II CSKP 1112/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska (przewodniczący)
SSN Jacek Grela (sprawozdawca)
SSN Marcin Łochowski
4 czerwca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 4 czerwca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej A. K. i A. K.1
od postanowienia Sądu Okręgowego w Częstochowie
z 28 czerwca 2022 r., VI Ca 231/22,
w sprawie z wniosku T. spółki akcyjnej w K.
z udziałem A. K. i A. K.1
o zasiedzenie służebności przesyłu,
oddala skargę kasacyjną.
Jacek Grela
Ewa Stefańska
Marcin Łochowski
[S.J.]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Częstochowie w postanowieniu z 15 grudnia 2021 r.
stwierdził, że T. spółka akcyjna w K. nabyła przez zasiedzenie 7 stycznia 2011 r.
służebność przesyłu, polegającą na nieodpłatnym korzystaniu z części wskazanej
nieruchomości obciążonej oraz eksploatacji, obsługi urządzeń, całodobowym
II CSKP 1112/23
2
korzystaniu w zakresie niezbędnym do usuwania awarii, wykonywania konserwacji,
remontów i wymiany urządzeń elektroenergetycznych (linia 30 kV).
Postanowieniem z 28 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie
oddalił apelację.
Sąd drugiej instancji ustalił, że małżonkowie A. K. i A. K.1 są
współwłaścicielami nieruchomości obciążonej, której własność uczestnik nabył na
podstawie umowy sprzedaży z 24 marca 2010 r. Pierwotnie stanowiła ona
własność Skarbu Państwa i pozostawała w użytkowaniu wieczystym uczestnika na
podstawie umowy sprzedaży z 3 marca 2003 r. Decyzja o oddaniu gruntu
w wieczyste użytkowanie i nieodpłatne przeniesienie własności budynków została
wydana 5 czerwca 1996 r. W granicach nieruchomości znajdują się dwie linie
przesyłowe o napięciu 30 kV i 110 kV. Linia średniego napięcia 30 kV została
przyjęta do eksploatacji 30 sierpnia 1954 r., co odnotowano w uwagach specjalnych
personelu eksploatacyjnego do corocznej aktualizacji paszportu linii napowietrznej
z 25 listopada 1966 r. Wykonawcą budowy linii było P. Oddział III K.
Od chwili wzniesienia opisanych wyżej urządzeń na obszarze nieruchomości
stanowiącej obecnie własność uczestników, a ówcześnie będącej własnością
Skarbu Państwa, poprzednik prawny wnioskodawcy, będący zakładem
przedsiębiorstwa państwowego, a od 1 lutego 1989 r. samodzielnym
przedsiębiorstwem państwowym, dysponował linią średniego napięcia 30 kV
w zakresie niezbędnym do jej eksploatacji i korzystał z nieruchomości uczestników.
Wnioskodawca dokonywał jej bieżących napraw i modernizacji. Linia z chwilą
wybudowania została włączona w skład sieci przedsiębiorstwa. Wnioskodawca,
wskutek wielu przekształceń własnościowo-organizacyjnych, stał się następcą
prawnym tego przedsiębiorstwa.
21 lutego 2018 r. uczestnik wniósł o ustanowienie na czas nieoznaczony na
rzecz wnioskodawcy służebności przesyłu. Postanowieniem z 3 września 2019 r.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek. Orzeczenie uprawomocniło się 30 stycznia 2020 r.
na skutek oddalenia apelacji przez Sąd Okręgowy w Częstochowie jako
bezzasadnej.
II CSKP 1112/23
3
Sąd drugiej instancji podkreślił, że bezspornie przez nieruchomość
uczestników przechodzą urządzenia wchodzące w skład sieci elektroenergetycznej.
Dodał, że ograniczenie własności nieruchomości będzie w każdym przypadku tak
długo trwało, jak długo dane urządzenie przesyłowe będzie potrzebne do celów,
które spowodowały jego zainstalowanie i utrzymywanie.
Powyższe orzeczenie zaskarżyli skargą kasacyjną uczestnicy, zarzucając
naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania tj.:
1. art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. przez pominięcie w uzasadnieniu ich stanowiska
oraz zgłaszanych przez nich zarzutów i brak wskazania przyczyn, dla których
odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej zgłaszanym przez nich dowodom
z dokumentów znajdujących się aktach księgi wieczystej prowadzonej dla
nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu;
2. art. 233 § 1 k.p.c. przez nierozważenie całego materiału dowodowego,
a w szczególności powoływanych przez uczestników dokumentów;
3. art. 5 u.k.w.h. przez jego niezastosowanie i pominięcie faktu ujawnienia
prawa własności linii energetycznej 30 kV;
4. art. 3051 k.c. przez uznanie, że wnioskodawca nabył przez zasiedzenie
służebność przesyłu, podczas gdy przesłanką nabycia tej służebności jest własność
urządzeń przesyłowych, a które zostały nabyte przez uczestnika działającego
w oparciu o treść wpisu tego prawa do księgi wieczystej;
5. art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy
o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (dalej:
„ustawa z 20 grudnia 1990 r.”) przez błędną wykładnię tego przepisu zakładającą,
że może on powodować nabycie prawa własności urządzeń przesyłowych z dniem
7 stycznia 1990 r. nabytych już uprzednio przez inny podmiot na podstawie art. 2
ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami
i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej: „ustawa z 29 września 1990 r.”).
We wnioskach uczestnicy domagali się uchylenia
postanowienia i przekazania sprawy do ponownego
oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
zaskarżonego
rozpoznania
II CSKP 1112/23
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r. budynki i inne
urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1,
stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku
międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych
osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie
własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były
wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników
prawnych.
