II CSKP 293/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
17 lutego 2026 r.
SSN Monika Koba (przewodniczący)
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 17 lutego 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 13 czerwca 2022 r., VII AGa 2029/18,
w sprawie z powództwa T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w G.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
1. oddala skargę kasacyjną,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda koszty
postępowania kasacyjnego w kwocie 2700 (dwa tysiące
siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu
orzeczenia do dnia zapłaty.
Agnieszka Piotrowska
Monika Koba
Dariusz Zawistowski
II CSKP 293/24
2
UZASADNIENIE
Strona powodowa T. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. wniosła o
zasądzenie
od
strony
pozwanej
Bank
spółka
akcyjna
w W. kwoty 283 734,01 zł z ustawowym odsetkami od 9 maja 2015 r.
do dnia zapłaty z tytułu zwrotu nadpłaty należności odsetkowych, przypadających
od kapitału kredytu, udzielonego powodowi przez pozwanego na podstawie umowy
z 20 lutego 2007 r. Domagała się także ustalenia, że oprocentowanie powyższego
kredytu jest równe stopie oprocentowania WIBOR 6M powiększonej o jeden punkt
procentowy.
W odpowiedzi na pozew pozwany Bank wniósł o oddalenie powództwa,
podnosząc, że oprócz umowy o kredyt z 20 lutego 2007 r., strony zawarły także
w dniu 3 grudnia 2007 r. umowę zamiany stóp procentowych, modyfikującą
wysokość odsetek od kredytu należnych Bankowi, a zatem, wbrew twierdzeniom
powoda, nie wystąpiła jakakolwiek nadpłata z tytułu odsetek, ponieważ pobrane
odsetki są zgodne z tą umową. Pozwany wniósł także o oddalenie powództwa
o ustalenie, wskazując, ze należności odsetkowe od kapitału kredytu reguluje ważna
umowa zamiany stóp procentowych z 3 grudnia 2017 r.
W piśmie procesowym datowanym 3 grudnia 2015 r. powód podtrzymał
żądanie pozwu w zakresie zasądzenia kwoty 283 734,01 zł i zmodyfikował żądanie
o ustalenie w ten sposób, że wniósł o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego
wynikającego z umowy zamiany stóp procentowych z 3 grudnia 2007 r.
Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił
powództwo o zapłatę, oddalił powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego
wynikającego z umowy zamiany stóp procentowych oraz umorzył postępowanie
w zakresie powództwa o ustalenie, że oprocentowanie kredytu jest zmienne i równe
stopie oprocentowania WIBOR 6M powiększonej o jeden punkt procentowy.
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 20 lutego 2007 r. powód zawarł z Bank1 S.A.
w W (poprzednikiem prawnym pozwanego) bliżej opisaną umowę, na podstawie
której
powodowi
został
udzielony
kredyt
w
kwocie
1 600 000 zł na okres 180 miesięcy, z oprocentowaniem zmiennym, równym stopie
II CSKP 293/24
3
oprocentowania WIBOR dla sześciomiesięcznych depozytów, powiększonej
o 1,60 punktu procentowego. Aneksem z 5 września 2007 r. kwota kredytu została
podwyższona do 2 100 000 zł , a liczba rat kredytu - do 168.
