I ZSK 4/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 marca 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Barbara Skoczkowska
Ławnik SN Jarosław Gałkiewicz
Protokolant starszy inspektor sądowy Mariusz Pogorzelski
przy udziale SSO P. B. - Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie
Okręgowym w K. oraz adwokata H. M. - obrońcy obwinionej X.Y. – sędziego Sądu
Rejonowego w W. w stanie spoczynku
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, w dniu 5 marca
2025 r., sprawy dyscyplinarnej X.Y. - sędziego Sądu Rejonowego w W. w stanie
spoczynku obwinionej o to, że:
w okresie nie później niż od 2 listopada 2015 r. do 16 lipca 2018 r. jako sędzia w
stanie spoczynku uchybiła godności urzędu sędziego w ten sposób, że posiadając
środki finansowe celowo unikała realizacji postanowienia Sądu Rejonowego w W. z
dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt [...], a ponadto w celu udaremnienia
wykonania wymienionego postanowienia Sądu Rejonowego w W.:
I. w dniu 1 marca 2016 r., przed G. M. - notariuszem w W., zawarła ze swoją córką
K. W. umowę darowizny (sporządzoną w formie aktu notarialnego zarejestrowanego
w repertorium „A” numer [...]), na mocy której darowała swojej córce K. W. działkę
gruntu o obszarze [...] ha zabudowaną domem mieszkalnym o kubaturze [...] m3,
położoną w W. przy ul. [...] (opisaną w księdze wieczystej nr [...]), przez co uszczupliła
I ZSK 4/22
2
zaspokojenie swojego wierzyciela I. M. i tym samym dopuściła się występku z art.
300 § 2 k.k.
II. w dniu 9 listopada 2017 r., przed G. M. - notariuszem w W., zawarła ze swoją córką
K. W. ugodę (sporządzoną w formie aktu notarialnego zarejestrowanego w
repertorium „A” numer [...]), na mocy której ustaliła wysokość zobowiązań
alimentacyjnych wobec wymienionej córki na kwotę 3.500,00 zł, przez co uszczupliła
zaspokojenie swojego wierzyciela I. M. i tym samym dopuściła się występku z art.
300 § 2 k.k.,
co jest sprzeczne z obowiązkiem unikania wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę
godności sędziego, wynikającym z art. 104 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo
o ustroju sądów powszechnych – dalej powoływanej jako u.s.p. i art. 66 u.s.p.,
tj. popełnienie przewinienia służbowego z art. 107 § 1 u.s.p. w zw. z art. 104 § 3 u.s.p.
orzeka:
I. uznaje obwinioną X.Y. - sędziego Sądu Rejonowego w W. w
stanie spoczynku za winną popełnienia zarzuconego jej przewinienia
dyscyplinarnego, przyjmując, iż wyczerpuje ono jednocześnie
znamiona przestępstwa z art. 300 § 2 k.k., tj. przewinienia określonego
w art. 107 § 1 pkt 5 u.s.p. w zw. z art. 104 § 2 u.s.p., przez co uchybiła
godności urzędu sędziego, i za ten czyn na podstawie art. 104 § 3 pkt
3 u.s.p. wymierza jej karę dyscyplinarną zawieszenia podwyższenia
uposażenia, o którym mowa w art. 100 § 3 u.s.p., na okres 2 lat;
II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata H. M. –
Kancelaria Adwokacka w W., kwotę 1476 zł (jeden tysiąc czterysta
siedemdziesiąt sześć złotych), w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia
za obronę z urzędu obwinionej X.Y. – sędziego Sądu Rejonowego w
W. w stanie spoczynku w postępowaniu dyscyplinarnym przed Sądem
Najwyższym;
III. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciąża Skarb
Państwa.
Jarosław Gałkiewicz Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska
I ZSK 4/22
3
UZASADNIENIE
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w K. w dniu 17
września 2018 r. wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec X.Y. - sędziego Sądu
Rejonowego w W. w stanie spoczynku (k. 101 - 101v). Następnie skierował do Sądu
Najwyższego Izby Dyscyplinarnej wniosek z dnia 24 stycznia 2019 r. o rozpoznanie
sprawy dyscyplinarnej, sygn. akt SD 1/18, w którym zarzucił obwinionej X.Y. -
sędziemu Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, że w okresie nie później niż
od dnia 2 listopada 2015 r. do dnia 16 lipca 2018 r. jako sędzia w stanie spoczynku
uchybiła godności urzędu sędziego w ten sposób, że posiadając środki finansowe
celowo unikała realizacji postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia
2013 r. w sprawie o sygn. akt [...], a ponadto w celu udaremnienia wykonania
wymienionego postanowienia Sądu Rejonowego w W.:
I. w dniu 1 marca 2016 r., przed G. M. - notariuszem w W., zawarła ze swoją
córką K. W. umowę darowizny (sporządzoną w formie aktu notarialnego
zarejestrowanego w repertorium „A” numer [...]), na mocy której darowała
swojej córce K. W. działkę gruntu o obszarze [...] ha zabudowaną domem
mieszkalnym o kubaturze [...] m³, położoną w W. przy ul. [...] (opisaną w
księdze wieczystej nr [...]), przez co uszczupliła zaspokojenie swojego
wierzyciela I. M. i tym samym dopuściła się występku z art. 300 § 2 k.k.;
II. w dniu 9 listopada 2017 r., przed G. M. - notariuszem w W., zawarła ze swoją
córką K. W. ugodę (sporządzoną w formie aktu notarialnego zarejestrowanego
w repertorium „A” numer [...]), na mocy której ustaliła wysokość zobowiązań
alimentacyjnych wobec wymienionej córki na kwotę 3.500 zł, przez co
uszczupliła zaspokojenie swojego wierzyciela I. M. i tym samym dopuściła się
występku z art. 300 § 2 k.k.,
co jest sprzeczne z obowiązkiem unikania wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę
godności sędziego, wynikającym z art. 104 § 1 u.s.p. i art. 66 u.s.p.,
tj. popełnienie przewinienia służbowego z art. 107 § 1 u.s.p. w zw. z art. 104 § 3 u.s.p.