Poza sporem jest, że art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. konstruuje
prawo użytkowania wieczystego. Zatem pojęcie „budynków i innych urządzeń” musi
być interpretowane zgodnie z treścią uregulowań obejmujących instytucję
użytkowania wieczystego. Pojęciem tym posługuje się m.in. art. 235 k.c. Pewne
wątpliwości budzi status prawny „innych urządzeń”, o których mowa w tym
przepisie, a które stanowią np. silosy, piwnice, lodownie. Co do zasady urządzenia
te ustawodawca poddaje takiemu samemu reżimowi jak budynki. Wyjątek stanowią
jednak urządzenia, o których mowa w art. 49 k.c. Należy przyjąć, że przepis ten
stanowi lex specialis w stosunku do art. 235 § 1 k.c., dlatego też urządzeń, w tym
budynków stanowiących urządzenia przesyłowe, nie można traktować jako
odrębnych od gruntu nieruchomości budynkowych, a jedynie jako samoistne rzeczy
ruchome, do których art. 235 § 1 k.c. nie ma zastosowania.
Chodzi o tego rodzaju urządzenia, które ze względu na sposób wzniesienia
i połączenia z gruntem oraz użyte w tym celu materiały budowlane są trwale
z gruntem związane. Stosując wykładnię systemową, można odwołać się do art. 3
pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, który stanowi o urządzeniach
budowlanych, przez które rozumie się urządzenia techniczne związane z obiektem
budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego
przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące
oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place
postojowe i place pod śmietniki.
II CSKP 1112/23
5
Należy zauważyć, że gdy wchodziła w życie ustawa z 29 września 1990 r.,
art. 49 k.c. stanowił, iż urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania
wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do
części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub
zakładu.
Reasumując dotychczasowe rozważania należy jednoznacznie stwierdzić, że
charakter urządzeń przesyłowych oraz ich powiązanie z przedsiębiorstwem lub
zakładem wykluczały je spod pojęcia „innych urządzeń” w rozumieniu
art. 2 ust. 2 ustawy z 29 września 1990 r., co skutkowało brakiem podstaw do
nabycia własności tych urządzeń.
Sytuacja zmieniła się na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z 20 grudnia 1990 r.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe na
podstawie tej ustawy własności urządzeń przesyłowych posadowionych na
nieruchomościach należących do Skarbu Państwa nie spowodowało uzyskania
przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa (art. 1 pkt 9 ww. ustawy) służebności
gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającej te
nieruchomości (zob. uchwały składu siedmiu sędziów SN: z 5 czerwca 2018 r.,
III CZP 50/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 1, i z 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91,
OSNCP 1991, nr 10-12, poz. 118, oraz wyrok SN z 26 lutego 2020 r.,
V CSK 455/18).
Zatem, wbrew stanowisku skarżących, wnioskodawca legitymuje się prawem
własności urządzeń przesyłowych, uprawniającym go do złożenia wniosku
o zasiedzenie odpowiedniej służebności, gdyż ta – o czym był już mowa – nie
powstaje z mocy prawa.
Zgodnie z art. 5 u.k.w.h. w razie niezgodności między stanem prawnym
nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym
treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą
uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia
wiary publicznej ksiąg wieczystych). Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika,
że dotyczy on stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej.
Jest to stan wynikający z treści wpisów, które zawierają informacje o cechach
II CSKP 1112/23
6
(przedmiotowych i podmiotowych) praw rzeczowych, praw osobistych i roszczeń
oraz ograniczeń odnośnie do tej nieruchomości.
Pojęcie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej odnosi się do
prawa będącego przedmiotem księgi wieczystej (prawa własności nieruchomości
lub spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu) i wyraża jego zakres. Stan
prawny ujmuje zakres prawa będącego przedmiotem księgi wieczystej zarówno od
strony podmiotowej (komu to prawo przysługuje), jak i przedmiotowej. Na stronę
przedmiotową stanu prawnego składa się zarówno przedmiot tego prawa
(nieruchomość) oraz prawa związane z prawem będącym przedmiotem księgi
wieczystej (wpisywane do działu I-Sp) – wyrażające łącznie „stronę aktywną” stanu
prawnego, jak i obciążenia prawa będącego przedmiotem księgi wieczystej („strona
pasywna” stanu prawnego).
W okolicznościach sprawy pierwotnie przedmiotem obrotu było prawo
użytkowania wieczystego wraz z prawem własności budynków i innych urządzeń,
w późniejszym czasie prawo własności. Wyjaśniono powyżej, że pojęcie innych
urządzeń nie obejmowało linii (infrastruktury) przesyłowej. Zatem stan prawny
ujawniony w księdze wieczystej nie obejmował swoim zakresem tych urządzeń,
stanowiących ruchomości objęte prawem własności przedsiębiorstwa
przesyłowego. W rezultacie nie działała w tym zakresie rękojmia wiary publicznej
ksiąg wieczystych.
W powyższym kontekście ocena naruszenia art. art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c.
stała się zbędna, a ocena naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. niedopuszczalna zgodnie
z art. 3983 § 3 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814
w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., oddalił skargę kasacyjną
Jacek Grela
Ewa Stefańska
Marcin Łochowski
Na mocy art. 330 § 1 k.p.c. stwierdzam niemożność
podpisania uzasadnienia postanowienia
przez sędziego SN Marcina Łochowskiego
II CSKP 1112/23
[S.J.]
[SOP]
7
z powodu długotrwałej nieobecności
Ewa Stefańska
