Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 12 lipca 2026
§ 1.Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.
§ 2.(uchylony)
Sprawdź, jak sądy stosują art. 321 KPC
Odpowiedź z sygnaturami orzeczeń i odesłaniem do źródła.
Art. 321 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) reguluje zasadę, że sąd nie może wyrokować co do przedmiotu sporu, który nie był objęty żądaniem jednej ze stron, ani zasądzać więcej niż wynika z tego żądania. Innymi słowy, zakres orzeczenia sądu w procesie cywilnym jest ściśle ograniczony do roszczeń zgłoszonych przez stronę pozywającą. Przepis wprowadza granicę kompetencji orzeczniczej sądu, zapobiegając wydaniu rozstrzygnięcia przekraczającego to, o co wnosiła strona w pozwie lub odpowiedzi na pozew. Dalej, § 2 art. 321 KPC został uchylony, co oznacza, iż obecnie nie ma dodatkowych regulacji w tym zakresie zawartych w tym przepisie.
Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy rozpatrywany jest zakres żądania strony w procesie cywilnym. Oznacza to, że sąd ma obowiązek odnosić się wyłącznie do tego, czego domagał się powód, i nie może przekraczać jego roszczenia w swoim wyroku. Tym samym prawomocne rozstrzygnięcie nie może na przykład kształtować stosunków prawnych w zakresie szerszym niż objętym powództwem, ani zasądzić większej kwoty lub innych świadczeń, niż wskazał tego powód. Przepis jest wyrazem zasady instancyjności i partycypacji stron w procesie, chroniąc prawa obu stron przed samowolą sądu.
Praktycznym przykładem zastosowania art. 321 KPC jest sprawa o zapłatę określonej sumy pieniędzy. Jeśli powód wnosi o zapłatę 10 000 zł, sąd nie może w wyroku zasądzić kwoty wyższej niż ta wskazana w pozwie, nawet jeśli uzna, że powodowi należałaby się większa kwota. Również jeśli w pozwie chodziło wyłącznie o zapłatę, sąd nie może rozstrzygać np. o zwrocie rzeczy lub innych roszczeniach, które nie były zgłoszone przez powoda. Takie ograniczenie chroni strony przed niespodziewanym poszerzeniem przedmiotu sporu na korzyść lub niekorzyść którejkolwiek z nich.
Częstym niedopatrzeniem przy stosowaniu art. 321 KPC jest próba sądu lub stron przekroczenia zakresu żądania zawartego w pozwie. Niekiedy strony błędnie sądzą, że można domagać się w trakcie procesu dodatkowych świadczeń niezawartych w pierwotnym żądaniu, albo sąd zapomina o konieczności trzymania się zgłoszonych żądań przy tworzeniu wyroku. Może to skutkować uchyleniem lub zmianą wyroku na drodze apelacji. Istotne jest więc, aby żądanie pozwu było precyzyjne, a sąd bardzo dokładnie odnosił się do jego treści podczas rozstrzygania sprawy. Wystarczy bowiem, że wyrok wskaże coś nieobjętego żądaniem, by naruszyć art. 321 KPC.
Podsumowując, art. 321 KPC stanowi fundamentalną zasadę ograniczającą zakres orzeczenia cywilnego do treści żądania stron. W praktyce oznacza to, że sąd musi respektować to, o co proszą strony, i nie może orzekać poza tym zakresem lub ponad niego. W indywidualnej sprawie zawsze warto skonsultować się z prawnikiem, aby poprawnie ustalić i sformułować żądania oraz prawidłowo zinterpretować skutki tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.
Fragment uzasadnienia
… o odsetkach ustawowych za opóźnienie według nowej formuły normatywnej eliminuje wniosek o wydaniu w tym zakresie orzeczenia naruszającego zasadę dyspozycyjności wynikającą z art.321 § 1 k.p.c. W pozostałej części powództwo podlegało oddaleniu. Zasądzają na rzecz powodowej spółki określoną powyżej część roszczenia, sąd uwzględnił przysługującą jej legitymację czynną, wynikającą z umowy przelewu spornej wierzytelności…
Fragment uzasadnienia
… powoda jedynie pod kątem odpowiedzialności pozwanego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Takie ograniczenie nie wynikało ze złożonego przez J. A. pozwu. Przewidziane w art. 321 k.p.c. związanie sądu żądaniem, poza wyjątkiem przewidzianym w ustawie, ma w zasadzie charakter bezwzględny. Zgodnie z tym unormowaniem, Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Zakaz…
Fragment uzasadnienia
… Zaskarżył ten wyrok w całości i zarzucił Sądowi Okręgowemu: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść wyroku, to jest art. 321 §1 k.p.c. poprzez podmiotowe i przedmiotowe przekroczenie granic żądania pozwu i zasądzenie dochodzonej należności na rzecz innego podmiotu, niż tego domagał się powód i na innej podstawie faktycznej, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 353 1 k.c. poprzez jego…
Fragment uzasadnienia
… należało dokładne określenie żądania ( art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. ), a Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie ( art. 321 § 1 k.p.c. ). W punkcie II wyroku Sąd na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. 2014, poz. 1025 ze zm.) nakazał pobrać od pozwanego Gminnego Zakładu (...) w C. –…
Fragment uzasadnienia
… wprost w paragrafie 13 ust. 3 regulaminu. W ten też sposób sformułowano powództwo w tym zakresie, zakreślając tym samym granice związania Sądu powództwem w świetle art. 321 § 1 k.p.c. Od zaległych odsetek za opóźnienie, stosownie do art. 482 § 1 k.c. powód był uprawniony do żądania zasądzenia odsetek za okres od chwili wytoczenia powództwa o nie. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. W pozostałym zakresie…
Fragment uzasadnienia
… ul. (...) w K. . Do dnia zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie powód nie zmodyfikował również żądania pozwu w niniejszej sprawie. Zauważyć natomiast należy, że zgodnie z art. 321 § 1 kpc sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Powyższy przepis art. 321 § 1 kpc wyraża kardynalną zasadę wyrokowania dotyczącą przedmiotu orzekania, według której sąd związany jest…
Wyświetlone orzeczenia: 6
PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 321: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.
Podsumuj orzecznictwoNie, zgodnie z art. 321 KPC sąd nie może zasądzić więcej niż wynika z żądania zawartego w pozwie.
Oznacza to, że sąd musi ograniczyć swoje orzeczenie do kwestii zgłoszonych przez stronę i nie może rozstrzygać o sprawach nieobjętych żądaniem.
Zasadniczo zmiana lub rozszerzenie żądania wymaga wprowadzenia odpowiednich zmian formalnych, a sąd nie może sam z własnej inicjatywy poszerzyć zakresu orzeczenia.
Przepis ten chroni strony przed orzeczeniami przekraczającymi ich żądania i zapewnia prawidłowy zakres rozstrzygnięcia przez sąd.
Obecnie § 2 jest uchylony, więc przepis dotyczy tylko zakazu wyrokowania poza żądaniem bez dodatkowych regulacji.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 321