II CSKP 2182/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 maja 2025 r.
SSN Marta Romańska (przewodniczący)
SSN Monika Koba (sprawozdawca)
SSN Roman Trzaskowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 maja 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Fundacji w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 15 listopada 2021 r., VII AGa 118/21,
w sprawie z powództwa Fundacji w W.
przeciwko "G." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o ochronę dóbr osobistych,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 377 (trzysta
siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od
doręczenia powódce odpisu niniejszego wyroku do dnia zapłaty.
[A.T.]
Monika Koba
Marta Romańska
Roman Trzaskowski
II CSKP 2182/22
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 15 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację
powódki Fundacji w W. (dalej także: „Fundacja”) od wyroku Sąd Okręgowego w
Warszawie z 29 października 2020 r., którym Sąd ten oddalił powództwo Fundacji
przeciwko G. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (dalej także: „G.”) o
ochronę dóbr osobistych i orzekł o kosztach procesu.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu
Okręgowego.
Z ustaleń tych wynika, że pozwana jest wydawcą serwisu internetowego
www.[...].pl. W zakresie prowadzonej przez siebie działalności udostępnia
użytkownikom internetu usługę świadczoną drogą elektroniczną w rozumieniu
ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U.
z 2002 r. Nr 144, poz. 1204 ze zm. – dalej: „ustawa o świadczeniu usług drogą
elektroniczną” lub „u.ś.u.d.e.”) polegającą na umożliwianiu użytkownikom
zamieszczania pod pseudonimem (Nickiem) wypowiedzi, opinii na temat
pracodawców na stronach forum portalu [...]. Portal służy osobom poszukującym
pracy, ułatwia podjęcie decyzji co do wyboru pracodawcy. Jest na nim prowadzone
forum dyskusyjne, gdzie po wpisaniu firmy Fundacji są zamieszczane liczne
komentarze odnoszące się do jej działalności.
Zgodnie z Regulaminem i polityką prywatności serwisu niedopuszczalne jest
umieszczanie w nim, przekazywanie za jego pośrednictwem w tym także w ramach
forum oraz błoga, treści materiałów tekstowych, graficznych, dźwiękowych
sprzecznych z obowiązującym prawem i zasadami współżycia społecznego,
wzywających do nienawiści rasowej, wyznaniowej, etnicznej, czy też propagujących
przemoc, nakłaniających do popełnienia przestępstwa, jak również treści
wulgarnych, ordynarnych, uznanych powszechnie za naganne moralnie, społecznie
niewłaściwe, naruszających dobra osobiste, a także nieuprawnione korzystanie
z cudzego wizerunku, naruszające dobre obyczaje i zasady netykiety oraz wszelkich
działań, które narażałyby na odpowiedzialność prawną serwis lub mogłyby wyrządzić
mu szkodę (§ 4). Administrator może usunąć albo przeredagować komentarze
II CSKP 2182/22
3
zawierające treści sprzeczne z prawem lub Regulaminem, w także zablokować
uczestnictwo w forum w stosunku do użytkowników notorycznie naruszających jego
postanowienia (§ 4 ust. 3, 4, 5, 6 i § 4 ust. 6). W przypadku powzięcia przez
usługodawcę uzasadnionej wątpliwości, że działania użytkownika są sprzeczne
z prawem, dobrymi obyczajami lub Regulaminem, naruszają dobra osobiste lub
uzasadnione interesy usługodawcy, usługodawca po dokonaniu jednorazowego
ostrzeżenia i braku zaniechania przez użytkownika działań może zablokować konto,
a jeżeli działania użytkownika mają charakter trwały, może zablokować adres IP
użytkownika (§ 5 ust. 8 Regulaminu)
Powódka jako fundacja pomagająca założyć i prowadzić działalność
gospodarczą jest inkubatorem przedsiębiorczości. Jej pomoc polega na użyczaniu
osobowości prawnej, zapewnieniu księgowości, porad prawnych, rozliczeniu
przedsięwzięcia z urzędami i zapewnieniu zaplecza merytoryczno
- administracyjnego za wynagrodzeniem w wysokości 250 zł miesięcznie. Przy jej
pomocy zostało uruchomionych około 3000 firm. Powódka zatrudnia osoby z Polski,
Ukrainy i Białorusi.
Od 18 listopada 2017 r. do 16 października 2019 r. na portalu w profilu
Fundacji ukazywały się wpisy zamieszczane pod pseudonimami, które zdaniem
powódki naruszały jej dobra osobiste. Powódka bezskutecznie zwracała się do
pozwanej o ich usunięcie. Dopiero na skutek postanowienia Sądu Okręgowego
o zabezpieczeniu z 5 lipca 2019 r. większość kwestionowanych wpisów została przez
pozwaną usunięta (zablokowana). Powódka pozwała osobę występującą pod
pseudonimem „A." o naruszenie dóbr osobistych; postępowanie toczy się przed
Sądem Okręgowym.
Sąd Apelacyjny na podstawie korespondencji stron dodatkowo ustalił, że
pozwana reagowała na zgłoszenia powódki dotyczące zamieszczania na portalu
bezprawnych treści. Ustaleniami faktycznymi objął treść poszczególnych wpisów
przytoczonych przez Sąd Okręgowy we wstępnej części uzasadnienia stanowiącej
streszczenie pisma powódki z 27 stycznia 2020 r.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu
Okręgowego, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie, czy
II CSKP 2182/22
4
doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki, a jeżeli tak, to czy miało ono
charakter bezprawny, czy też zachodziły okoliczności wyłączające bezprawność.
Oceny także wymagało, czy żądany przez powódkę sposób ochrony jest
uzasadniony w okolicznościach sprawy.
Miał na względzie, że naruszenie dóbr osobistych należy odnosić do
obiektywnych, przeciętnych reakcji ludzkich, z uwzględnieniem specyfiki środowiska
użytkowników internetu, właściwości dyskusji prowadzonych na tego rodzaju forach
i stosowanej tam retoryki. Biorąc to pod uwagę zaakceptował stanowisko Sądu
Okręgowego, że w większości wypowiedzi publikowane na forum administrowanym
przez pozwaną (wpisy z 18 listopada 2017 r., 3 grudnia 2018 r., 31 maja 2019 r.,
16 października 2019 r. i druga część wpisu z 17 stycznia 2018 r. rozpoczynająca się
od słów „w życiu nie skorzystałbym z pomocy waszej firmy"), mają charakter ocen
i służą prowadzeniu debaty publicznej. Mieszczą się zatem w granicach
dopuszczalnej krytyki i swobody wyrażania poglądów, i jako takie nie noszą znamion
bezprawności. Wskazane komentarze zawierają wprawdzie krytyczne stwierdzenia
pod adresem powódki, ale nie są one obraźliwe, zniesławiajcie, czy wulgarne.
Zamieszczenie wskazanych wpisów – w ocenie Sądu Apelacyjnego - stanowiło
wyraz korzystania z wolności słowa w sposób nieprzekraczający jej granic i było
dozwolone.
Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że krytyczna opinia musi być jednak oparta
na dostatecznej podstawie faktycznej. Zebrane w sprawie dowody potwierdziły
natomiast, że powódka nie zajmuje się sprzedażą towarów i zatrudnia osoby młode
i pochodzące z Ukrainy. W konsekwencji podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że
dobre imię powódki naruszały wpisy z 7 listopada 2018 r. i z 21 listopada 2018 r.,
zawierające nieprawdziwe stwierdzenia co do sposobu i przedmiotu wykonywanej
przez nią działalności gospodarczej, podważające jej wiarygodność i wizerunek
rynkowy. Mimo prawdziwości stwierdzeń dotyczących wieku i pochodzenia
pracowników powódki, taki charakter ma również, w ocenie Sądu Apelacyjnego,
pierwsza część wpisu z 17 stycznia 2018 r. oraz wpisy z 8 i 10 stycznia 2018 r.,
odnoszące się w dyskryminujący sposób do osób młodych oraz pracowników
pochodzących z Ukrainy, jako bardziej starających się o pozyskanie pracy niż Polacy
i nienadających się do zatrudnienia w biurze obsługi klienta z uwagi na wschodni
II CSKP 2182/22
5
akcent. Pozostałe wpisy – zdaniem Sądu Apelacyjnego - Sąd Okręgowy słusznie
uznał za stanowiące przejaw dozwolonej krytyki przedsiębiorcy występującego
w obrocie gospodarczym, który musi liczyć się z wypowiedziami krytycznymi
odnośnie do profesjonalizmu prowadzonej przez siebie działalności.