(k. 249 - 251).
Uchwałą Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w S.
Najwyższego z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt [...], uwzględniono wniosek
I ZSK 4/22
4
Prokuratora Okręgowego w S. z dnia 1 sierpnia 2019 r. i wyrażono zgodę na
pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X.Y. - sędziego Sądu Rejonowego w W. w
stanie spoczynku, podejrzewaną o wymienione w tym wniosku czyny z art. 300 § 2
k.k., polegające na tym, że:
I. w dniu 9 listopada 2017 r. w W., w celu udaremnienia wykonania
postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt
[...], na mocy którego zasądzono na rzecz I. M. kwotę 76.607,27 zł, uszczupliła
zaspokojenie wierzyciela w ten sposób, że rzeczywiście obciążono składniki
majątku dłużnika, co najmniej zagrożone zajęciem poprzez podwyższenie na
mocy ugody zawartej w formie aktu notarialnego nr Rep. A numer [...] renty
alimentacyjnej do wysokości 3.500 zł miesięcznie, uprzednio ustalonej na
mocy ugody zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 30 stycznia 2015 r.
numer Rep. A nr [...] na kwotę 3.200 zł oraz na mocy ugody zatwierdzonej
przez Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 13 lipca 2007 r., sygn. akt
[...] na kwotę 2.500 zł miesięcznie, czym działano na szkodę I. M., tj. o czyn z
art. 300 § 2 k.k.;
II. w dniu 1 marca 2016 r. w W., w celu udaremnienia wykonania postanowienia
Sądu Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], na mocy
którego zasądzono na rzecz I. M. kwotę 76.607,27 zł, uszczupliła
zaspokojenie wierzyciela poprzez darowiznę, w drodze umowy darowizny
sporządzonej w formie aktu notarialnego numer Rep. A nr [...] składnika
majątku w postaci nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o obszarze [...]
he, zabudowanej domem mieszkalnym o kubaturze [...] m.sześc. położonej w
W. przy ul. [...], opisanej w księdze wieczystej nr [...], czym działano na szkodę
I. M., tj. o czyn z art. 300 § 2 k.k. (k. 413 - 419).
Następnie Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w S. uchwałą z
dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt [...], obniżył wysokość uposażenia X.Y. - sędziego
Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, o 25% na czas trwania postępowania
dyscyplinarnego prowadzonego przez Sąd Najwyższy (k. 420).
Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o
Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, w strukturze Sądu Najwyższego
została zniesiona Izba Dyscyplinarna oraz została utworzona Izba
I ZSK 4/22
5
Odpowiedzialności Zawodowej, która przejęła sprawy wszczęte i niezakończone
przed dniem wejścia w życie tej ustawy należące do właściwości Izby Dyscyplinarnej
(por. art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie
Najwyższym oraz niektórych innych ustaw). Przedmiotowa sprawa zarejestrowana
w Izbie Dyscyplinarnej pod sygn. akt I DSK 4/21 została zarejestrowana w Izbie
Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. akt I ZSK 4/22.
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt […],
uznał X.Y. za winną popełnienia zarzucanych jej dwóch przestępstw z art. 300 § 2
k.k. i postępowanie karne warunkowo umorzył na okres dwóch lat próby oraz orzekł
świadczenie pieniężne w kwocie 1.500 zł na rzecz Funduszu Pomocy
Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej, zasądził od niej na rzecz Skarbu
Państwa kwotę 993,02 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z opłatą (k. 612
- 612v ).
Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt [...],
utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 28 czerwca 2023
r., sygn. akt [...], zwolnił X.Y. i I. M. w całości od obowiązku zapłaty na rzecz Skarbu
Państwa kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, w tym od opłat (k. 627-
635).
Sąd Najwyższy, na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych
w toku rozprawy głównej, ustalił co następuje.
Obwiniona X.Y. jest sędzią w Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku.
Obowiązki sędziego pełniła od 1 lipca 1983 r. do czasu przejścia w stan spoczynku.
Obwiniona X.Y. w dniu 26 czerwca 1999 r. zawarła związek małżeński z I. M..
Małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z
dnia 14 grudnia 2006 r., sygn. akt [...]. Przed rozwiązaniem małżeństwa, wyrokiem z
dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. ustanowił rozdzielność
majątkową pomiędzy stronami od dnia 6 listopada 2004 r. W trakcie trwania
małżeństwa obwiniona X.Y. i I. M. postanowili nabyć nieruchomość, w której
zamierzali zaadaptować część pomieszczenia na gabinet lekarski. W tym celu
obwiniona X.Y. w dniu 7 września 1999 r. zawarła umowę zamiany, sporządzoną w
formie aktu notarialnego nr Rep. A nr [...] w Kancelarii Notarialnej w W., na mocy
której nabyła nieruchomość stanowiącą działkę gruntu nr […] o obszarze […] m²,
I ZSK 4/22
6
zabudowaną budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...] m³ położoną w W. przy ul.
[...], dla której Sąd Rejonowy w W. […] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadził księgę
wieczystą nr [...] w zamian za spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu
mieszkalnego o powierzchni użytkowej […] m² oraz spółdzielcze własnościowe
prawo do garażu samochodowego nr […] o powierzchni […] m² z zobowiązaniem
dopłaty kwoty 35.000 zł. Ograniczone prawa do powyższych nieruchomości stanowił
majątek osobisty obwinionej X.Y., nabyty przed zawarciem związku małżeńskiego.
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] została nabyta do majątku osobistego
obwinionej X.Y.. I. M. i obwiniona X.Y. wspólnie zaciągnęli kredyt w Banku […] celem
m.in. remontu i przebudowy przedmiotowego budynku. Na wniosek I. M. w dniu 25
sierpnia 1999 r. została wydana decyzja Burmistrza Miasta […] o ustaleniu warunków
zabudowy i zagospodarowania terenu, polegająca na wykonaniu w budynku
wiatrołapu, dobudowaniu tarasu z podpiwniczeniem oraz nadbudowie o dach stromy.