W dniu 23 listopada 2007 r. strony zawarły umowę ramową dotyczącą transakcji
walutowych, terminowych i pochodnych na warunkach szczegółowo opisanych
w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego. W oparciu o jej postanowienia strony
zawarły w dniu 3 grudnia 2007 r., w sposób szczegółowo przez Sąd opisany, umowę
zamiany stóp procentowych (IRS). Na jej podstawie strony zobowiązały się w okresie
od dnia rozpoczęcia do dnia zakończenia umowy, do dokonania w każdym dniu
płatności odsetek wymiany płatności odsetkowych w ten sposób, że bank przekaże
klientowi kwotę odsetek naliczonych w okresie odsetkowym od kwoty bazowej
według stopy referencyjnej banku, a klient przekaże bankowi kwotę odsetek
naliczonych w okresie odsetkowym od kwoty bazowej według stopy referencyjnej
klienta; rozliczenie każdej z takich płatności nastąpi w każdym dniu płatności odsetek
wyłącznie w formie rozliczenia netto tj. przez zapłatę kwoty różnicy odsetek przez
stronę, której kwota odsetek obliczona w powyższy sposób jest wyższa, stronie,
której kwota odsetek obliczona w powyższy sposób jest niższa. Strony ustaliły kwotę
bazową w wysokości kwoty kredytu udzielonego na podstawie umowy
z 20 lutego 2007 r. z aneksem to jest w wysokości 2 090 804 zł. Sąd ustalił,
że w czasie obowiązywania wskazanych wyżej umów, na rachunku powoda
służącym spłacaniu kredytu były dokonywane uznania i obciążenia wynikające
z naliczenia odsetek należnych według umowy kredytu oraz odsetek należnych
z tytułu umowy IRS. Pismem z 17 kwietnia 2015 r. powód wezwał pozwany Bank
do zwrotu 284.439,28 zł z tytułu nadpłaty odsetek oraz do należytego wykonywania
umowy kredytu z 20 lutego 2007 r. przez pobieranie z rachunku bankowego powoda
odsetek w wysokości ustalonej w umowie kredytowej.
Opierając się na przytoczonych ustaleniach faktycznych, Sąd Okręgowy doszedł
do przekonania, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom
powoda, uznał, że doszło do zawarcia umowy zamiany stóp procentowych
z 3 grudnia 2007 r. i brak jest podstaw do przyjęcia jej nieważności, co prowadziło
do oddalenia roszczenia powoda o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego
II CSKP 293/24
4
z niej wynikającego i w konsekwencji do oddalenia roszczenia o zwrot rzekomej
nadpłaty z tytułu rozliczenia należności odsetkowych od kapitału kredytu.
Po rozpoznaniu apelacji powoda, Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił
zaskarżony wyrok częściowo w punkcie pierwszym w ten sposób, że zasądził
od pozwanego na rzecz powoda kwotę 119 737,29 zł z odsetkami ustawowymi
od 9 maja 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie
od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, oddalając apelację powoda w pozostałej części.
Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji uznał, że strony zawarły
skutecznie umowę zamiany stóp procentowych z 3 grudnia 2007 r. Stanowiła
ona odrębny od umowy kredytu z 20 lutego 2007 r, stosunek prawny, ale powiązany
z umową kredytu w sensie gospodarczym poprzez modyfikację ostatecznych
rozliczeń stron w zakresie należności odsetkowych przypadających od kwoty kapitału
udzielonego powodowi kredytu. Sąd Apelacyjny odmiennie ocenił natomiast kwestię
ważności umowy zamiany stóp procentowych w świetle art. 3531 k.c.
oraz art. 58 § 1 i 2 k.c., orzecznictwa Sądu Najwyższego, a także przytoczonych
w uzasadnieniu i omówionych szczegółowo regulacji unijnych.
Podniósł, że przed zawarciem umowy zamiany stóp procentowych, pozwany
Bank powinien był udzielić powodowi, jako przedsiębiorcy niezajmującemu
się zawodowo zawieraniem tego typu transakcji, szczegółowych i wyczerpujących
informacji na temat charakteru i skutków tej umowy, odpowiadających standardom
przewidzianym w dyrektywie 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
z 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych, zmieniającej
dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu
Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 93/22/EWG, a także
w dyrektywie Komisji 2006/73/WE z 10 sierpnia 2006 r. wprowadzającej środki
wykonawcze do dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Pozwany
Bank tego jednak nie uczynił, czym naruszył wskazany obowiązek informacyjny,
nie informując powoda w sposób kompleksowy i rzetelny o ryzykach finansowych
związanych z umową zamiany stóp procentowych, które to ryzyka następnie ziściły
się na niekorzyść powoda. Sąd Apelacyjny podniósł także, że z zebranego w sprawie
materiału, zwłaszcza z zaaprobowanej przez ten Sąd, opinii biegłego sądowego
wynika, że w dniu zawarcia przedmiotowej umowy IRS przedstawiciel pozwanego
II CSKP 293/24
5
Banku miał pełną świadomość co do trendów stóp procentowych w kolejnych
okresach jej obowiązywania, które to tendencje mogły przynieść korzyść jedynie
Bankowi, o czym nie tylko nie poinformował powoda, ale wprost przeciwnie
zapewniał go, że umowa ta będzie dla niego korzystna.