Sąd Apelacyjny podzielił także stanowisko Sądu Okręgowego, że pozwana
jako administrator portalu internetowego nie ponosi odpowiedzialności za treść
wskazanych przez powódkę komentarzy, z których część doprowadziła do
naruszenia jej dóbr osobistych w postaci dobrego imienia, renomy, reputacji i dobrej
sławy oraz bycia firmą powszechnie znaną i rozpoznawalną ze względu na swoje
osiągnięcia (wpisy z 8 i 10 stycznia 2018 r., pierwsza część wpisu z 17 stycznia
2018 r. oraz wpisy z 7 i 21 listopada 2018 r.).
Zaakceptował także stanowisko Sądu Okręgowego, że żądanie usunięcia
profilu prowadzonego przez pozwaną jest zbyt daleko idące, jako uniemożliwiające
zamieszczanie opinii dopuszczalnych w ramach dozwolonej prawem krytyki. Jej
gwarancję stanowi między innymi art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka
i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284
– dalej: „Konwencja”), zgodnie z którym każdy ma prawo do wolności wyrażania
opinii obejmującej wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania
informacji i idei bez ingerencji władz. Celem forów dyskusyjnych takich jak portal
pozwanej jest zamieszczanie opinii o potencjalnych pracodawcach oraz
uczestniczenie w dyskusjach pozwalających na uzyskiwanie wiadomości
kształtujących światopogląd użytkowników, czemu nie sprzeciwiają się zapisy
ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną.
Sąd Apelacyjny wskazał, że według Sądu Okręgowego pozwana nie wykazała,
aby wszystkie wpisy wyszczególnione w piśmie powódki z 27 stycznia 2020 r. zostały
usunięte, przy czym z nieusuniętych wpisów pozostały głównie komentarze
odnoszące się do sposobu funkcjonowania firmy i część z nich jest prawdziwa.
Z oględzin strony internetowej oraz ze złożonego przez powódkę protokołu otwarcia
strony „https: [...] z 16 września 2020 r. wynika, że w dacie zamknięcia rozprawy
wskazane przez powódkę wpisy zostały usunięte, za wyjątkiem drugiej części wpisu
z 17 stycznia 2018 r. osoby posługującej się Nickiem „N.” oraz wpisu
II CSKP 2182/22
6
zamieszczonego 18 listopada (2017 r. przez osobę o Nicku „F.”, które nie
przekraczają dozwolonych granic krytyki, nie naruszając tym samym bezprawnie
dóbr osobistych powódki.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że powódka nie wykazała, by pozwana zaniechała
uniemożliwienia dostępu do zamieszczonych bezprawnie danych niezwłocznie
w rozumieniu art. 14 ust. 1 u.ś.u.d.e. Podkreślił, że znaczna część wpisów pojawiła
się na etapie postępowania sądowego, w którym wydane postanowienie
zabezpieczające zostało następnie uchylone, a ponownie rozpoznając wniosek Sąd
oddalił żądanie udzielenia zabezpieczenia. Do sprecyzowania, które wpisy naruszają
zdaniem powódki jej dobra osobiste nie doszło w pozwie, lecz dopiero w toku
postępowania. Ponadto, jak wynika z korespondencji stron, pozwana na bieżąco
reagowała na zgłoszenia powódki dotyczące zamieszczania na portalu bezprawnych
treści a ostatecznie usunęła wpisy naruszające dobra osobiste powódki.
Wskazał, że kwestia ewentualnego opóźnienia w usunięciu wpisów
naruszających dobra osobiste powódki pozostaje bez znaczenia dla oceny żądania
nakazania opublikowania oświadczenia o przeproszeniu za zaniechanie usunięcia
bezprawnych treści. Skarżąca nie podnosiła twierdzeń dotyczących
odpowiedzialności za opóźnienie w usunięciu wpisów ani kwestionujących ustalenie
przez Sąd pierwszej instancji związku żądania przeproszenia z roszczeniem
o nakazanie usunięcia profilu. W konsekwencji stanął na stanowisku, że Sąd
Okręgowy prawidłowo uznał za bezzasadne żądanie opublikowania przeproszenia.
Podzielił także stanowisko tego Sądu odnośnie do oddalenia żądania
zobowiązania pozwanej do zastosowania mechanizmu weryfikacji użytkowników
portalu polegającego na wprowadzeniu: obowiązku stworzenia i zarejestrowania
zweryfikowanego konta przez każdego z użytkowników portalu, mechanizmu
weryfikacji wpisów przez moderatora forum przed ich publikacją na portalu,
polegającego w szczególności na zastosowaniu procedury umożliwiającej uprzednią
kontrolę wpisu oraz mechanizmu rozstrzygania sporów powstałych pomiędzy
użytkownikami portalu. W świetle art. 15 u.ś.u.d.e., administrator portalu nie może
być bowiem zobowiązany do cenzurowania treści przed ich udostępnieniem. Brak
jest również przepisów obligujących go do stosowania procedur weryfikujących
II CSKP 2182/22
7
tożsamość uczestników dyskusji internetowej czy też wdrożenia mechanizmu
rozstrzygania sporów między nimi. Weryfikowanie komentarzy oraz zbieranie danych
o osobach umieszczających treści na portalu w celu realizowania przewidzianych
w Regulaminie upomnień i blokowania możliwości komentowania wykracza bowiem
ponad obowiązki nałożone ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną.
Usługodawca nie ma także obowiązku monitorowania sieci ani wdrożenia
oprogramowania monitorującego.
Sąd Apelacyjny podzielił zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że
sformułowane w tym zakresie przez powódkę roszczenia w istocie zmierzały do
nakazania pozwanej wprowadzenia nowego Regulaminu funkcjonowania portalu,
ingerując w swobodę wykonywania działalności gospodarczej. Tego rodzaju
zobowiązanie nie mieści się w granicach żądania zaniechania działań mogących
skutkować naruszeniem dóbr osobistych ani w granicach środków zmierzających do
usunięcia skutków naruszenia w rozumieniu art. 24 k.c. Podmiot świadczący usługi
hostingowe jest bowiem odpowiedzialny za bezprawne naruszenie cudzych dóbr
osobistych tylko wtedy, gdy wie o bezprawnym charakterze zamieszczonych danych,
a w razie otrzymania urzędowego zawiadomienia lub uzyskania wiarygodnej
wiadomości o bezprawnym charakterze danych, nie uniemożliwi niezwłocznie
dostępu do nich.
W konsekwencji uznał, że zapisy przewidziane w § 4 ust. 3 i 6 oraz § 5 ust. 8
Regulaminu pozwanej są wystarczające do wypełnienia dyspozycji art. 14
w zw. z art. 15 u.ś.u.d.e. Zgodnie z art. 15 tej ustawy, podmiot świadczący usługi
określone w art. 12 - 14 u.ś.u.d.e. nie jest bowiem zobowiązany do sprawdzania
przekazywanych, przechowywanych lub udostępnianych przez niego danych. Z kolei
w myśl art. 14 ust. 1 ustawy, nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane dane
ten, kto udostępniając zasoby systemu teleinformatycznego w celu przechowywania
danych przez usługobiorcę nie wie o bezprawnym charakterze danych lub związanej
z nimi działalności, a w razie otrzymania urzędowego zawiadomienia lub uzyskania
wiarygodnej wiadomości o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi
działalności niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych.