W dniu 28 września 1999 r. I. M. zawarł umowę z R. G., na podstawie której miał on
wykonać prace remontowe, rozbudowy i przebudowy budynku położonego przy ul.
[...] w W.. Prace zrealizowane przez R. G. zostały wykonane częściowo wadliwie.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 lipca 2006 r., sygn. akt […], zmienionym
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],
zasądzono solidarnie od obwinionej X.Y. i I. M. na rzecz R. G. kwotę 37.481,25 zł
wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 29 października 2000 r. oraz kwotę 4.418,43
zł tytułem kosztów procesu poniesionych przez R. G.. Celem wyegzekwowania
należności R. G. złożył u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D.
wniosek o wszczęcie egzekucji. W toku postępowania egzekucyjnego obwiniona X.Y.
wnosiła o wtrzymanie czynności komornika do czasu rozpatrzenia przez Sąd
Najwyższy skargi kasacyjnej, wskazując przy tym, że głównym dłużnikiem jest I. M..
Wniosek ten został oddalony. W toku egzekucji okazało się, że z mocy ugody
zawartej przed Sądem Rejonowym w P. w dniu 13 lipca 2007 r., w sprawie o sygn.
akt [...], obwiniona X.Y. zobowiązała się płacić tytułem alimentów na rzecz córki K.
W. kwotę 2.500 zł miesięcznie. Ponadto K. W. złożyła sprzeciw co do zajęcia przez
komornika sądowego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Uzasadniając
sprzeciw wskazała, że nieruchomość faktycznie jest jej własnością, stąd też w dniu
17 grudnia 2007 r. wniosła powództwo o ustalenie prawa własności nieruchomości.
I ZSK 4/22
7
Postępowanie w zakresie powództwa K. W. toczyło się przed Sądem Okręgowym w
K. i postanowieniem z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt [...], zostało umorzone na
skutek uprzedniego zawieszenia na zgodny wniosek stron wobec braku wniosku o
jego podjęcie. Egzekucja okazała się skuteczna i wyegzekwowano od I. M. kwotę
121.042,70 zł, zaś od obwinionej X.Y. kwotę 34.197,95 zł.
W dniu 5 grudnia 2007 r. I. M. spowodował wypadek samochodowy, w którym
obrażenia ciała odniosła obwiniona X.Y.. Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 8
sierpnia 2007 r., sygn. akt […], uznał I. M. za winnego popełnienia czynu z art. 177
§ 2 k.k. Od powyższego wyroku prokurator i obwiniona X.Y. złożyli apelacje. Sąd
Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt [...], zasądził od I. M.
na rzecz obwinionej X.Y. kwotę 10.000 zł tytułem nawiązki. I. M. spłacił nawiązkę w
ratach po 100 zł, co najmniej w kwocie 9.300 zł. Obwiniona X.Y. w pozwie z dnia 2
lutego 2008 r. przeciwko I. M. żądała zapłaty kwoty 80.000 zł tytułem
zadośćuczynienia oraz renty w kwocie 1.500 zł miesięczne. Wyrokiem Sądu
Okręgowego w K. z dnia 27 maja 2013 r., sygn. akt [...], zasądzono od I. M. na rzecz
obwinionej X.Y. kwotę 9.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami
ustawowymi od dnia 1 maja 2008 r. do dnia zapłaty oraz rentę w wysokości 300 zł
miesięcznie, poczynając od dnia 1 maja 2008 r. Ponadto zasądzono od I. M. na rzecz
obwinionej X.Y. kwotę 4.017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.
Pozwem z dnia 3 grudnia 2007 r. I. M. wniósł o zasądzenie od obwinionej X.Y.
kwoty 241.042,69 zł tytułem zwrotu nakładów poczynionych z własnego majątku
odrębnego na majątek odrębny byłej żony, tj. na dom jednorodzinny położony w W.
przy ul. [...]. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt [...],
oddalił powództwo I. M.. Natomiast wnioskiem z dnia 4 stycznia 2010 r. pełnomocnik
I. M. wniósł o podział majątku wspólnego. Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z
dnia 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...], dokonał podziału majątku wspólnego byłych
małżonków - obwinionej X.Y. oraz I. M. i zasądził od obwinionej X.Y. na rzecz I. M.
kwotę 76.607 zł. Od powyższego postanowienia obwiniona X.Y. złożyła apelację,
którą Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt
[...], oddalił. Obwiniona X.Y. złożyła również skargę o wznowienie postępowania
odrzuconą postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 listopada 2014 r., sygn.
akt [...]. Następnie, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., sygn.
I ZSK 4/22
8
akt Il CSK 60/15 odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej obwinionej X.Y.
od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt
[…] oraz postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt Il Cz 7/15
oddalił zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 listopada 2014
r., sygn. akt [...].
Z wniosku pełnomocnika I. M. z dnia 6 lipca 2016 r. Komornik Sądowy przy
Sądzie Rejonowym w Obornikach w sprawie o sygn. akt […] wszczął egzekucję na
podstawie tytułu wykonawczego w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w W. z
dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...]. We wniosku egzekucyjnym pełnomocnik I. M.
wniósł o prowadzenie egzekucji z rachunków bankowych należących do obwinionej
X.Y., zaś w przypadku bezskuteczności egzekucji z rachunków bankowych, o
wszczęcie egzekucji z ruchomości znajdujących się w miejscu zamieszkania,
wierzytelności dłużnika i świadczenia emerytalnego oraz nieruchomości. W toku
egzekucji w dniu 20 lipca 2016 r. obwiniona X.Y. oświadczyła, że nie jest właścicielem
domu położonego przy ul. [...] w W.. Po wyegzekwowaniu kwoty 7.521,22 zł
postępowanie egzekucyjne zostało w dniu 4 maja 2017 r. przekazane Komornikowi
Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w D. celem dalszego jego prowadzenia i w
postępowaniu egzekucyjnym o sygn. akt […] na dzień 3 grudnia 2020 r.
