II CSKP 756/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 stycznia 2026 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Władysław Pawlak
SSN Marta Romańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank w W. Oddział w P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z 28 lutego 2022 r., III Ca 1980/20,
w sprawie z powództwa R.G.
przeciwko Bank w W. Oddział w P.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Władysław Pawlak
Paweł Grzegorczyk
Marta Romańska
(K.G.)
UZASADNIENIE
II CSKP 756/23
2
Wyrokiem z dnia 14 października 2020 r. Sąd Rejonowy w Pabianicach
w pkt 1 zasądził od pozwanego Bank z siedzibą
w W. na rzecz powoda R.G. kwotę 25 267,23 zł i kwotę
6814,29 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 stycznia 2020 r. do
dnia zapłaty; w pkt 2 oddalił powództwo w pozostałej części; w pkt 3-4 orzekł
o kosztach postępowania.
Sąd ustalił, że w dniu 11 lutego 2008 r. powód złożył wniosek o udzielenie
kredytu w kwocie 200 000 zł na okres 480 miesięcy, zaznaczając w rubryce
formularza „waluta wnioskowanego kredytu” pozycję „CHF”. Powodowi okazano
historyczne wykresy kursów franka szwajcarskiego i zapewniono go, że jest to
stabilna waluta. W dniu 12 marca 2008 r. zawarto umowę kredytu. Bank zobowiązał
się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę 200 000 zł na zakup domu na rynku
wtórnym, refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe
i modernizację. Kredyt był indeksowany do CHF. Wypłata miała nastąpić w złotych,
według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z tabelą banku. Saldo zadłużenia
wyrażane było w walucie obcej i obliczane według kursu stosowanego przy
uruchomieniu kredytu. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy
procentowej, ustalanej jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) i stałej marży
banku. Raty kredytu miały być pobierane z rachunku bankowego prowadzonego
w złotych według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą banku na koniec dnia roboczego
poprzedzającego dzień wymagalności raty. W dniu 8 marca 2012 r. doszło do
zawarcia aneksu, w którym postanowiono, że spłata będzie następowała w walucie
CHF, do której kredyt jest indeksowany.
Zdaniem Sądu Rejonowego, powództwo zasługiwało na uwzględnienie
niemalże w całości. Powód zawarł umowę jako konsument. Zawarte w umowie
klauzule indeksacyjne określają główne świadczenia stron, a zarazem nie mają
jednoznacznego charakteru i nie były indywidualnie negocjowane. Dopuszczalna tym
samym była ich ocena w aspekcie abuzywności. Jakkolwiek klauzula indeksacyjna
nie narusza z założenia dobrych obyczajów, jest tak jednak wtedy, gdy obarcza
skutkami ryzyka kursowego wyłącznie jedną stronę umowy, jaką jest konsument.
Oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się przy tym
na dzień zawarcia umowy, toteż nie ma znaczenia późniejsze usunięcie z umowy
II CSKP 756/23
3
postanowienia nakazującego konsumentowi pokrywanie salda zadłużenia po kursie
ustalonym przez bank. Zdaniem Sądu Rejonowego, zawarta w umowie klauzula
indeksacyjna okazała się tym samym nieważna, co – zgodnie z poglądem
wyrażanym w orzecznictwie krajowym i unijnym – pociąga za sobą nieważność
(bezskuteczność) całej umowy. Stan taki implikuje z kolei wzajemny zwrot świadczeń
stron, a zatem niezależnie od roszczenia pozwanej o zwrot kapitału kredytu, wobec
niepodniesienia i niewykazania przez pozwaną zarzutu potrącenia, powodowi
przysługiwało wobec pozwanej roszczenie o zwrot świadczeń, które spełnił na jej
rzecz na podstawie nieważnej umowy kredytu.
Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 28 lutego 2022 r., na skutek apelacji
pozwanej, oddalił apelację (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego
(pkt 2).
Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej
instancji. W jego ocenie Sąd Rejonowy prawidłowo zinterpretował art. 3851 k.c.
Uznanie abuzywności klauzul umownych określających główne świadczenia stron
skutkowało koniecznością rozważenia, czy umowa może zostać utrzymana w mocy.
Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, że w rozważanym
przypadku nie ma możliwości ani potrzeby z punktu widzenia interesów powoda jako
konsumenta utrzymania w mocy umowy kredytu, z której wyeliminowano
postanowienia określające główne świadczenia stron. Sąd Okręgowy podniósł
jednocześnie, że nie można odwołać się w tej sytuacji do przepisów dyspozytywnych.