II CSKP 2182/22
8
Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2
w zw. z art. 8 ust. 2, 3 i 4 u.ś.u.d.e. poprzez ich niezastosowanie w przypadku,
w którym pozwana dopuszcza możliwość umieszczania treści na portalu [...] przez
jego gości, a nie użytkowników zobowiązanych treścią Regulaminu, nie normując w
Regulaminie świadczenia usług na rzecz gościa. Analiza Regulaminu pozwanej
prowadzi bowiem do wniosku, że jego § 4 ust. 3 czyni zadość obowiązkowi zawarcia
w regulaminie zakazu dostarczania przez usługobiorcę treści bezprawnych, a
realizacja § 4 ust. 6 Regulaminu wypełnia dyspozycję nakazu świadczenia usług
zgodnie z regulaminem.
Sposób sformułowania Regulaminu – zdaniem Sądu Apelacyjnego
– wskazuje przy tym, że odnosi się on do wszystkich osób korzystających z portalu,
a status użytkownika odróżnia od statusu gościa jedynie zakres usług dostępnych
dla tych podmiotów i zasady rejestracji na portalu. § 4 ust. 3 Regulaminu zakazujący
zamieszczania wymienionych w nim treści odnosi się do wszystkich osób
korzystających z portalu, a zgodnie z § 4 ust. 6 Regulaminu administrator może
usunąć albo przeredagować komentarze zawierające treści sprzeczne z prawem lub
Regulaminem. Sąd Apelacyjny podzielił także stanowisko Sądu Okręgowego, że
Regulamin portalu pozwanej zapewnia właściwą kontrolę nad prowadzonym forum
oraz realizuje postanowienia ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną.
Podkreślił, że powódka potwierdziła w apelacji, że do zamieszczenia
komentarza przez gościa wymagana jest akceptacja Regulaminu. Jak wynika
natomiast z zeznań świadków M.S. i N.N., adresy IP są zbierane przez administratora
portalu przy każdym komentarzu i udostępniane na wniosek organów ścigania. Z
zeznań tych świadków wynika także, że na portalu automatycznie usuwane są
wszystkie frazy wulgarne, natomiast po zgłoszeniu przez użytkownika, administrator
portalu analizuje zamieszczone wpisy pod kątem naruszenia zapisów zawartych w
Regulaminie. Powyższe znajduje potwierdzenie w oględzinach i protokole otwarcia
strony internetowej, z której usunięto część wpisów objętych sporem w niniejszej
sprawie. Złożone do akt wydruki korespondencji stron dowodzą natomiast, że
pozwana podejmowała działania zmierzające do zablokowania na żądanie powódki
wpisów naruszających jej dobra osobiste, o ile wykraczały one poza dopuszczalny
zakres prawa do krytyki.
II CSKP 2182/22
9
Nie podzielił także zarzutu pozwanej dotyczącego błędnego ustalenia przez
Sąd pierwszej instancji, że kwestionowane przez nią komentarze zostały
umieszczone przez użytkowników, a nie gości portalu. Sąd pierwszej instancji
stwierdził bowiem, że świadczącym usługi hostingowe jest także podmiot
zezwalający na dodawanie komentarzy do własnych stron, z czym wiąże się
odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych na zasadach określonych ustawą
o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Dokonując oceny Regulaminu pozwanej
pod kątem zgodności jej postępowania z przepisami tej ustawy Sąd Okręgowy nie
różnicował statusu użytkownika i gościa. Nie było to jednak w ocenie Sądu
Apelacyjnego konieczne, skoro pozwana w tożsamy sposób reaguje na podstawie
Regulaminu na wpisy pochodzące od tych podmiotów. Ustawa o świadczeniu usług
drogą elektroniczną nie przewiduje natomiast obowiązku zbierania danych
o osobach umieszczających treści na portalu, stosowania mechanizmu weryfikacji
wpisów przed ich publikacją i rozstrzygania sporów między użytkownikami portalu.
Sąd Apelacyjny wskazał, że powódka zarzuciła błędne ustalenie, iż
uprawnienia pozwanej do zablokowania uczestnictwa w forum w stosunku do
użytkowników notorycznie naruszających postanowienia Regulaminu oraz
dokonanie blokady dowolnego użytkownika portalu [...].pl po jednorazowym
ostrzeżeniu, dotyczą wszystkich podmiotów mogących publikować treści na portalu
[...].pl, podczas gdy pozwana nie wymaga założenia konta od osób chcących
umieścić komentarz w portalu, a pojawia się on na forum automatycznie bez podania
danych umożliwiających dokonanie jakiegokolwiek upomnienia czy blokady.
Stwierdził, że Sąd Okręgowy nie poczynił w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku kwestionowanego przez pozwaną ustalenia. Sąd ten prawidłowo natomiast
ustalił, że pozwana zapewnia wymaganą prawem kontrolę oraz realizuje
postanowienia Regulaminu, który umożliwia usunięcie albo przeredagowanie
wszystkich komentarzy zawierających treści sprzeczne z prawem lub Regulaminem.
Jak wynika z zeznań świadków, kontrola przestrzegania Regulaminu odnosi się do
wszystkich podmiotów korzystających z usług pozwanej. W konsekwencji podzielił
ustalenie tego Sądu że, pracownicy odpowiedzialni za funkcjonowanie serwisów
reagują na konkretne żądania podmiotów zmierzające do usunięcia wskazanych
przez nich wypowiedzi. Świadczą o tym wydruki korespondencji stron oraz oględziny
II CSKP 2182/22
10
strony internetowej portalu. Stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącej pozwana
ustaliła zasady usuwania komentarzy obraźliwych lub naruszających dobra osobiste
osób trzecich, które konsekwentnie realizuje.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie doszło także do naruszenia art. 14 ust. 3
u.ś.u.d.e. poprzez dokonanie błędnej wykładni definicji „wiarygodnej wiadomości".
Podkreślił, że w tym zakresie powódka podniosła, że w sytuacji, gdy do naruszenia
dóbr osobistych dochodzi na skutek użycia wulgaryzmów czy też sformułowań, które
już prima facie mogą być ocenione jako naruszające dobra osobiste innej osoby,
należy przyjąć domniemanie uzyskania przez administratora portalu wiedzy
samoistnie o bezprawnym charakterze już z momentem opublikowania na portalu
tego typu treści. Sąd Apelacyjny stwierdził jednak, że zebrane w sprawie dowody
wskazują na reagowanie przez pracowników pozwanej na wpisy o takiej treści.
Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 14 ust. 1 w zw.
z art. 15 u.ś.u.d.e. poprzez ich błędne zastosowanie do stanu faktycznego, w którym
Sąd ustalił, że wpis pod pseudonimem L. z 10 stycznia 2018 r. oraz wpis
z 8 stycznia 2018 r. pod pseudonimem s. uderzają w wizerunek rynkowy powódki,
naruszając jej dobra osobiste.
Wskazał, że Sąd Okręgowy nie ustalił, że wpisy te nie zostały usunięte,
a ponadto należycie wyjaśnił przyczyny odmowy udzielenia powódce ochrony, mając
na uwadze przede wszystkim charakter żądania pozwu.
Miał także na względzie, że dopuszczenie w orzecznictwie możliwości
ingerencji sądu w treść oświadczenia, którego publikacji domaga się strona
powodowa, nie oznacza uprawnienia sądu do poszukiwania w każdym przypadku
właściwego środka ochrony dóbr osobistych, które prowadziłoby do orzekania ponad
żądanie, naruszając tym samym art. 321 k.p.c. W konsekwencji stanął na stanowisku,
że skarżąca niezasadnie zarzuca naruszenie tego przepisu poprzez błędne uznanie,
że Sąd nie był uprawniony do dokonania innej ingerencji w działalność portalu
pozwanej niż żądane przez powódkę usunięcie jej zakładki. W ocenie Sądu
Apelacyjnego skarżąca nietrafnie wywodzi, że w granicach sformułowanego przez
nią żądania mieściłoby się nakazanie pozwanej stosowania postanowień swojego
regulaminu w zakresie dotyczącym użytkowników i ustawy o świadczeniu usług
II CSKP 2182/22
11
drogą elektroniczną w stosunku do gości portalu. Ponadto, jak wykazało
postępowanie dowodowe, pozwana respektuje zasady wskazane w Regulaminie
i ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną zarówno w odniesieniu do
użytkowników, jak i gości portalu. W konsekwencji przyjął, że Sąd Okręgowy nie
naruszył art. 24 k.c. odmawiając powódce ochrony z uwagi na zbyt daleko idące
żądanie, nie był bowiem uprawniony do doboru środka ochrony naruszenia dóbr
osobistych w zakresie sformułowanego przez nią żądania.
Istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy – zdaniem Sądu
Apelacyjnego - nie miały także okoliczności dotyczące możliwości wykupienia
pakietu […], umożliwiającego usuwanie komentarzy, stąd zgłoszone w tym zakresie
wnioski dowodowe nie mogły skutkować zmianą zaskarżonego orzeczenia na
korzyść skarżącej. Podkreślił, że pozwana wykazała, że możliwość blokowania przez
powódkę, po wykupieniu pakietu, wpisów naruszających jej dobra osobiste nie ma
charakteru bezwzględnego i podlega weryfikacji przez administratora portalu.
Z maila z 5 października 2021 r. wynika, że jeśli dojdzie do zarchiwizowania opinii
nie negatywnych, lecz merytorycznych, jest ogromne prawdopodobieństwo, że
administrator je przywróci.
Sąd Apelacyjny zaakceptował także stanowisko Sądu pierwszej instancji
odnośnie do oddalenia powództwa w zakresie nakazania pozwanej udostępnienia
powódce danych osobowych osób publikujących swoje opinie na forum
internetowym administrowanym przez pozwaną uznając, że Sąd ten nie dopuścił się
obrazy wymienionych w apelacji art. 5, art. 14, art. 15, art. 16 i art. 29 Rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie
ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie
swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
(- dalej: „ Rozporządzenie 2016/679”).
Wskazał, że z istoty prowadzenia dyskursu internetowego dostępnego dla
nieograniczonej liczby użytkowników wynika wymóg zachowania poufności danych.
Ponadto, udostępnianie danych osobowych byłoby niezgodne z Rozporządzeniem
2016/679. Wbrew twierdzeniom powódki, nie dopuszcza ono bowiem udostępniania
danych osobowych w każdym przypadku powzięcia przez administratora informacji
II CSKP 2182/22
12
o inkryminowanym charakterze działań użytkownika. Zgodnie z art. 5 ust. 1
Rozporządzenia dane osobowe muszą być: a) przetwarzane zgodnie z prawem,
rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą, b) zbierane
w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach i nieprzetwarzane dalej
w sposób niezgodny z tymi celami, c) adekwatne, stosowne oraz ograniczone do
tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane, d) prawidłowe i w razie
potrzeby uaktualniane, e) przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację
osoby, której dane dotyczą, przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów,
w których dane te są przetwarzane, f) przetwarzane w sposób zapewniający
odpowiednie bezpieczeństwo danych osobowych, w tym ochronę przed
niedozwolonym lub niezgodnym z prawem przetwarzaniem oraz przypadkową utratą,
zniszczeniem lub uszkodzeniem, za pomocą odpowiednich środków technicznych
lub organizacyjnych. W myśl art. 5 ust. 2, administrator jest odpowiedzialny za
przestrzeganie przepisów art. 5 ust. 1 i musi być w stanie wykazać ich stosowanie.
Art. 14 i 15 Rozporządzenia regulują zakres informacji podawanych przez
administratora osobie, której dane dotyczą. Stosownie do treści art. 16
Rozporządzenia osoba, której dane dotyczą, ma prawo żądania od administratora
niezwłocznego sprostowania dotyczących jej danych osobowych, które są
nieprawidłowe. Zgodnie z art. 29 podmiot przetwarzający oraz każda osoba
działająca z upoważnienia administratora lub podmiotu przetwarzającego i mająca
dostęp do danych osobowych przetwarzają je wyłącznie na polecenie administratora,
chyba że wymaga tego prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego.
Sąd Apelacyjny wskazał, że powódka nie sprecyzowała, z której konkretnie
normy wywodzi prawo do uzyskania informacji o osobach publikujących wpisy na
portalu pozwanej, a wskazane przez nią zapisy Rozporządzenia nie odnoszą się do
takiego uprawnienia. W konsekwencji przyjął, że Sąd Okręgowy nie naruszył art. 233
§ 1 k.p.c. uznając, że udostępnienie skarżącej danych osobowych użytkowników
portalu pozwanej jest niezgodne z przepisami Rozporządzenia. Usługodawca
świadczący drogą elektroniczną usługi polegające na umożliwieniu bezpłatnego
dostępu do utworzonego przez siebie portalu dyskusyjnego nie ma obowiązku
zapewnienia możliwości identyfikacji usługobiorcy dokonującego wpisu na takim
portalu. Żaden przepis ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną nie nakłada
II CSKP 2182/22
13
na usługodawcę takiego obowiązku, a przepisy rozdziału 4 dotyczące zasad ochrony
danych osobowych w związku ze świadczeniem usług drogą elektroniczną,
nakładają na usługodawcę w tym względzie obowiązki szczególne i przewidują
szeroką ochronę danych osobowych usługobiorców korzystających z usług
świadczonych drogą elektroniczną.
Zgodnie z art. 18 ust. 6 u.ś.u.d.e., usługodawca nieodpłatnie udostępnia dane,
o których mowa w ust. 1-5, organom państwa uprawnionym na podstawie odrębnych
przepisów na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań. Mając na względzie
charakter i cel nieodpłatnego udostępnienia możliwości korzystania z dyskusyjnego
portalu internetowego, także żadne ogólne zasady zarządzania tego rodzaju
usługami i systemami nie dają – zdaniem Sądu Apelacyjnego - podstaw do nałożenia
na usługodawcę ogólnego obowiązku zapewnienia możliwości zidentyfikowania
usługobiorcy dokonującego wpisów na takim portalu. Nałożenie na usługodawcę
internetowego obowiązku takiego zabezpieczenia usługi wymagałoby wyraźnego
przepisu ustawy. Obowiązku takiego nie można wywodzić z powszechnie przyjętych
zasad ogólnych, gdyż powszechnie przyjętą zasadą i istotą tego rodzaju usługi jest
anonimowość usługobiorców korzystających z ogólnie dostępnych internetowych
portali dyskusyjnych, zapewniająca wolność i swobodę wypowiedzi.
W skardze kasacyjnej powódka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego
w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a także
zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania kasacyjnego
ewentualnie uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie skargi
kasacyjnej w całości i zobowiązanie pozwanej zgodnie z żądaniem powódki
zawartym w piśmie z 20 maja 2020 r. oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki
kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje według norm
przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
art. 24 k.c.; art. 24 zdanie drugie k.c.; art. 45 Konstytucji; art. 45 Konstytucji w zw.
z art. 3 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 oraz art. 26 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r.
o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1233
II CSKP 2182/22
14
– dalej: „ ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji” lub „u.z.n.k.”) oraz naruszenie
przepisów postępowania: art. 321 k.p.c.; art. 232 k.p.c. w związku z art. 6 k.c.;
a także art. 316 k.p.c.
Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjna wniosła o jej oddalenie i
zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W związku z konstrukcją skargi kasacyjnej i sposobem motywowania jej
podstaw przypomnienia wymaga, że Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym
jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia, a podstawą skargi nie
mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3
i 39813 § 2 k.p.c.). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych nie może się zatem opierać
na alternatywnym stanie faktycznym prezentowanym przez skarżącą, a jedynie na
podstawie faktycznej ustalonej przez Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu
zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodatkowo rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Sąd
Najwyższy nie polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy, a wyłącznie na
rozpoznaniu skargi w granicach zaskarżenia i w granicach podstaw. W postępowaniu
kasacyjnym nie jest także dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów,
a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 k.p.c.).