wyegzekwowano kwotę 22.714,25 zł. Egzekucja była prowadzona z renty przyznanej
obwinionej X.Y. przez ZUS od dnia 1 grudnia 1992 r. z tytułu niezdolności do pracy z
związku z chorobą zawodową w wysokości 1.371,97 zł brutto wraz z dodatkiem
pielęgnacyjnym w kwocie 222,01 zł. Ponadto egzekucja była prowadzona z
uposażenia obwinionej X.Y. jako sędziego w stanie spoczynku, które wynosi 6.679,91
zł netto. W miesiącu maju 2019 r. na rzecz I. M. wyegzekwowano odpowiednio z
renty obwinionej X.Y. kwotę 305,89 zł, zaś z uposażenia jako sędziego w stanie
spoczynku kwotę 255,56 zł. Przy czym egzekucję z renty obwinionej X.Y. skierowano
jeszcze w trzech innych postępowaniach egzekucyjnych. Natomiast egzekucja z
uposażenia obwinionej X.Y. jako sędziego w stanie spoczynku podlegała
ograniczeniu z uwagi na jej zobowiązania do alimentacji na rzecz córki K. W.. Bowiem
na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w P., w dniu 13 lipca 2007 r. w
sprawie o sygn. akt [...], obwiniona X.Y. zobowiązała się płacić tytułem alimentów na
rzecz córki K. W. 2.500 zł miesięcznie. W pozwie z dnia 8 maja 2007 r. złożonym
I ZSK 4/22
9
przeciwko obwinionej X.Y., K. W. wskazała, że matka rozwiodła się z mężem, który
bez jej wiedzy pozaciągał wysokie zobowiązania pieniężne. Długami tymi solidarnie
została obciążona również jej matka, przy czym egzekucja tych długów z dochodów
jej matki może pozbawić jej środków na zaspokojenie potrzeb życiowych. Na dzień
zawarcia ugody K. W. miała 25 lat i była studentką IV Wydziału [...] [...] w P. oraz
studentką Il roku Wydziału [...] w P.. Do dnia 1 lutego 2007 r. otrzymywała rentę
rodzinną wysokości 1.066,64 zł. Następnie obwiniona X.Y. i K. W. zawarły przed
notariuszem w Kancelarii Notarialnej w W. w dniu 30 stycznia 2015 r. (Rep. A nr [...])
ugodę, na mocy której obwiniona X.Y. zobowiązała się płacić na rzecz swojej córki w
miejsce renty alimentacyjnej ustalonej ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w P.
w dniu 13 lipca 2007 r. w sprawie o sygn. akt [...], podwyższoną rentę alimentacyjną
w kwotach po 3.200 zł miesięcznie, poczynając od lutego 2015 r. Następnie na mocy
ugody przed notariuszem w Kancelarii Notarialnej w W. w dniu 9 listopada 2017 r.
(Rep. A nr [...]), obwiniona X.Y. oraz jej córka K. W. zmieniły zawartą ugodę w dniu
30 stycznia 2015 r. i obwiniona X.Y. zobowiązała się płacić na rzecz córki rentę
alimentacyjną w kwocie 3.500 zł miesięcznie, poczynając od listopada 2017 r. W
okresie od dnia 2 listopada 2015 r. do dnia 15 stycznia 2018 r. K. W. była zatrudniona
na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w W.. Z kolei w dniu 1 marca
2016 r. X.Y. w drodze umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego
(rep A nr [...]) darowała na rzecz K. W. nieruchomość, stanowiącą działkę gruntu o
obszarze [...] ha, zabudowaną domem mieszkalnym o kubaturze [...] m³, położoną w
W. przy ul. [...], opisaną w księdze wieczystej nr [...].
Z wniosku I. M. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D. prowadził
jeszcze dwa postępowanie egzekucyjne przeciwko X.Y. w sprawach o sygn. akt [...]
i [...], które okazały się skuteczne.
Pozwem z dnia 13 listopada 2018 r. obwiniona X.Y. wniosła o zasądzenie od
I. M. kwoty 62.000 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów rozbiórki samowoli
budowlanej na nieruchomości zabudowanej położonej w W. przy ul. [...].
Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 października 2019 r.,
sygn. akt I C […], oddalono powództwo obwinionej X.Y..
Obwiniona X.Y. złożyła u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D.
wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego w postaci wyroku
I ZSK 4/22
10
Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 maja 2013 r., sygn. akt [...], i wyegzekwowania
kwoty 68.382,98 zł. Komornik sądowy prowadził egzekucję od lipca 2022 r. do dnia
22 maja 2023 r. i wyegzekwował kwotę 30.064,71 zł. Pełnomocnik I. M. złożył
zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa i w tym zakresie prowadzone jest
postępowanie przygotowawcze w sprawie złożenia u Komornika Sądowego przy
Sądzie Rejonowym w D. wniosku o wszczęcie egzekucji i prowadzenie egzekucji
przeciwko I.M. w celu uzyskania nienależnej korzyści w kwocie 68.382,98 zł w
sytuacji gdy kwota ta, zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 maja
2013 r. w sprawie o sygn. akt [...] zaopatrzonym w klauzulę wykonalności z dnia 17
maja 2022 r., została wypłacana przez firmę ubezpieczeniową, wobec czego X.Y.
została zaspokojona, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.
K. W. w dniu 22 marca 2023 r. zawarła z I. M. ugodę w sprawie przystąpienia
do długu. W ugodzie zawarto oświadczenie I. M., że obwiniona X.Y. jest mu winna
kwotę 42.926,42 zł z tytułu spłaty zasądzonej prawomocnym postanowieniem Sądu
Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt [...]. K. W.
oświadczyła, że przystąpiła do długu w zakresie należności głównej i zobowiązała
się spłacić w następujący sposób, kwotę 30.000 zł w terminie trzech dni od zawarcia
ugody, zaś pozostałą kwotę 12.926,42 zł w 13 miesięcznych ratach, przy ustaleniu
12 rat na kwotę po 1.000 zł oraz 1 ratę na kwotę 926,42 zł. W dniu 23 marca 2023 r.