Sąd Apelacyjny doszedł zatem do przekonania, że pozwany Bank nadużył swojej
silniejszej, od pozycji powoda, pozycji kontraktowej, wynikającej z przewagi
organizacyjnej i informacyjnej w celu zastrzeżenia korzyści dla siebie, co wykroczyło
poza granice swobody kontraktowania (w art. 3531 k.c. i art. 58 § 2 k.c.) i ostatecznie
skutkowało przyjęciem nieważności tej umowy. W konsekwencji powód
był uprawniony do domagania się zwrotu nadpłaconych odsetek od kapitału kredytu
świadczonych na podstawie i w wykonaniu nieważnej umowy zamiany stóp
procentowych z 3 grudnia 2007 r. Na podstawie zebranego w sprawie materiału
Sąd ustalił, że kwota ta wynosi 274 694,83 zł, jednakże, stosownie do podniesionego
przez pozwany Bank zarzutu przedawnienia, jej część, obejmująca kwoty zapłacone
przez powoda na rzecz pozwanego w okresie ponad trzech lat wstecz
od dnia wniesienia pozwu czyli 22 czerwca 2015 r. istotnie przekształciła
się w roszczenie naturalne. Z tej przyczyny Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego
na rzecz powoda nieprzedawnioną kwotę 119 737,29 zł, oddalając powództwo
o zapłatę w pozostałej części (art.117 § 2 w zw. z art. 118 k.c.).
W skardze kasacyjnej pozwany Bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego
w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę ponad 57 927,24 zł
z odsetkami i kosztami postępowania. Zarzucił naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
przez wadliwe przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, iż wniesienie pozwu
w dniu 22 czerwca 2015 r. przerwało bieg przedawnienia roszczeń formułowanych
przez powoda zarówno na gruncie umowy kredytu z 20 lutego 2007 r., jak i umowy
zamiany stóp procentowych z 3 grudnia 2007 r.
Formułując ten zarzut, pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji
w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie
od pozwanego na rzecz powoda nieprzedawnionej kwoty 57 927,24 zł z odsetkami
i kosztami postępowania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji
w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tej części Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie do ponownego rozpoznania.
II CSKP 293/24
6
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na aktualnym etapie postępowania nie jest już sporna nieważność umowy
zamiany stóp procentowych z 3 grudnia 2007 r. ani też konieczność rozliczenia
się przez pozwany Bank z otrzymanych od powoda na jej podstawie nienależnych
świadczeń z tytułu odsetek. Przedmiotem sporu jest wyłącznie wysokość należnej
kwoty w kontekście tego, jaka część roszczenia powoda z tego tytułu uległa
przedawnieniu.
Forsowana przez pozwanego w skardze kasacyjnej teza o przedawnieniu
ponad zaakceptowaną przez pozwanego kwotę 57 927,24 zł, opiera
się na twierdzeniu pozwanego, że dopiero na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r.
zostało mu skutecznie doręczone pismo procesowe powoda datowane
3 grudnia 2015 r., zawierające żądanie ustalenia nieważności umowy zamiany stóp
procentowych z 3 grudnia 2007 r., uwzględnione następnie przez Sąd przesłankowo
jako podstawa zasądzenia roszczenia w zakresie nadpłaconych przez powoda,
a zatem nienależnych pozwanemu, odsetek kredytowych. W ocenie pozwanego,
nie przedawniły się zatem tylko kwoty uiszczone przez powoda w wykonaniu
nieważnej umowy zamiany stóp procentowych w okresie trzech lat poprzedzających
28 kutego 2017 r.
