II CSKP 2232/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
14 marca 2025 r.
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Monika Koba
SSN Marta Romańska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 marca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej M.L.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Suwałkach
z 16 czerwca 2021 r., I Ca 202/21,
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa Naczelnika Urzędu Skarbowego w E.
z udziałem M.L.
o wpis do księgi wieczystej,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) zasądza od M.L. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii
Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej koszty postępowania
kasacyjnego w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia do dnia
doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Monika Koba
Agnieszka Piotrowska
Marta Romańska
(A.D.)
UZASADNIENIE
II CSKP 2232/22
2
Wpisem z 10 lutego 2021 r., Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym
w Ełku, uwzględniając wniosek Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego
w E., ujawnił w dziale IV księgi wieczystej […], prowadzonej dla bliżej opisanej
nieruchomości, stanowiącej własność uczestniczki M.L., hipotekę przymusową do
sumy 617 040,90 zł w celu zabezpieczenia zaległości podatkowej za rok 2015 r.,
należnej fiskusowi od męża uczestniczki A.L. Podstawą wpisu był kolejny
administracyjny tytuł wykonawczy nr […] wydany 7 sierpnia 2020 r. przez
Naczelnika Urzędu Skarbowego w E., w którym wymieniono A.L. jako
zobowiązanego i uczestniczkę jako małżonka zobowiązanego.
Po rozpoznaniu skargi uczestniczki na orzeczenie referendarza, Sąd
Rejonowy w Ełku postanowieniem z 26 marca 2021 r. utrzymał wpis w mocy.
Zaskarżonym postanowieniem z 16 czerwca 2021 r., Sąd Okręgowy
w Suwałkach oddalił apelację uczestniczki od tego orzeczenia. W uzasadnieniu
podniósł, że uczestniczka pozostawała z A.L. w ustroju ustawowej wspólności
majątkowej do 6 maja 2016 r., to jest do zawarcia przez małżonków majątkowej
umowy małżeńskiej w formie aktu notarialnego, wyłączającej tę wspólność. Umową
w formie aktu notarialnego z 19 lipca 2016 r. małżonkowie dokonali podziału
majątku wspólnego, w wyniku którego nieruchomość objęta księgą wieczystą […]
stała się własnością uczestniczki bez obowiązku spłat lub dopłat na rzecz męża.
Sąd Okręgowy podniósł, że zgodnie z art. 26 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. –
Ordynacja podatkowa (aktualny jedn. tekst: Dz.U. z 2025 r., poz111, dalej: „o.p.”),
podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań
podatkowych podatki, zaś zgodnie z art. 29 § 1 i 2 tej ustawy, w przypadku osób
pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26,
obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego
małżonka. Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania
wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych
przed dniem:1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej
wspólności majątkowej; 2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym
orzeczeniem sądu; 3) ustania wspólności majątkowej w przypadku
ubezwłasnowolnienia małżonka; 4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o
separacji.
II CSKP 2232/22
3
Sąd Okręgowy podniósł dalej, że stosownie do art. 34 o.p., Skarbowi
Państwa i jednostce samorządu terytorialnego przysługuje hipoteka na wszystkich
nieruchomościach podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osób
trzecich z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany
w art. 21 § 1 pkt 2 tego aktu prawnego, a także z tytułu zaległości podatkowych
w podatkach stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości,
zwana dalej „hipoteką przymusową”. Zgodnie z art. 34 § 3 punkt 2 o.p.,
przedmiotem hipoteki przymusowej może być nieruchomość stanowiąca przedmiot
współwłasności łącznej podatnika i jego małżonka, zaś podstawę wpisu hipoteki
przymusowej na nieruchomości wchodzącej poprzednio w skład majątku
wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (a zatem przed zawarciem majątkowej
umowy małżeńskiej) może stanowić kolejny tytuł wykonawczy wystawiony zgodnie
z art. 26ca § 1 pkt 1 ustawy 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (aktualny jedn. tekst: Dz.U. z 2025r, poz..132, dalej: „u.p.e.a.”). Sąd
drugiej instancji wskazał, że wpisana hipoteka przymusowa obejmuje podatek
dochodowy należny od, prowadzącego działalność gospodarczą, męża
uczestniczki A.L. za rok 2015, a zatem za okres, gdy małżonkowie pozostawali
jeszcze w ustroju wspólności ustawowej. Zawarcie umowy majątkowej z 6 maja
2016 r. oraz dokonany umową z 19 lipca 2016 r. podział majątku wspólnego, nie
stanowiły, w ocenie Sądu drugiej instancji, w świetle przytoczonych wyżej
przepisów, przeszkody do wpisu hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość,
która przypadła uczestniczce, skoro odpowiada ona, razem z mężem, za zalegle
należności podatkowe za rok 2015 całym majątkiem, który byłby wspólny, gdyby
nie doszło do jego umownego podziału między małżonków. Sąd Okręgowy wskazał
także, że w świetle art. 26 ca § 4 u.p.e.a nie było podstaw do doręczenia M.L., jako
małżonce zobowiązanego A.L., kolejnego tytułu wykonawczego, stanowiącego
podstawę wpisu kwestionowanej przez nią hipoteki przymusowej.