K. W. wpłaciła kwotę 3.000 zł na rzecz I. M..
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt [...],
postępowanie karne wobec X.Y. warunkowo umorzył na okres dwóch lat próby
odnośnie dwóch zarzucanych jej przestępstw, a mianowicie, że:
I.w dniu 9 listopada 2017 r. w W., w celu udaremnienia wykonania postanowienia
Sądu Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], na mocy którego
zasądzono na rzecz I. M. kwotę 76.607,27 zł, uszczupliła zaspokojenie wierzyciela w
ten sposób, że rzeczywiście obciążono składniki majątku dłużnika, co najmniej
zagrożone zajęciem poprzez podwyższenie na mocy ugody zawartej w formie aktu
notarialnego nr Rep. A numer [...] renty alimentacyjnej do wysokości 3.500 zł
miesięcznie, uprzednio ustalonej na mocy ugody zawartej w formie aktu notarialnego
z dnia 30 stycznia 2015 r. numer Rep. A nr [...] na kwotę 3.200 zł oraz na mocy ugody
zatwierdzonej przez Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 13 lipca 2007 r.,
I ZSK 4/22
11
sygn. akt [...] na kwotę 2.500 zł miesięcznie, czym działano na szkodę I. M., tj.
przestępstwa z art. 300 § 2 k.k.;
II.w dniu 1 marca 2016 r. w W., w celu udaremnienia wykonania postanowienia Sądu
Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], na mocy którego
zasądzono na rzecz I. M. kwotę 76.607,27 zł, uszczupliła zaspokojenie wierzyciela
poprzez darowiznę, w drodze umowy darowizny sporządzonej w formie aktu
notarialnego numer Rep. A nr [...] składnika majątku w postaci nieruchomości
stanowiącej działkę gruntu o obszarze [...] he, zabudowanej domem mieszkalnym o
kubaturze [...] m.sześc. położonej w W. przy ul. [...], opisanej w księdze wieczystej nr
[...], czym działano na szkodę I. M., tj. przestępstwa z art. 300 § 2 k.k.
Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia
29 listopada 2023 r. w sprawie o sygn. akt [...].
Powyższy stan faktyczny Sąd Najwyższy ustalił w oparciu o
następujące dowody:
- z akt sprawy o sygn. […] i załącznika nr 1 ([…]):
protokoły przesłuchania świadka I. M. (k. 224 - 226, k. 703 - 706), odpis wyroku Sądu
Okręgowego w K. z dnia 14 grudnia 2006 r., sygn. akt [...] (k. 24 - 24v akt […]), odpis
wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt [...] (k. 47), odpis
wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 20 maja 2009 r., sygn. [...] wraz z
uzasadnieniem (k. 32 - 39), odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 10 grudnia
2009 r., sygn. akt […] wraz z uzasadnieniem (k. 40 - 45v), odpis postanowienia Sądu
Rejonowego w W. z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem (k.
72 - 85v), odpis postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 22 października 2013
r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem (k. 86 -95v), odpis postanowienia Sądu
Okręgowego w K. z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem
(k. 96 - 99v), odpis postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2015 r.,
sygn. akt […] (k. 100 -101), odpis postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia
2015 r., sygn. akt […] wraz z uzasadnieniem (k. 102 - 103v), wniosek o wszczęcie
egzekucji z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] (k. 129 - 131), tytuły wykonawcze
(k. 132 - 134), zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn.
akt [...] (k. 136), odpis postanowienia z dnia 25 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] (k. 138),
I ZSK 4/22
12
wniosek o wszczęcie egzekucji z dnia 29 kwietnia 2016 r. (k. 152 - 154),
zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt [...] (k. 159),
odpis postanowienia z dnia 29 lipca 2016 r., sygn. akt [...] (k. 170), akt notarialny z
dnia 7 września 1999 r., rep. A nr [...] (k. 229 - 236), odpis wyroku Sądu Apelacyjnego
w S. z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...] (k. 238 - 238v), zawiadomienie o
wszczęciu egzekucji z dnia 27 grudnia 2007 r., sygn. akt […] (k. 242), postanowienie
z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt […] (k. 384), pismo K. W. z dnia 10 listopada
2010 r. (k. 337), zaświadczenie o dokonanych wpłatach z dnia 22 listopada 2017 r.
(k. 385 - 387), wniosek o wszczęcie egzekucji z dnia 6 lipca 2016 r. (k. 387f - 387h),
zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 11 lipca 2016 r., sygn. akt […] (k. 387i),
protokołu z dnia 20 lipca 2016 r. (k. 387j), postanowienie o przekazaniu sprawy z
dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt […] (k. 387ł), zawiadomienie o wszczęciu egzekucji
z dnia 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt […] (k. 391), pisma Dyrektora Sądu Okręgowego
w K. z dnia 23 listopada 2017 r. (k. 395) oraz z dnia 20 września 2018 r. (k. 397),
pozew o zapłatę z dnia 23 października 2018 r. (k. 401-402), faktura z dnia 12 lipca
2018 r. na kwotę 62.000 zł (k. 404), wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 8 sierpnia
2007 r., sygn. akt […] wraz z uzasadnieniem (k. 433 - 455), wyrok Sądu Okręgowego
w K. z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem (k. 456 - 462),
pozew z dnia 13 czerwca 2016 r. (k. 467- 468v), odpowiedź na pozew z dnia 6 lipca
2016 r. wraz z załącznikami (k. 472 - 487), decyzja Starosty […] z dnia 15 grudnia
1999 r. (k. 512), decyzja Wojewody […] z dnia 8 marca 2005 r. (k. 514 - 516), decyzja
Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 maja 2005 r. (k. 517 - 519),
decyzja Powiatowego Inspektora Budowlanego w W. z dnia 21 października 2008 r.