Powód jako konsument nie wyraził bowiem woli utrzymania umowy w mocy
i wprowadzenia do niej takich regulacji.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowi przysługuje od
pozwanej zwrot spłaconych środków na podstawie art. 410 § 1 w związku
z art. 405 k.c. jako świadczenia nienależnego.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniosła pozwana,
zaskarżając orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie art. 3851 § 1 w związku
z art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady (WE)
nr 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich (Dz. Urz. UE L 95, poz. 29, dalej - „dyrektywa 93/13); art. 3851 § 1
II CSKP 756/23
4
zdanie drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 i 2 k.c.;
art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst:
Dz. U. z 2026 r., poz. 38, dalej - „pr. bank.”), art. 65, art. 358 § 2 k.c. w związku
z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13; art. 58 § 1
w związku z art. 3531 k.c. w związku z art. 69 pr. bank. w brzmieniu obowiązującym
w dacie zawarcia umowy kredytu oraz art. 58 § 3 k.c.; art. 496 i art. 497 k.c.;
art. 316 § 1 w związku z art. 391 § 1, art. 382 oraz art. 386 § 4 w związku
z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., a także art. 455 w związku
z art. 481 § 1 w związku z art. 496 w związku z art. 497 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W zakresie dopuszczalności rozpoznania skargi kasacyjnej ze względu na
sposób wyznaczenia składu orzekającego (art. 80 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym, jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 622) należało
odwołać się odpowiednio do rozważań poczynionych m.in. w wyrokach Sądu
Najwyższego z dnia 10 stycznia 2025 r., II CSKP 1885/22 i II CSKP 172/24, które
Sąd Najwyższy podziela, nie stwierdzając przeszkód do merytorycznego
rozpoznania sprawy w niniejszym składzie.
Zarzuty skargi kasacyjnej pozwanej zostały skoncentrowane wokół trzech
zagadnień – abuzywności postanowień zawartych w spornej umowie kredytu,
konsekwencji tego stanu rzeczy, jeżeli przyjąć, że kwestionowane przez powoda
postanowienia są abuzywne, a także roszczenia odsetkowego powoda, co wiązało
się z podniesionym przed Sądem Okręgowym przez pozwaną zarzutem zatrzymania.
Zagadnienia mieszczące się w obrębie pierwszej i drugiej spośród
powołanych kwestii były wielokrotnie i wszechstronnie rozważane
w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego w kontekście zbliżonych
stanów faktycznych związanych ze stosowaniem przez banki w umowach kredytu
zawieranych z konsumentami i powiązanych z frankiem szwajcarskim postanowień
umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel kursowych banku
przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Analiza ta, uwzględniająca
II CSKP 756/23
5
szeroki dorobek judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
doprowadziła do utrwalenia się jednolitych kierunków orzeczniczych, w których
przesądzono że: po pierwsze, określenie wysokości należności obciążającej
kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu
waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych
kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego
działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem
oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z dnia 13 maja 2022 r.,
II CSKP 464/22, z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22,
z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 21 listopada 2023 r.,
II CSKP 1602/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22,
z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22,
z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22
i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 2296/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo;
w orzecznictwie unijnym zob. zwłaszcza wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P. i B.P. przeciwko A,
ECLI:EU:C:2021:934), po drugie – po wyeliminowaniu z umowy kredytu powiązanej
z frankiem szwajcarskim niedozwolonych postanowień określających wysokość
należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do kursu waluty obcej
ustalanego jednostronnie przez bank, utrzymanie umowy w mocy w pozostałym
zakresie nie jest możliwe, zarówno w przypadku umów indeksowanych,
jak i denominowanych w walucie obcej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22,
z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r.,
II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,
z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r.,
II CSKP 874/22, z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, z dnia 6 września 2024 r.,
II CSKP 1644/22 i z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22 oraz powołana tam
dalsza judykatura).
II CSKP 756/23
6
Ocena spornej umowy kredytu dokonana in casu przez Sąd Okręgowy
wpisywała się we wskazane kierunki orzecznicze, a w skardze kasacyjnej nie
powołano żadnych nowych, nierozważanych dotychczas argumentów, które mogłyby
ją podważać, zarówno in genere, jak i z uwzględnieniem ustalonych okoliczności
sprawy, w której wydano zaskarżony wyrok.