W skardze kasacyjnej wniesionej od tego postanowienia, uczestniczka M.L.
zarzuciła naruszenie art. 6269 k.p.c., art. 6269 w zw. z 6268 k.p.c. oraz art. 6268 § 2
i art. 6266 § 1 k.p.c. a także art. 3271 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 361 k.p.c. Formułując te podstawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do
II CSKP 2232/22
4
ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie postanowień Sądów obu
instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Ełku do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzut naruszenia art. 3271 § 1 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. nie mógł odnieść
skutku, albowiem powyższe uregulowania odnoszą się do orzeczeń sądu pierwszej
instancji, a te nie są przedmiotem badania przez Sąd Najwyższy w postępowaniu
kasacyjnym. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, należy w pierwszym
rzędzie przypomnieć, że wysoce sformalizowany charakter skargi kasacyjnej, jako
nadzwyczajnego środka prawnego przysługującego od prawomocnych orzeczeń
sądów powszechnych drugiej instancji oraz obowiązujący przy jej wniesieniu
przymus adwokacko-radcowski, mający zapewnić wysoki poziom merytoryczny
oraz należytą staranność w ich sporządzaniu przy uwzględnieniu wymogów
konstrukcyjnych i formalnych wskazanych w art. 3984 § 1 k.p.c., nakładają na
skarżącego powinność precyzyjnego sformułowania podstaw kasacyjnych
wskazanych w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach każdej z nich, skarżący
powinien, w wyodrębnionej tematycznie i typograficznie części skargi, wskazać
konkretny przepis (artykuł, ustęp, paragraf aktu prawnego, jego pełną nazwę, datę
wydania i miejsce publikacji) oraz sposób jego naruszenia. W przypadku pierwszej
podstawy kasacyjnej powinien określić, czy uchybienie polegało na błędnej
wykładni czy też na niewłaściwym zastosowaniu prawa materialnego. W przypadku
drugiej podstawy kasacyjnej – skarżący jest zobligowany do wykazania, że
naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na
wynik sprawy. Wymóg precyzji w formułowaniu podstaw skargi kasacyjnej, jest
szczególnie istotny w przypadku złożonej budowy przepisu, gdy każdy ustęp
dotyczy innej kwestii, wynika z niemożności samodzielnego dokonywania przez
Sąd Najwyższy konkretyzacji postawionych przez skarżącego zarzutów oraz
niemożności stawiania przez Sąd Najwyższy hipotez co do tego, jakiego aktu
prawnego (przepisu) dotyczy podstawa skargi. Prawidłowe uzasadnienie podstaw
kasacyjnych polega na rzeczowym przedstawieniu argumentacji prawniczej w celu
wykazania ich zasadności.
II CSKP 2232/22
5
Przedstawione kwestie mają zasadnicze znaczenie dla rozpoznania skargi,
albowiem stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy jest związany
zakresem zaskarżenia oraz podstawami skargi kasacyjnej. Oznacza to powinność
Sądu Najwyższego merytorycznego rozpoznania jedynie tych zarzutów
materialnoprawnych i procesowych, które zostały wytknięte przez skarżącego i są
dopuszczalne w świetle art. 3983 § 1 i 2 k.p.c. oraz niedopuszczalność
poszukiwania lub uwzględnienia z urzędu innych występujących wprawdzie
obiektywnie, lecz nie wytkniętych przez skarżącego, uchybień materialnoprawnych
i procesowych, bez względu na ich ciężar i znaczenie dla wyniku rozpoznania
skargi.