(k. 529 - 531), decyzja […] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z
dnia 4 sierpnia 2015 r. (k. 537 - 538), decyzja Głównego Inspektora Nadzoru
Budowlanego z dnia 28 września 2015 r. (k. 539 - 540v), wyrok Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w W. z dnia 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt […] (k. 541), pismo
Prezesa Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 10 maja 2019 r. (k. 550), informacja z ZUS
z dnia 14 maja 2019 r. (k. 556), pismo z ZUS z dnia 21 maja 2019 r. wraz z decyzją
z dnia 1 grudnia 1992 r. (k. 621 -623v), pozew z dnia 8 maja 2007 r., protokół i
postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 13 lipca 2007 r., sygn. akt […] (k. 633
- 637), pozew z dnia 17 grudnia 2017 r., sygn. akt [...] (k. 648 - 650), odpowiedź na
I ZSK 4/22
13
pozew z dnia 2 marca 2008 r. (k. 653), postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia
2 września 2009 r., sygn. akt [...] (k. 661), informacja z Wojskowego Biura
Emerytalnego w S. z dnia 5 czerwca 2019 r. (k. 697), zaświadczenie o dokonanych
wpłatach z dnia 31 maja 2019 r. (k. 699 - 699v), zaświadczenie o dokonanych
wpłatach z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt […] (k. 884 -884v), odpis wyroku
Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt […] (k. 1060), odpis
wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt […] wraz z
uzasadnieniem (k. 1061 - 1067), zaświadczenie o dokonywanych wpłatach z dnia 3
grudnia 2020 r., […] (k. 1071, k. 1075 - 1079), akt notarialny z dnia 9 listopada 2017
r. Rep A nr [...] (k. 134 - 135 Załącznik Nr1), akt notarialny z dnia 1 marca 2016 r.
Rep. A. nr [...] (k. 152 - 154 Załącznik Nr 1), informacja o stanie zaległości w sprawie
egzekucyjnej z dnia 8 marca 2023 r. (k. 1325), pismo Komendy Powiatowej Policji w
D. z dnia 29 listopada 2022 r. (k. 1279), ugoda w sprawie przystąpienia do długu z
dnia 22 marca 2023 r. (k. 1328 - 1329), informacja o stanie zaległości w sprawie
egzekucyjnej z dnia 22 maja 2023 r., […] (k. 1368), opinia biegłej H. I. (k. 1259 -1264),
wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt [...] (k. 1376 -
1376v), uzasadnienie ww. wyroku (k. 1384 -1409), wyrok Sądu Okręgowego w K. z
dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt [...] (k. 1546), uzasadnienie ww. wyroku (k. 1549
-1556).
- z akt sprawy o sygn. […], które są częściowym powtórzeniem dowodów
wymienionych powyżej, a ich kserokopie znajdują się na k. 4 - 29, k. 63 - 64, k. 71 -
76, k. 81 - 82, k. 88, k. 111 - 126, k. 188, k. 192 - 194, k. 216 - 218, k. 226 - 228, k.
242, k. 295 - 299, k. 425 - 432, k. 437- 445, k. 571 - 580, k. 612- 642.
Przechodząc do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku, mając na
uwadze poczynione ustalenia faktyczne, które zostały wyżej przedstawione,
Sąd Najwyższy stwierdza co następuje.
Obwiniona X.Y. - sędzia Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, swoim
zachowaniem, ujętym w udowodnionym jej czynie opisanym we wniosku o
rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, uchybiła godności sędziego w stanie spoczynku.
Kluczowe w tym zakresie jest ustalenie zawarte w prawomocnym wyroku Sądu
Rejonowego w W. z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt [...], którym warunkowo
I ZSK 4/22
14
umorzono postępowanie wobec obwinionej X.Y. odnośnie dwóch zarzucanych jej
czynów wyczerpujących znamiona występków z art. 300 § 2 k.k. Poza sporem jest,
że sąd powszechny rozważając zastosowanie środka w postaci warunkowego
umorzenia postępowania karnego, musi najpierw ustalić wszystkie przesłanki
odpowiedzialności karnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27
listopada 2003 r., sygn. akt V KK 301/03, OSNKW 2004, z. 1, poz. 9). Oczywistym
jest bowiem, iż dokonanie oceny, czy wina jest znaczna, czy też nie jest znaczna,
wymaga pierwotnego uznania, że sprawca w ogóle ponosi winę. Prawomocne
warunkowe umorzenie postępowania obala domniemanie niewinności oskarżonego,
zawiera stwierdzenie jego winy, czyli uznanie że dopuścił się on przestępstwa, które
mu zarzucono (por. np. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn.
akt III KK 77/22, Legalis) Należy podnieść, że zachodzi tożsamość podmiotowo-
przedmiotowa czynu zarzucanego obwinionej X.Y. - sędziemu Sądu Rejonowego w
W. w stanie spoczynku, w postępowaniu dyscyplinarnym z czynami, co do których
zapadł wobec niej prawomocny wyrok sądu powszechnego warunkowo umarzający
postępowanie karne. Instytucję warunkowego umorzenia postępowania
uregulowano w art. 66 k.k. Zgodnie z powołanym przepisem sąd może warunkowo
umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są
znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy
niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz
dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia
postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni
przestępstwa. W doktrynie powszechnie wskazuje się, że warunkowe umorzenie jest
szczególnym środkiem odpowiedzialności karnej, polegającym na poddaniu próbie
sprawcy przestępstwa, który zakłada stwierdzenie jego popełnienia, a więc i winy
sprawcy (por. np. A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2010, art.
66).
Zgodnie z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, każdego uważa się za niewinnego,
dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.
Prawomocny wyrok sądu karnego, tak skazujący, jak i warunkowo umarzający
postępowanie, stwierdza winę sprawcy oraz to, że sprawca swoim zachowaniem
zrealizował znamiona czynu zabronionego. Z uwagi na treść powołanego przepisu
I ZSK 4/22
15
Konstytucji RP sąd dyscyplinarny nie mógłby samodzielnie stwierdzić, że obwiniona
X.Y. - sędzia Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, dopuściła się popełnienia
przestępstw (zob. w tej mierze szerokie rozważania zawarte w uchwale składu 7
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt I KZP 8/06, Legalis).
W tym zakresie zobowiązany jest do oparcia się na ustaleniach wynikających z
prawomocnego wyroku sądu karnego.