Skarżąca w uzasadnieniu skargi zasad tych nie respektuje twierdząc, że
zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał Sądowi Apelacyjnemu
podstaw do poczynienia zaprezentowanych w motywach rozstrzygnięcia ustaleń
i wyprowadzenia następnie wniosków o braku podstaw do uwzględnienia powództwa
na gruncie prawa materialnego. Twierdzi, że pozwana była bierna wobec naruszeń
dóbr osobistych powódki, w sytuacji gdy Sąd Apelacyjny ustalił, że reagowała na
zgłoszenia powódki, większość skonkretyzowanych przez skarżącą w toku
postępowania wpisów pojawiła się na portalu w toku rozpoznawania sprawy przez
Sąd pierwszej instancji, a pozwana usunęła wpisy naruszające dobra osobiste
powódki. Odnosi się także do okoliczności nie wynikających z podstawy faktycznej
zaskarżonego orzeczenia w postaci wykorzystywania portalu pozwanej przez
II CSKP 2182/22
15
podmioty konkurencyjne względem powódki, ilości internautów korzystających
z portalu pozwanej w kontekście potencjalnego naruszenia dóbr osobistych powódki,
czy też ilości toczących się przeciwko pozwanej postępowań w związku
z naruszeniem dóbr osobistych, co nie było objęte ustaleniami Sądu Apelacyjnego.
Zarzuty naruszenia art. 316 k.p.c. są bezzasadne. Sprowadzają się one do
kwestionowania stanowiska Sądu Apelacyjnego jako mającego nie znajdować
podstaw w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i dowodach
zaoferowanych przez pozwaną, a wynikać z wewnętrznych przekonań Sądu
odnośnie do sposobu komunikacji w sieci internet, co miało skutkować bezzasadnym
przyjęciem, że zakwestionowane wpisy naruszające dobra osobiste powódki miały
być dopuszczalne w ramach korzystania z wolności słowa, w sytuacji, gdy zdaniem
skarżącej pozwana nie wykazała by naruszenie dobrego imienia powódki nie było
bezprawne, a zatem Sąd Apelacyjny powinien jej udzielić ochrony. W ocenie
skarżącej prawidłowa i obiektywna ocena zebranego w sprawie materiału
dowodowego powinna skutkować co najmniej częściowym uwzględnieniem jej
roszczenia w zakresie możliwości późniejszego dochodzenia swoich praw od autora
kwestionowanego wpisu.
Powódka nie skonkretyzowała w podstawach skargi konkretnego paragrafu
z którym wiąże naruszenie art. 316 k.p.c., nie odnosząc się do tej kwestii także
w uzasadnieniu. Nie sprecyzowała także sposobu jego naruszenia przez wadliwą
interpretację lub niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie). Nie wskazała także
konkretnych wpisów zamieszczonych na portalu pozwanej, mających naruszać jej
dobra osobiste, których dotyczy zarzut naruszenia art. 316 k.p.c., a nie jest rzeczą
Sądu Najwyższego konkretyzowanie podstaw skargi za skarżącą.
Ponadto, przez stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy należy
rozumieć stan faktyczny ustalony przez sąd na podstawie dowodów
przeprowadzonych zgodnie z regułami postępowania dowodowego przewidzianymi
w kodeksie postępowania cywilnego oraz obowiązujący stan prawny, a nie obraz
okoliczności wynikających z twierdzeń strony, niepoddanym zabiegom dotyczącym
dokonywania ustaleń faktycznych (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 7 marca
1997 r., II CKN 70/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 113 i z 22 stycznia 2015 r.,
II CSKP 2182/22
16
III CSK 108/14, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 czerwca
2002 r., III CKN 537/00, IC 2003, nr 3, s. 52). Odpowiednie stosowanie art. 316 § 1
k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym oznacza natomiast, że sąd drugiej instancji
zobowiązany jest – przy uwzględnieniu unormowań zawartych w art. 381 i 382 k.p.c.
– brać pod uwagę zmiany w stanie faktycznym i prawnym sprawy wpływające na
treść orzeczenia (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1982 r.,
III CZP 51/82, OSPiKA 1983, z.12, poz. 256 oraz postanowienia Sądu Najwyższego
z 10 listopada 1998 r., III CKN 259/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 82 i z 27 lutego
2002 r., III CKN 449/00, OSNC 2003, nr 2, poz.28).
Skarżąca formułując zarzuty naruszenia art. 316 k.p.c. nie dostrzegła, że ta
podstawa skargi bez jej powiązania z art. 391 § 1 k.p.c. dotyczy wyłącznie sądu
pierwszej instancji, a skarga kasacyjna służy do zwalczania naruszeń prawa
materialnego i procesowego dokonanych przez Sąd drugiej instancji (art.3981 § 1
w zw. z art. 3983 § 1 k.p.c.). Niezależnie od powyższego nawet odniesienie tej
podstawy skargi do orzeczenia Sądu drugiej instancji – co było intencją skarżącej
- nie przekonuje o jej zasadności.
Powoływanie się bowiem na błędy w ustaleniach faktycznych i uchybienia
w postępowaniu dowodowym – do czego w znacznej mierze sprowadzają się zarzuty
skarżącej - nie uzasadnia kasacyjnego zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c.
(zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 9 marca 2001 r., II UKN 33/01, OSNAPiUS
2002, nr 20, poz. 503). Zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. może stanowić
usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli skarżący wskaże konkretne zdarzenia,
których sąd nie uwzględnił oraz wpływ tych zdarzeń na wynik sprawy (zob. m.in.
wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SK 2/06, OSNP 2007, nr 9-10,
poz. 146). Zarzuty skargi nie spełniają wymogów prawidłowego skonstruowania
zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 316 § 1 k.p.c., sprowadzając się do ogólnej
krytyki zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W skardze nie zgłoszono zarzutu naruszenia art. 232 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
i w ramach takiej podstawy nie przedstawiono argumentacji wykazującej, że
obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było przeprowadzenie dowodów z urzędu.
Skarżąca nie zgłosiła również zarzutu naruszenia art. 381 k.p.c. i w ramach takiej
II CSKP 2182/22
17
podstawy nie twierdziła, że Sąd drugiej instancji bezzasadnie zaniechał
przeprowadzenia zgłoszonych przez nią w postępowaniu apelacyjnym dowodów,
które mogłyby mieć wpływ na podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. W skardze brak
także zarzutu, że Sąd Apelacyjny nie uwzględnił w kontekście zasady aktualności
podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, części zgromadzonych w sprawie dowodów (art.
382 k.p.c.). Pozostałe kwestie podnoszone przez skarżącą w ramach zarzutu
naruszenia art. 316 k.p.c. dotyczą sposobu rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny
sprawy w kontekście prawa materialnego, odnoszą się zatem do zagadnień, które
w ogóle nie odnoszą się do problematyki, której dotyczy art. 316 § 1 k.p.c.
Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c.
Powódka nie sprecyzowała sposobu naruszenia tego przepisu przez wadliwą
interpretację lub niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie). Również w tym
przypadku nie powiązała tej podstawy skargi z art. 391 § 1 k.p.c. mimo, że skarga
kasacyjna służy do zwalczania naruszeń prawa materialnego i procesowego
dokonanych przez Sąd drugiej, a nie pierwszej instancji (art. 3981 § 1 w zw.
z art. 3983 § 1 k.p.c.). Niezależnie od powyższego, nawet odniesienie tej podstawy
skargi do orzeczenia Sądu drugiej instancji nie przekonuje o jej zasadności.
Artykuł 321 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. może być bowiem naruszony przez
sąd odwoławczy wówczas, gdy sąd ten wyrokuje co do przedmiotu, który nie był
objęty żądaniem w postępowaniu pierwszoinstancyjnym lub co do roszczenia nie
opartego na podstawie faktycznej wskazanej przez powoda do chwili zamknięcia
rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Sąd nie może więc ani przyznać, ani
odmówić stronie więcej lub czegoś innego niż żądała (zob. m.in. wyroki Sądu
Najwyższego z 18 maja 2010 r., III PK 74/09, niepubl. i z 28 lipca 2017 r.,
II CSK 685/16, niepubl.). Skarżąca upatruje natomiast naruszenia tego przepisu
w tym, że Sąd drugiej instancji nie uwzględnił jej żądania przynajmniej w części,
dokonując wyboru adekwatnego środka ochrony jej dóbr osobistych, czego zasada
zakazu wyrokowania ponad żądanie w ogóle nie dotyczy.