Jedynie uzupełniająco należało zauważyć, że w skardze kasacyjnej trafnie
podniesiono, iż Sąd Okręgowy niezasadnie upatrywał podstawy nieważności umowy
kredytu w art. 3531 w związku z art. 58 § 1 i 2 oraz art. 65 k.c. Przepisy art. 3851 i n.
k.c. wprowadzają bowiem instrument wzmocnionej względem zasad ogólnych, w tym
wynikających z art. 3531 k.c., kontroli postanowień narzuconych przez
przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, uzupełniony
szczególną sankcją mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania
klauzul abuzywnych (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 464/22 i z dnia 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4,
poz. 50). W konsekwencji art. 3851 i n. k.c., w zakresie swego zastosowania, mają
pierwszeństwo względem przepisów regulujących skutki naruszenia ograniczeń
swobody umów wynikających z zasad współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.)
i właściwości (natury) stosunku prawnego (art. 3531 k.c.). Rozważany mankament
nie rzutował jednak na zasadność zaskarżonego wyroku, jeżeli zważyć, że z jednej
strony nieważność umowy kredytu może być także skutkiem
stwierdzenia abuzywności jej postanowień (por. wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 314/22), z drugiej zaś, że Sądy meriti oparły
rozstrzygnięcie przede wszystkim właśnie na odwołaniu się do abuzywności
postanowień umowy kredytu i konsekwencjach tej abuzywności, a jedynie
uzupełniająco nawiązały do art. 3531 w związku z art. 58 § 1 i 2 k.c.
Zarzuty kasacyjne w tej materii należało zatem uznać za bezzasadne.
W zakresie podniesionego przez pozwaną zarzutu zatrzymania i zasadności
rozstrzygnięcia o roszczeniu odsetkowym powoda, pozwanej należało przyznać
rację o tyle tylko, że Sąd Okręgowy, nie uwzględniwszy zarzutu zatrzymania – o czym
należało wnioskować na podstawie sentencji wyroku – nie wyjaśnił w uzasadnieniu
motywów tego stanowiska. Zarzut kasacyjny adresowany wobec uzasadnienia
II CSKP 756/23
7
wyroku Sądu Okręgowego, w którym powołano wyłącznie art. 3271 § 1 i 2 k.p.c., był
jednak skonstruowany wadliwie, mając na względzie, że art. 3271 k.p.c. odnosi się
do wymagań stawianych uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji, podczas gdy
skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia wyroku sądu drugiej instancji.
Niezależnie od tego, rozważany zarzut, podobnie jak podniesione w tej materii
dalsze zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 316 § 1 w związku za art. 391
§ 1, art. 382 i art. 386 § 4 k.p.c.), mógłby mieć znaczenie o tyle tylko, o ile uchybienie
procesowe, którego dopuścił się Sąd Okręgowy, mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W tym względzie należało jednak zauważyć, że w sytuacji, w której wzajemne
świadczenia stron podlegające zwrotowi w związku z nieważnością umowy
wzajemnej mają pieniężny charakter, możność dokonania potrącenia (art. 498 i n.
k.c.), z racji jego egzekucyjnej funkcji, podważa – w braku szczególnych okoliczności
– legitymowany prawnie interes w powołaniu się na uprawnienie do powstrzymania
się ze spełnieniem własnego świadczenia (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 545/23 i z dnia 12 września 2025 r.,
II CSKP 2114/22). Wykazanie takich szczególnych okoliczności obciąża stronę, która
korzysta z prawa zatrzymania, podczas gdy z dokonanych w sprawie ustaleń nie
wynikało, aby pozwana okoliczności takie udowodniła. Na marginesie tylko należało
wskazać, że zaniechanie odniesienia się przez sąd drugiej instancji w motywach
wyroku oddalającego w całości apelację pozwanego do zarzutu zatrzymania
podniesionego przez pozwanego w postępowaniu apelacyjnym nie może być
utożsamiane z nierozpoznaniem przez sąd drugiej instancji istoty sprawy.
Te same powody przesądzały zarazem o tym, że skuteczne nie mogły okazać
się zarzuty naruszenia prawa materialnego związane z podniesionym przez pozwaną
zarzutem zatrzymania, tj. art. 496 i art. 497 k.c., które miało polegać na ich błędnym
niezastosowaniu. Zarzucaną wadliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia
odsetkowego powoda pozwana wiązała z tezą o zasadności zarzutu zatrzymania,
toteż – wobec bezskuteczności tego zarzutu – nieskuteczne musiały okazać się
również zarzuty naruszenia art. 455 w związku art. 481 § 1 k.c.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 98 § 1-11, art. 108
§ 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
II CSKP 756/23
8
Władysław Pawlak
Paweł Grzegorczyk Marta Romańska
(K.G.)
[SOP]