Z rozstrzygnięcia zawartego w powołanym wyżej wyroku Sądu Rejonowego w
W., który został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w K. - o
warunkowym umorzeniu postępowania, wynika bezspornie, że zachowanie
obwinionej X.Y. - sędziego Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, ujęte w
zarzucie dyscyplinarnym, wyczerpuje znamiona dwóch przestępstw z art. 300 § 2
k.k. Wskazane wyżej ustalenia dokonane przez sąd w postępowaniu karnym co do
popełnienia przestępstwa, wiążą sąd dyscyplinarny na płaszczyźnie przypisania za
nie odpowiedzialności dyscyplinarnej, której podstawa faktyczna jest w niniejszej
sprawie tożsama z podstawą faktyczną rozstrzygnięcia sądu karnego. Wymaga przy
tym dostrzeżenia, że ocena czynu popełnionego przez obwinioną X.Y. - sędziego
Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, jest dokonywana przez sąd
dyscyplinarny na płaszczyźnie czynu wyczerpującego znamiona określone w art. 107
§ 1 pkt 5 u.s.p., czyli przewinienia dyscyplinarnego w postaci uchybienia godności
urzędu sędziego.
Godność urzędu sędziego, o której mowa w art. 178 ust. 2 Konstytucji RP,
której strzec zobowiązuje się sędzia, składając ślubowanie przed Prezydentem RP i
której uchybienie stanowi podstawę pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności
dyscyplinarnej, to pojęcie odwołujące się do tradycyjnego dignitas; związane jest nie
tylko z poczuciem własnej wartości i dumy ze sprawowania urzędu oraz z
oczekiwaniem szacunku od innych osób, ale wiąże się z podwyższonymi
wymaganiami i ograniczeniami wobec sędziów. Godność nabywana w chwili objęcia
urzędu sędziego, to atrybut zapewniający autorytet sądu i sędziego osobiście. Jest
to pojęcie niedefiniowalne, ale wiąże się z wzorcem postępowania sędziego,
wynikającym z przepisów prawa, norm etyki zawodowej i innych norm moralnych,
spisanych i niespisanych w zbiorze etyki zawodowej sędziów. Z godnością urzędu
sędziego i cechującą każdego sędziego nieskazitelnością charakteru, wiąże się
I ZSK 4/22
16
ustalony standard postępowania sędziego, który stanowić powinien wzór dla innych
i którego efektem powinno być wzbudzanie szacunku. Nie może budzić wątpliwości,
że wzorzec postępowania związany z godnością urzędu wiąże sędziego nie tylko w
czasie wykonywania obowiązków służbowych, ale także poza służbą. Podkreślić
należy, że w sferze zachowania określonych standardów, to od sędziego wymaga
się o wiele więcej niż od obywatela niepełniącego służby sędziowskiej (por. np. wyrok
Sądu Najwyższego – Sadu Dyscyplinarnego z dnia 22 czerwca 2015 r., sygn. akt
SNO 34/11, LEX nr 1747852). W orzecznictwie dyscyplinarnym przyjmuje się, że
uchybienie godności urzędu sędziego to wszelkie zachowania sędziego w służbie i
poza służbą, w życiu społecznym, a nawet prywatnym (nieetyczne, niemoralne,
gorszące), które przynoszą ujmę stanowisku sędziego. Naruszenie godności urzędu
sędziego oznacza również naruszenie zdolności całego środowiska sędziowskiego i
poszczególnych sędziów do dochowania wierności ślubowaniu sędziowskiemu, do
stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych, utrzymywanie nieposzlakowanego
charakteru, który jest jednym z warunków mianowania na urząd sędziego, a także do
strzeżenia powagi stanowiska sędziowskiego oraz unikania wszystkiego, co mogłoby
przynieść ujmę godności urzędu sędziego lub osłabić zaufanie do jego bezstronności
(por np. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 8 października
2008 r., sygn. akt SNO 75/08, LEX nr 1288987). W orzecznictwie utrwalony od lat
jest pogląd, że godność sędziego w stanie spoczynku to godność urzędu rozumiana
odpowiednio do zmiany statusu służby sędziego, a zatem obowiązek dochowania
godności sędziego w stanie spoczynku to zmodyfikowany obowiązek unikania
wszystkiego co mogłoby przynieść ujmę godności sędziego czynnego (por. np. wyrok
Sądu Najwyższego – Sadu Dyscyplinarnego z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt
SNO 63/06, LEX nr 470238).
Tymczasem, bezspornym w realiach sprawy jest, że czyn, który popełniła
obwiniona X.Y. - sędzia Sądu Rejonowego w W. w stanie spoczynku, wyczerpujący
znamiona dwóch przestępstw z art. 300 § 2 k.k., świadczy o lekceważeniu przez nią
obowiązujących zasad porządku prawnego. Podjęła przecież przestępcze działania
mające na celu uszczuplenie swojego majątku, w taki sposób, aby utrudnić
zaspokojenie wierzyciela – swojego byłego męża I. M.. Miała świadomość, że
I ZSK 4/22
17
ustalając zobowiązania alimentacyjne wobec córki K. W. oraz darując na jej rzecz
nieruchomość, utrudni przebieg postępowania egzekucyjnego ze swojego majątku.
Zgodnie art. 104 u.s.p. sędziowie w stanie spoczynku podlegają
odpowiedzialności dyscyplinarnej na tych samych zasadach, co sędziowie pełniący
służbę. Sędzia w stanie spoczynku nadal pozostaje w stosunku służbowym i (…)
sędziów pozostających w tym stanie nie chroni się ani przed odpowiedzialnością
dyscyplinarną, ani przed karną (por. uchwała Sądu Najwyższego – Sądu
Dyscyplinarnego z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt SNO 9/05, LEX nr 569091).