W ramach zarzutu naruszenia art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. powódka
twierdzi, że pozwana nie wykazała, że jej działanie nie było bezprawne, a mimo to
Sąd Apelacyjny zaakceptował oddalenie przez Sąd Okręgowy powództwa. Skarżąca
II CSKP 2182/22
18
po raz kolejny nie powiązała przytoczonego zarzutu z art. 391 § 1 k.p.c., formułując
go tak jakby był odniesiony do rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
Ponadto, sposób konstrukcji tego zarzutu sprowadza się do oczekiwania od
Sądu Najwyższego by dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego i w tej płaszczyźnie zbadał, czy pozwana wykazała, że jej działanie nie
było bezprawne. Skarżąca przy konstrukcji tego zarzutu nie uwzględniła, że skarga
jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem
kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie
można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu
faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma
w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok
Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99,
OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca
2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.).
Artykuł 232 zdanie drugie w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji
mógłby naruszyć wyjątkowo w przypadku nie dopuszczenia niezbędnego do
rozstrzygnięcia sprawy dowodu z urzędu, czego zarzut skargi nie dotyczy. Artykuł
232 zdanie pierwsze w ogóle nie może być natomiast naruszony przez sąd, jest
bowiem adresowany do stron procesu a nie sądu (zob. m.in. wyrok Sądu
Najwyższego z 17 lipca 2009 r., IV CSK 117/09, niepubl.).
Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia oraz w granicach
podstaw (art. 39813 §1 k.p.c.). Oznacza to, że wyłącznie sprecyzowane w podstawie
skargi zarzuty wyznaczają kierunek kontroli kasacyjnej. Podstaw tych nie można przy
tym wyprowadzać z wywodów zamieszczonych w motywach skargi, a uzasadnienie
odnoszące się do innych przepisów prawa niż przytoczone w podstawie,
uniemożliwia przeprowadzenie w tym zakresie kontroli kasacyjnej. Z przytoczonych
względów chybione jest odwoływanie się w uzasadnieniu skargi do innych zagadnień,
skoro skarżąca nie zdecydowała się ich wyartykułować w podstawach skargi.
Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty zgłoszone w ramach pierwszej
podstawy kasacyjnej.
II CSKP 2182/22
19
Zarzut naruszenia art. 6 k.c. powiązany z naruszeniem art. 232 k.p.c. jest
bezzasadny. Przytoczenie w podstawie skargi kasacyjnej art. 6 k.c. bez wskazania
przepisów prawa z którego wynikało dochodzone żądanie jest bowiem
niewystarczające (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 1997 r.
I PKN 375/97, OSNAPiUS 1998, nr 18, poz. 537). Ponadto, Sąd Apelacyjny nie
negował, że ciężar obalenia braku bezprawności spoczywał na pozwanej, przyjął
jednak, że pozwana nie działała bezprawnie odwołując się do przepisów ustawy
o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Skarżąca nie odniosła się natomiast
w najmniejszym nawet stopniu do argumentacji Sądu Apelacyjnego w tym
przedmiocie. Nie zgłosiła również żadnych zarzutów błędnej wykładni lub wadliwego
zastosowania przepisów tej ustawy. Sąd Najwyższy jest natomiast w postępowaniu
kasacyjnym związany podstawami skargi i nie może wykraczać poza te granice
(art. 39813 § 1 k.p.c.).
Zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji dotyczący nie zapewnienia
skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu jest bezzasadny. Oddalenie przez Sąd
Apelacyjny apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego oddalającego powództwo
nie może być traktowane w kategoriach naruszenia prawa do sądu. Sąd nie ma
bowiem obowiązku uwzględnienia żądania pozwu lecz rozpoznania sprawy podległej
jego kognicji przy zachowaniu zasad sprawiedliwości proceduralnej.
Naruszenia art. 24 k.c., bez sprecyzowania jednostki redakcyjnej, której zarzut
dotyczy, skarżąca upatrywała w nie udzieleniu jej ochrony mimo stwierdzenia, że
część wpisów zamieszczonych na portalu administrowanym przez pozwaną
naruszała jej dobra osobiste, pozwana nie wykazała, że jej zachowanie nie było
bezprawne, a samo usunięcie wpisów nie usuwa długotrwałego naruszenia dóbr
osobistych powódki, co mogłoby mieć miejsce w przypadku złożenia przez pozwaną
oświadczenia wyjaśniającego przyczyny usunięcia zakwestionowanych wpisów.
Ponadto, naruszenie tego przepisu wynikało zdaniem skarżącej z faktu oddalenia
powództwa jako zbyt daleko idącego, mimo zgłoszenia przez nią szeregu żądań obok
żądania usunięcia profilu prowadzonego przez pozwaną, a Sąd powinien wybrać
sposób ochrony adekwatny do naruszenia dóbr osobistych powódki.
II CSKP 2182/22
20
Dobra osobiste osoby prawnej to zespół wartości niemajątkowych, dzięki
którym osoba ta może funkcjonować zgodnie z zakresem swoich działań. Dobre imię
osoby prawnej naruszają wypowiedzi, które - obiektywnie oceniając – narażają ją na
utratę zaufania potrzebnego do prawidłowego jej funkcjonowania w zakresie swoich
zadań, co z reguły będzie wiązało się z rozpowszechnieniem nieprawdziwego
zarzutu (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 14 listopada 1986 r., II CR 295/86,
OSNCP 1988, nr 2 - 3, poz. 40; z 9 czerwca 2005 r., III CK 622/04, IC 2006, nr 5,
str. 48; z 9 czerwca 2005 r., III CK 622/04, niepubl.; z 26 października 2006 r.,
I CSK 169/06, niepubl.; z 11 sierpnia 2016 r., I CSK 419/15, Rej. 2016, nr 9, str. 182;
z 11 stycznia 2007 r., II CSK 392/06, OSP 2009, nr 5, poz. 55; z 13 stycznia 2012 r.,
I CSK 790/10, niepubl.; z 29 marca 2017 r., I CSK 450/16, niepubl. oraz
postanowienie Sądu Najwyższego z 30 maja 1969 r., II CZ 54/69, OSPiKA 1971,
nr 2, poz. 32).
Konieczną przesłanką udzielenia ochrony z art. 24 § 1 k.c. jest bezprawność.
Za bezprawne uważa się natomiast działanie naruszające dobro osobiste, które jest
sprzeczne z normami prawnymi, a w szerokim ujęciu także z porządkiem prawnym
i zasadami współżycia społecznego. Ustawowe domniemanie bezprawności
naruszenia dóbr osobistych może być wzruszone przez naruszyciela wykazaniem
okoliczności je wyłączających do których należy między innymi działanie w ramach
porządku prawnego. W konsekwencji ochrona przewidziana w art. 23 i art. 24 k.c.
nie przysługuje, jeśli zachowanie sprawcy mieści się w porządku prawnym.
Sąd Apelacyjny akceptując oddalenie przez Sąd Okręgowy powództwa
z uwagi na brak bezprawności po stronie pozwanej odwołał się do przepisów ustawy
o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w zakresie wyłączenia odpowiedzialności
usługodawców świadczących usługi hostingu. Skarżąca do przepisów tych
wyłączających odpowiedzialność pozwanej ani argumentacji Sądu Apelacyjnego
przedstawionej w tym przedmiocie nie odniosła się, zarzucając w ramach pierwszej
podstawy kasacyjnej wyłącznie naruszenie art. 24 k.c.