Z wywodów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wynika, że
skarżąca neguje, iż odpowiada za zobowiązania podatkowe męża za rok 2015
z nieruchomości, wchodzącej w 2015 r. w skład majątku wspólnego, a po zawarciu
umowy majątkowej z 6 maja 2016 r. oraz umowy z 19 lipca 2016 r. o podziale
majątku, stanowiącej jej własność, a po drugie twierdzi, że wpis hipoteki
przymusowej obciążającej jej nieruchomość, został dokonany niezgodnie z prawem.
Uczestniczka nie sformułowała jednak w petitum skargi, wyodrębnionych
w przedstawiony wyżej sposób i adekwatnych do tych twierdzeń, zarzutów
naruszenia, przytoczonych w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego,
przepisów prawa, stanowiących podstawę prawną zaskarżonego kasacyjnie
rozstrzygnięcia, to jest art. 26, 29 i 34 ordynacji podatkowej oraz art. 26 ca u.p.e.a.
Nie wskazała także ewentualnego sposobu (postaci, formy) ich naruszenia przez
Sąd Okręgowy oraz wpływu tego naruszenia na wynik sprawy.
Uczestniczka zarzuciła natomiast w petitum skargi naruszenie art. 6269 k.p.c.,
art. 6269 w zw. z 6268 k.p.c. oraz art. 6268 § 2 i art. 6266 § 1 k.p.c. Pierwszy
z tych przepisów stanowi, że sąd wieczystoksięgowy oddala wniosek o wpis, jeżeli
brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania. Art. 6268 k.p.c.
reguluje sposób i podstawę dokonywania wpisów oraz zakres kognicji sądu
wieczystoksięgowego, zaś art. 6266 § 1 k.p.c. odnosi się do ustalania kolejności
wniosków o wpis według momentu ich wpływu do sądu wieczystoksięgowego.
Przytoczone przepisy zawierają normy proceduralne, regulujące sposób działania
sądu wieczystoksięgowego w postępowaniu wywołanym wnioskiem strony
II CSKP 2232/22
6
o dokonanie wpisu o określonej treści na podstawie dokumentów dołączonych do
wniosku, a ich ewentualne naruszenie powinno być powiązane ze wskazaniem
przepisów materialnoprawnych lub innych procesowych, którym sąd uchybił przy
merytorycznym rozpoznaniu wniosku i jego uwzględnieniu lub oddaleniu, czego
skarżąca nie uczyniła. Niemniej jednak zawarte w petitum skargi zarzuty nie są
uzasadnione, albowiem sąd wieczystoksięgowy prawidłowo przyjął, w oparciu
o dokumenty załączone do wniosku o wpis, oraz w oparciu o treść księgi wieczystej,
że istnieje podstawa do wpisu hipoteki przymusowej i nie istnieje przeszkoda do
jego dokonania. Uwzględnił, że w momencie wpływu wniosku o wpis, treść księgi
wieczystej wskazywała, że właścicielką objętej wnioskiem nieruchomości jest
wyłącznie M.L., małżonka zobowiązanego z tytułu zaległości podatkowej za rok
2015 A.L., ale trafnie przyjął, że nie stanowiło to przeszkody do ujawnienia hipoteki
przymusowej w świetle przywołanych w uzasadnieniu Sądu Okręgowego przepisów
ordynacji podatkowej oraz ustawy o postępowaniu o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji. Podniesiony już wyżej brak zarzutów odnoszących się do tych
przepisów uniemożliwił Sądowi Najwyższemu odniesienie się do nich w bliższy
sposób, w związku z tym orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w zw. z art. 13 § 2
k.p.c. i art. 520 § 3 k.p.c.).
Monika Koba
(A.D.)
[a.ł]
Agnieszka Piotrowska
Marta Romańska