W zakresie orzekania o karze w postępowaniu dyscyplinarnym odpowiednie
zastosowanie mają dyrektywy wymiaru kary sformułowane w art. 53 k.k. Kara
dyscyplinarna wymierzana w konkretnej sprawie nie może przekraczać stopnia winy
i musi należycie uwzględniać stopień społecznej szkodliwości czynu. Orzekając karę
sąd dyscyplinarny musi mieć na uwadze, że aby karę dyscyplinarną można uznać
za sprawiedliwą, powinna być współmierna do społecznej szkodliwości czynu i do
stopnia winy, oraz uwzględniać jej cele, tj. zarówno prewencję ogólną, jak i
indywidualną. W uzasadnieniu wyroku z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt SNO
35/16, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, stwierdził, że orzeczona kara
dyscyplinarna powinna jednocześnie pełnić funkcję ochronną, sprowadzającą się do
ochrony wymiaru sprawiedliwości zarówno w aspekcie jego prawidłowego
funkcjonowania, jak i dobrego imienia sędziów i sądownictwa, jako całości, a także
kreować w społeczeństwie przekonanie, iż sędziowie, sprawujący przecież wymiar
sprawiedliwości, podlegają szczególnie surowemu traktowaniu, w sytuacji, gdy ich
zachowanie odpowiada opisowi przestępstwa umyślnego. Okoliczności takie jak
dotychczasowy nienaganny przebieg służby, niekaralność dyscyplinarna i przyznanie
się do popełnienia czynu nie wskazują na szczególne cechy osobowościowe
sędziego warte wyeksponowania w kontekście doboru rodzaju kary i jej wymiaru za
popełnione przewinienie dyscyplinarne, gdyż powinny stanowić oczywistą regułę,
przez co nie mogą być wyjątkiem wartym szczególnego traktowania (por. np. wyroki
Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego: z dnia 21 października 2008 r., sygn.
akt SNO 78/08, LEX nr 1288994, z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt SNO 7/16,
LEX nr LEX nr 2109490 i z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt SNO 44/17, LEX nr
2429619).
I ZSK 4/22
18
W realiach niniejszej sprawy Sąd Najwyższy uznał, iż karą sprawiedliwą
będzie wymierzenie obwinionej X.Y. – sędziemu Sądu Rejonowego w W. w stanie
spoczynku, kary dyscyplinarnej zawieszenia podwyższenia uposażenia sędziego w
stanie spoczynku na okres dwóch lat, czyli kary, co do surowości przedostatniej w
katalogu kar dyscyplinarnych przewidzianych dla sędziów w stanie spoczynku. Nie
ulega wątpliwości, że gdyby sędzia w stanie spoczynku został prawomocnie skazany
za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne
przestępstwo skarbowe, konieczne byłoby orzeczenie kary eliminacyjnej, a więc
najsurowszej kary z katalogu zawartego w art. 104 § 3 u.s.p., czyli kary
dyscyplinarnej pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do
uposażenia. Należałoby bowiem uznać, że sędzia wówczas nie spełnia przesłanki
powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego (zatem również przesłanki
dalszego pełnienia tego urzędu) określonej w art. 61 § 1 pkt 1 in fine u.s.p. W
przypadku sędziego w stanie spoczynku, co do którego zapadł prawomocny wyrok
warunkowo umarzający postępowanie karne, nie jest to już takie jednoznaczne, w
tym sensie, że nie wchodzi już w rachubę niespełnianie przez niego wymagań, o
których mowa w art. 61 § 1 pkt 1 in fine u.s.p. Ocena ta powinna być dokonywana
przez pryzmat wymagania określonego w art. 61 § 1 pkt 2 u.s.p. tj. posiadania
nieskazitelnego charakteru. Zatem gdy sędzia w stanie spoczynku, który nie został
prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego
lub umyślne przestępstwo skarbowe, ale swoim zachowaniem wyczerpał znamiona
przestępstwa umyślnego, i wobec którego postępowanie karne odnośnie tego
przestępstwa umyślnego warunkowo umorzono, to możliwe jest dalsze
pozostawanie jego w stosunku służbowym, czyli w takiej sytuacji dopuszczalne jest,
orzeczenie wobec niego innej kary dyscyplinarnej, niż kara najsurowsza, którą w
przypadku sędziów w stanie spoczynku jest kara dyscyplinarna pozbawienia prawa
do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia.
Poza sporem jest, że kary dyscyplinarne, wymienione w art. 104 § 3 u.s.p.,
które można orzec wobec sędziów w stanie spoczynku, dotyczą wszystkich
przewinień bez sprecyzowania, za które z nich wymierza się karę łagodniejszą, a za
które surowszą, orzeczenie odpowiedniej kary jest pozostawione ocenie sądu
dyscyplinarnego, który powinien zachować proporcje między rodzajem przewinienia,
I ZSK 4/22
19
a rodzajem kary. Należy przy tym podkreślić, że przepisy o odpowiedzialności
dyscyplinarnej sędziów przewidują stopniowanie kar dyscyplinarnych przy
uwzględnieniu relacji istniejącej pomiędzy szkodliwością popełnionego przewinienia
i pełnionej służby.
Należy także zauważyć, że cele kary inaczej kształtują się, wobec sędziego w
stanie czynnym, niż co do sędziego w stanie spoczynku, gdyż odnośnie tego
ostatniego nie jest już aktualny cel kary związany z wykluczeniem możliwości
sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez osobę, która popełniła przestępstwo.
Obwiniona X.Y. pozostaje w stanie spoczynku, a zatem nie sprawuje już wymiaru
sprawiedliwości (nie wykonuje władzy sądowniczej), zatem cele kary wymierzonej jej
przez sąd dyscyplinarny należy rozważać wyłącznie w kontekście oddziaływania na
jej osobę oraz oddziaływania środowiskowego.
Sąd Najwyższy kierując się powyższym, oraz mając na uwadze
wieloletnią służbę sędziowską obwinionej X.Y., jej niekaralność dyscyplinarną, a
także zawansowany wiek i problemy zdrowotne, jak i podłoże konfliktu między nią,
a już nieżyjącym, byłym mężem I. M. - pokrzywdzonym wierzycielem w sprawie o
sygn. akt [...], uznał, że karą realizującą w realiach niniejszej sprawy w odpowiednim
zakresie cele odpowiedzialności dyscyplinarnej, będzie kara dyscyplinarna, o której
mowa w art. 104 § 3 pkt 3 u.s.p, to jest kara dyscyplinarna zawieszenia
podwyższenia uposażenia sędziego w stanie spoczynku na okres dwóch lat.
[M. T.]
[a.ł]
