S. źródła finansowania nakładów, roszczenie o ich zwrot
uległo przedawnieniu.
Postanowieniem z 14 lutego 2022 r., Sąd Okręgowy Warszawa-Praga
w Warszawie, oddalił apelację wnioskodawcy (pkt I) oraz orzekł o kosztach
postępowania apelacyjnego (pkt II). Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu
pierwszej instancji, zgodnie z którym wobec braku przepisu szczególnego,
separacja wywołuje takie same skutki dla majątku wspólnego, jak rozwód,
co oznacza, że w okresie separacji nie nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia
na podstawie art. 121 pkt 3 k.c. W związku z powyższym za zbędne uznał Sąd
Okręgowy czynienie ustaleń i rozważań w kwestii tego, czy i w jakiej wysokości
koszty nakładów i inne wydatki wnioskodawca rzeczywiście poniósł i skąd czerpał
środki.
Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł
wnioskodawca, zaskarżając to postanowienie w części, tj. w zakresie, w jakim Sąd
Okręgowy utrzymał w mocy punkt 4 postanowienia Sądu pierwszej instancji i oddalił
II CSKP 887/23
4
wniosek P. S. o zasądzenie od J. S. kwoty 254 192,06 zł z tytułu zwrotu nakładów.
Skarżący zarzucił naruszenie art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 121 pkt 3 k.c. w zw.
z art. 614 § 1 k.r.o. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej
części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona w zakresie dotyczącym zarzutu
naruszenia art. 121 pkt 3 k.c. w zw. z art. 614 § 1 k.r.o. Według pierwszego
z powołanych przepisów bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty
ulega zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków
przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa. Natomiast na podstawie
art. 614 § 1 k.r.o. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa
przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. W treści przepisów
nie rozstrzygnięto natomiast zagadnienia, którego dotyczy rozpoznawana skarga
kasacyjna - czy przedawnienie zaczyna biec na nowo z chwilą prawomocnego
orzeczenia separacji.
Powyższa kwestia nie została dotychczas rozstrzygnięta również
w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W doktrynie wyrażane są w tym zakresie dwa
przeciwstawne poglądy. Zwolennicy stanowiska, zgodnie z którym przedawnienie
w okresie separacji biegnie, odwołują się do brzmienia art. 614 § 1 k.r.o.
argumentując, że instytucja ta ma skutki tożsame z rozwiązaniem małżeństwa
przez rozwód. Ewentualne wyjątki mogłyby wynikać z przepisów szczególnych,
których jednak brak (tak m.in. A. Stępień-Sporek, Przedawnienie roszczeń
pomiędzy małżonkami oraz byłymi małżonkami, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2011,
t. XXVI, s. 411). Zwolennicy poglądu przeciwnego wskazują, że w art. 121 pkt 3 k.c.
jest wyraźnie mowa o małżeństwie, a w okresie separacji małżeństwo trwa nadal.
W związku z tym powołana regulacja należy do przepisów szczególnych, które
„stanowią inaczej” w rozumieniu art. 614 § 1 k.r.o. Ponadto unormowanie art. 121
pkt 3 k.c. ma służyć ochronie trwałości małżeństwa i przeciwdziałaniu skłóceniu
małżonków, czemu sprzyja toczenie sporów sądowych. Cel ten w okresie separacji
II CSKP 887/23
5
pozostaje zaś aktualny (tak m.in. J. Kuźmicka-Sulikowska, Idea przedawnienia
i jej realizacja w polskim kodeksie cywilnym, Wrocław 2015, s. 310-311).
W ocenie Sądu Najwyższego, w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną,
dla rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia zasadnicze znaczenie ma cel
rozważanych regulacji. Trafnie wskazuje się, że zawieszenie biegu przedawnienia
na podstawie art. 121 pkt 3 k.c. służyć ma ochronie trwałości małżeństwa. Ponadto
podzielić należy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 17 stycznia 2012 r.
(I UZP 8/11, OSNP 2012, Nr 13-14, poz. 176), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił,
że "wprowadzenie do polskiego porządku prawnego w 1999 r. instytucji separacji
miało na celu stworzenie alternatywnego w stosunku do rozwodu uporządkowania
sytuacji małżonków, w których związku nastąpił rozkład pożycia”, a jednym z celów
separacji jest "umożliwienie małżonkom przemyślenia celowości definitywnego
rozejścia się i ewentualnego powrotu do wspólnego pożycia, co się łączy
ze zniesieniem separacji (art. 616 k.r.o.). Formalnie orzeczona separacja ma przede
wszystkim doprowadzić do pojednania się (pogodzenia) małżonków i ponownego
nawiązania pożycia."
Wskazany powyżej, restytucyjny cel separacji, pozostaje w sprzeczności
z celem instytucji przedawnienia, którym jest skłonienie wierzyciela do dochodzenia
roszczenia pod rygorem utraty możliwości jego zaspokojenia w drodze przymusu
państwowego. Przyjęcie, że przedawnienie biegnie w okresie separacji, skłaniałoby
małżonków do wszczynania przeciwko sobie nawzajem postępowań sądowych,
co w typowym przypadku prowadzi do pogorszenia wzajemnych relacji i obniża
szansę powrotu do wspólnego pożycia.
Należy zatem wskazać, że w świetle art. 121 pkt 3 k.c., na czas trwania
separacji prawnej małżonków, bieg przedawnienia ulega zawieszeniu co do
roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu (gdyż czas
trwania separacji prawnej małżonków jest również czasem trwania małżeństwa).
Pogląd przeciwny, oparty na identyczności skutków rozwodu i separacji
dla stosunków majątkowych małżonków, pomija, że do takich samych skutków
prowadzi umowne zniesienie wspólności majątkowej, a niewątpliwie umowne
II CSKP 887/23
6
zniesienie wspólności nie rozpoczyna biegu przedawnienia roszczeń jednego
z małżonków przeciwko drugiemu.
Mając na względzie przywołaną argumentację, Sąd Najwyższy,
na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach
postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.
[a.ł]
Piotr Telusiewicz
Dariusz Pawłyszcze
Kamil Zaradkiewicz