Formułowanie podstawy skargi z pominięciem przepisów stanowiących,
w ocenie Sądu drugiej instancji, w okolicznościach sprawy podstawę wyłączenia
odpowiedzialności pozwanej, jest nieskuteczne. Administrator portalu internetowego
II CSKP 2182/22
21
może być bowiem sprawcą naruszenia dóbr osobistych, jeżeli jest świadomy, że wpis
zamieszczony na administrowanym przez niego portalu narusza cudze dobra
osobiste.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.ś.u.d.e. nie ponosi bowiem odpowiedzialności za
przechowywane dane ten, kto udostępniając zasoby systemu teleinformatycznego
w celu przechowywania danych przez usługobiorcę nie wie o bezprawnym
charakterze danych lub związanej z nimi działalności, a w razie otrzymania
urzędowego zawiadomienia lub uzyskania wiarygodnej informacji o bezprawnym
charakterze danych lub związanej z nimi działalności niezwłocznie uniemożliwi
dostęp do tych danych. Zgodnie z art. 15 u.ś.u.d.e., podmiot, który świadczy usługi
określone w art. 12-14 u.ś.u.d.e nie jest obowiązany do sprawdzania
przekazywanych, przechowywanych lub udostępnianych przez niego danych,
o których mowa w art. 12-14 u.ś.u.d.e.
Pozwana jako wydawca serwisu internetowego w odniesieniu do treści
dostarczanych przez użytkowników jest dostawcą usług hostingu, co nie zostało
w skardze kasacyjnej zakwestionowane. Usługodawca świadczący usługi hostingu
pełni rolę pasywną i może powoływać się na odstępstwo w zakresie
odpowiedzialności wynikające z art. 14 Dyrektywy 2000/31 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów
prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu
elektronicznego na rynku wewnętrznym (Dz.U.WE L 178 z dnia 17 lipca 2000 r.
– dalej: „Dyrektywa 2000/31”), implementowanej do polskiego systemu prawnego
w ramach ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono zasługujący na podzielenie
pogląd, że administrator portalu internetowego odpowiada na podstawie art. 24 § 1
k.c. za własne działania naruszające dobra osobiste osób trzecich, które polegają na
rozpowszechnianiu i utrzymywaniu cudzych anonimowych informacji naruszających
te dobra za pośrednictwem strony internetowej. Artykuł 14 ust. 1 u.ś.u.d.e. nie
modyfikując ciężaru wykazania bezprawności naruszenia dobra osobistego,
wskazuje jedynie okoliczności, które wyłączają bezprawność zachowania
świadczącego usługi hostingowe. Jeżeli usługodawca udostępniający zasoby
II CSKP 2182/22
22
systemu internetowego nie ma wiedzy o bezprawnym charakterze danych
zamieszczonych na prowadzonym przez niego portalu internetowym, jego
odpowiedzialność jest wyłączona (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 24 listopada
2017 r., I CSK 73/17, OSNC-ZD 2018, nr 4, poz. 61 i z 30 września 2016 r.,
I CSK 598/15, OSNC-ZD 2018, nr A, poz. 16).
W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę wykładnia
art. 15 u.ś.u.d.e. nie może jednak prowadzić do nałożenia na usługodawcę
świadczącego hosting, nie odgrywającego czynnej roli, w ramach której miałby
wiedzę o przechowywanych informacjach lub miał nad nimi kontrolę, obowiązku
filtrowania treści zamieszczanych przez usługobiorców, chyba że powziąwszy
wiadomość o bezprawnym charakterze tych informacji nie podjął niezwłocznie
odpowiednich działań w celu ich usunięcia lub uniemożliwienia do nich dostępu.
Sytuacja taka w sprawie nie wystąpiła. Z wiążącej Sąd Najwyższy
w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia wynika
bowiem, że znaczna część zakwestionowanych przez powódkę wpisów pojawiła się
dopiero na etapie postępowania sądowego, w którym wydane uprzednio
postanowienie zabezpieczające zostało uchylone, a ponownie rozpoznając wniosek
Sąd oddalił żądanie udzielenia zabezpieczenia. Do sprecyzowania, które wpisy
naruszają, zdaniem powódki, jej dobra osobiste nie doszło w pozwie, lecz dopiero
w toku postępowania. Ponadto, Sąd Apelacyjny ustalił na podstawie korespondencji
stron, że pozwana na bieżąco reagowała na zgłoszenia powódki dotyczące
zamieszczania na portalu bezprawnych treści, a ostatecznie usunęła wpisy
naruszające dobra osobiste powódki. W konsekwencji przyjął, że powódka nie
wykazała, by pozwana zaniechała uniemożliwienia dostępu do zamieszczonych
bezprawnie danych niezwłocznie w rozumieniu art. 14 ust. 1 u.ś.u.d.e., czego
skarżąca skutecznie w skardze nie zakwestionowała.
W sprawie nie wystąpiła także sytuacja, by pozwana nie usuwała ze swojej
strony wpisów drastycznych, wulgarnych, które w oczywisty sposób świadczyłyby
o naruszeniu dóbr osobistych powódki. Z poczynionych w sprawie ustaleń
faktycznych wynika bowiem, że pozwana usuwała automatycznie frazy zawierające
wulgarne wpisy. Ponadto, powództwo tego rodzaju wpisów nie dotyczyło,
II CSKP 2182/22
23
a stosowany przez pozwaną Regulamin (k. 30-44) zakazywał podmiotom
korzystającym z serwisu umieszczania w nim treści, materiałów tekstowych,
graficznych i dźwiękowych sprzecznych z obowiązującym prawem i zasadami
współżycia społecznego (§ 4 ust. 3) oraz zapewniał pozwanej możliwość usuwania
lub moderacji treści, które uznała za bezprawne lub sprzeczne z Regulaminem,
blokowania uczestnictwa w forum użytkownikom notorycznie naruszającym
postanowienia Regulaminu (§ 4 ust. 6), a także blokowania konta lub adresu IP
użytkownika (§ 5 ust. 8).
Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że zgłoszone przez powódkę żądanie
polegające na zobowiązaniu pozwanej do: usunięcia jej profilu na prowadzonym
przez pozwaną portalu www.[...].pl., zastosowania mechanizmu weryfikacji
użytkowników portalu polegającego na wprowadzeniu: obowiązku stworzenia
i zarejestrowania zweryfikowanego konta przez każdego z użytkowników portalu,
mechanizmu weryfikacji wpisów przez moderatora forum przed ich publikacją na
portalu, polegającego w szczególności na zastosowaniu procedury umożliwiającej
uprzednią kontrolę wpisu oraz mechanizmu rozstrzygania sporów powstałych
pomiędzy użytkownikami portalu, narusza zagwarantowaną pozwanej wolność
prowadzonej działalności gospodarczej zmierza bowiem do narzucenia jej
orzeczeniem sądu regulaminu prowadzenia portalu o treści określonej przez
powódkę. Stanowiłoby także formę cenzury prewencyjnej zmierzającej do
uniemożliwienia internautom dokonywania krytycznych ocen działalności powódki.
Oddalenie apelacji w tym zakresie nie narusza zatem art. 45 Konstytucji
w związku z wskazanymi w podstawie skargi przepisami ustawy o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji w zakresie w jakim, zdaniem skarżącej, brak objętych
żądaniem pozwu mechanizmów kontrolnych w Regulaminie pozwanej, może być
wykorzystywany przez podmioty potencjalnie konkurencyjne względem powódki.
Wskazane przez skarżącą przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie
dotyczą przedmiotu sprawy, która dotyczy odpowiedzialności cywilnej administratora
portalu internetowego, nie prowadzącego względem pozwanej działalności
konkurencyjnej, a czyny nieuczciwej konkurencji nie były objęte podstawą faktyczną
żądania.
II CSKP 2182/22
24
Z kolei żądanie zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia
przepraszającego skarżącą za bezprawne i zawinione naruszenie jej dóbr osobistych
przez zaniechanie usunięcia bezprawnych treści dotyczących powódki, których
autorami są użytkownicy portalu internetowego [...], jest nieadekwatne do ustalonego
przez Sąd Apelacyjny zakresu naruszenia dóbr osobistych powódki
i stwierdzonego przez ten Sąd usunięcia przez pozwaną wszystkich zamieszczonych
na portalu wpisów naruszających dobra osobiste powódki, przy pozostawieniu tych,
które mieszczą się w granicach dopuszczalnego publicznie wyrażania poglądów
i dokonywania krytycznej opinii odnośnie do sposobu prowadzenia przez powódkę
działalności gospodarczej. Skarżąca nie wykazała by wpisy uznane przez Sąd
Apelacyjny za naruszające jej dobra osobiste nie zostały usunięte lub zostały
usunięte z opóźnieniem i nie formułowała wobec pozwanej żądania przeproszenia
związanego z opóźnionym usunięciem skonkretyzowanych wpisów.