Stanowisko to jest jednak nietrafne, jak prawidłowo ocenił Sąd Apelacyjny
w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Po pierwsze powód sformułował w pozwie
wysokość roszczenia o zapłatę, wskazując, że składają się na nią należności
uiszczone w okresie od grudnia 2007 r. do maja 2015 r. przewyższające należności,
którą powód powinien był świadczyć z tytułu odsetek od kwoty kredytu udzielonego
na podstawie umowy z 20 lutego 2007 r. Powód określił zatem w ten sposób
podstawę faktyczną żądania. Ani kwota roszczenia ani jego podstawa faktyczna,
wskazująca, że zdaniem powoda, podstawę ustalenia należnych odsetek powinna
stanowić przedmiotowa umowa kredytu, nie uległy przy tym zmianie do końca
postępowania. Po drugie, z akt sprawy wynika, że zawodowy pełnomocnik
procesowy powoda, w reakcji na odpowiedź Banku na pozew, odwołującą
się do umowy zamiany stóp procentowych z 3 grudnia 2007 r. oraz kwestionującą,
II CSKP 293/24
7
w jej świetle, oba żądania pozwu, wniósł do Sądu Okręgowego pismo procesowe
datowane 3 grudnia 2015 r., zawierające zmianę powództwa jedynie w zakresie
żądania o ustalenie nieważności przedmiotowej umowy z 3 grudnia 2007 r. oraz
podtrzymujące pierwotnie sformułowane w pozwie roszczenie o zapłatę oraz jego
podstawę faktyczną; w tym zakresie pismo to nie zmodyfikowało zatem pozwu.
Przedmiotowe pismo procesowe pełnomocnika powoda zostało przez niego
bezpośrednio, na podstawie art. 132 § 1 k.p.c., doręczone fachowemu
pełnomocnikowi procesowemu pozwanego Banku. Doręczenie to nie zostało
zakwestionowane ani przez Sąd Okręgowy (nie wezwano pełnomocnika powoda
o dodatkowy egzemplarz tego pisma w celu jego doręczenia pełnomocnikowi
pozwanego przez Sąd, zgodnie z zasadą oficjalności) ani też przez pełnomocnika
pozwanego, który nie tylko nie złożył jakiegokolwiek zastrzeżenia w przedmiocie
prawidłowości tego bezpośredniego doręczenia w trybie art. 132 § 1 k.p.c.,
ale co więcej, na zarządzenie Przewodniczącego, wydane na podstawie ówcześnie
obowiązującego art. 207 k.p.c., odniósł się do niego w piśmie procesowym
datowanym 15 lutego 2016 r.
Powoływanie się zatem przez pozwanego dopiero na dalszym etapie
postępowania na wadliwość bezpośredniego doręczenia pełnomocnikowi
pozwanego odpisu przedmiotowego pisma powoda i wyciąganie z tego faktu
negatywnego dla powoda skutku prawnego w postaci tezy o przedawnieniu części
roszczenia powoda jest sprzeczne z zasadą lojalności procesowej i może nosić
znamiona nadużycia procesowego. Powołanie się przez pozwanego w skardze
kasacyjnej na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 11 grudnia 2018 r., III CZP 31/18 (OSNC 2019, nr 4, poz. 35) jest o tyle nietrafne,
że uchwała ta dotyczyła doręczenia odpisu pisma procesowego zawierającego
rozszerzenie powództwa (orzeczono w niej, że nie podlega ono doręczeniu
na podstawie art. 132 § 1 k.p.c.), a po drugie zapadła po kilku latach
od relacjonowanych wyżej zdarzeń procesowych w tej sprawie, w sytuacji istnienia
rozbieżności w tej kwestii w orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów
powszechnych.
II CSKP 293/24
8
Reasumując zatem należy podnieść, że Sąd Apelacyjny nie dopuścił
się naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej,
a zaskarżony wyrok jest trafny i odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.
oraz. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 i art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).
Agnieszka Piotrowska
(M.M.)
[SOP]
Monika Koba
Dariusz Zawistowski