Nie zasługuje na podzielenie stanowisko skarżącej, że Sąd Apelacyjny mógł
jej udzielić ochrony, częściowo uwzględniając jej żądanie. Czym innym jest bowiem
korekta przez Sąd treści oświadczenia o przeproszeniu przez ograniczenie jego
zakresu, uściślenie czy wyeliminowanie określonych sformułowań, nadanie
przejrzystości i poprawności pod względem językowym i nadanie w ten sposób woli
powoda określonej zakresem zgłoszonego żądania, poprawnej jurydycznie formy, od
zastępowania skarżącej w formułowaniu treści przeprosin lub poszukiwania za
powódkę właściwego środka ochrony jej dóbr osobistych. Kompetencja sądu do
przydania oświadczeniu odpowiedniej treści i formy, nie może być bowiem
identyfikowana – jak to czyni skarżąca – z formułowaniem oświadczenia przez sam
sąd. Kompetencja sądu ma bowiem charakter korekcyjny, przez nadanie woli
powoda poprawnej jurydycznie formy, a nie kreacyjny przez zastępowanie powoda
w formułowaniu żądania. Określenie czynności, które powinien dopełnić pozwany
należy bowiem do powoda i stanowi element formułowanego przez niego żądania
(zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97,
OSNC 1998, nr 7-8, poz.119; z 14 maja 2003 r., I CKN 463/01, OSP 2004, nr 2,
poz. 22; z 7 stycznia 2005 r., IV CK 413/04, niepubl.; z 16 lutego 2005 r.,
IV CK 519/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 165; z 11 stycznia 2007r., II CSK 392/06,
OSP 2009, nr 5, poz. 55; z 13 kwietnia 2007r., I CSK 28/07, niepubl.;
II CSKP 2182/22
25
z 28 czerwca 2007r., IV CSK 115/07, niepubl.; z 11 lutego 2010 r., I CSK 286/09,
niepubl.; z 20 stycznia 2011r., I CSK 409/10, niepubl.; z 11 lutego 2011 r.,
I CSK 334/10, niepubl. ; i z 23 lipca 2015 r., I CSK 549/14, niepubl.).
Żądanie natomiast zobowiązania pozwanej do udostępnienia powódce
danych osobowych użytkowników oraz autorów komentarzy wskazanych w treści
żądania, niezbędnych do zrealizowania przez powódkę uprawnienia wynikającego
z art. 23 ust. 1 pkt 2 lub 5 nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o ochronie danych osobowych, nie zostało przez powódkę skonkretyzowane
i skutecznie zakwestionowane w podstawach skargi.
Z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika bowiem, że do sprecyzowania, które
wpisy naruszają, zdaniem powódki, jej dobra osobiste nie doszło w pozwie, lecz
dopiero w toku postępowania w piśmie procesowym z 27 stycznia 2020 r. (k. 307
i nast.), na żądanie Sądu Okręgowego (k. 301). Żądanie udostępnienia powódce
danych osobowych użytkowników wpisów nie zostało dostosowane do
zmodyfikowanego powództwa, skoro większość zakwestionowanych
w zmodyfikowanym powództwie wpisów pojawiła się na stronie administrowanej
przez pozwaną po dacie wniesienia pozwu. Wpisy te zostały szczegółowo
przytoczone w motywach rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego (k. 501 -502).
Przede wszystkim jednak w skardze kasacyjnej brak konkretyzacji wpisów,
których autorzy mieli naruszyć dobra osobiste powódki i brak odniesienia do
argumentacji Sądu Apelacyjnego w zakresie wskazanych przez ten Sąd przyczyn
oddalenia powództwa w tym zakresie, co nie pozwala na uwzględnienie zarzutów
skarżącej jako ogólnikowych.
W skardze brak także zarzutów dotyczących przytoczonych przez Sąd
Apelacyjny przepisów Rozporządzenia 2016/679 stanowiących - zdaniem tego Sądu
- podstawę do odmowy udostępnienia powódce danych osobowych
niesprecyzowanych w skardze autorów wpisów. Skarżąca nie odnosi się także
w skardze do przepisów ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych
(tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1781).
Nieprzekonujące jest także stanowisko skarżącej nie odnoszące się do
konkretnych wpisów i przedstawionej przez Sąd Apelacyjny argumentacji
II CSKP 2182/22
26
kwestionujące ogólnikowo stanowisko tego Sądu w zakresie przyjęcia, że znaczna
część wpisów mieściła się w dopuszczalnych granicach.
Skarżąca nie uwzględnia, że udział w debacie publicznej stanowi z zasady
przejaw dopuszczalnego i prawem chronionego korzystania z wolności wypowiedzi.
Swoboda wypowiedzi stanowi jeden z zasadniczych filarów społeczeństwa
demokratycznego i nie ogranicza się do informacji i poglądów, które są odbierane
przychylnie, uważane są za nieobraźliwe lub neutralne, lecz odnosi się także do tych,
które obrażają, oburzają lub wprowadzają niepokój, kwestionując ustalony porządek
(zob. m.in. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 grudnia 1976 r.,
Handyside v. Wielka Brytania, skarga nr 5493/72, A24; z 26 kwietnia 1979 r.,
The Sunday Times v. Wielka Brytania (I), skarga nr 6538/74, A30; z 23 maja 1991 r.,
Oberschlick v. Austria, skarga nr 11662/85 (1) A204 oraz wyroki Sądu Najwyższego
z 18 lipca 2014 r., IV CSK 716/13, OSNC 2015, nr 7-8, poz. 87, i z 19 czerwca
2015 r., IV CSK 470/14, niepubl.). Język debaty publicznej jest z natury rzeczy
językiem sporu i konfrontacji, który posługuje się charakterystycznymi dla tych
zjawisk środkami wyrazu. Możliwość ujmowania wypowiedzi w kontrowersyjnej
postaci, jak i ostrość formy przekraczająca konwencjonalne ramy społecznych
zachowań, a także dozwolona w pewnych granicach przesada ferowanych ocen, nie
stanowią wartości samych w sobie, ale wypływają z celów, które za ich pomocą
można osiągnąć (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 28 listopada 1990 r.,
I CR 436/90, niepubl.).
W odniesieniu do dyskusji na forum internetowym w judykaturze Sądu
Najwyższego dominuje, zasługujący na podzielenie pogląd, że właściwości tego
dyskursu i charakter jego ekspresji uzasadnia przyzwolenie na ostrzejsze, często
skrótowe i przejaskrawione opinie, co pozwala na stworzenie szerokiej możliwości
otwartej oraz nieskrępowanej wymiany poglądów – co pomimo związanych z tym
zagrożeń - ma niezaprzeczalną wartość (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego
z 8 marca 2012 r., V CSK 109/11, OSNC 2012, nr 10, poz. 119 i z 18 stycznia
2013 r., IV CSK 270/12, OSNC 2013 r., nr 7-8, poz. 94).
Przedsiębiorcy, a takim właśnie podmiotem jest powódka, w sposób
nieunikniony są narażeni na poddawanie ich działań krytycznej ocenie, także
II CSKP 2182/22
27
w dyskusjach na forach internetowych, a granice akceptowalnej w tym przypadku
krytyki takich podmiotów są szersze (zob. m.in. wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie Steel i Morris przeciwko
Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 68416/01).
Z przytoczonych względów na podstawie art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy
orzekł, jak w sentencji, a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie
art. 98 § 1 i 3, art. 98 § 11 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c., a także
§ 8 ust. 1 pkt 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U.
z 2023, poz. 1964, ze zm.).
Monika Koba
[A.T.]
[r.g.]
Marta Romańska
Roman Trzaskowski
