PrawMi

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Art. 53.

Aktualizacja: 21 lipca 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • 10 orzeczeń

§ 1.Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych w ustawie, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu, okoliczności obciążające i okoliczności łagodzące, cele kary w zakresie społecznego oddziaływania, a także cele zapobiegawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do skazanego. Dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy.

§ 2.Wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcza w razie popełnienia przestępstwa na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego.

§ 2a.Okoliczności obciążające stanowią w szczególności:

1)uprzednia karalność za przestępstwo umyślne lub podobne przestępstwo nieumyślne;

2)wykorzystanie bezradności, niepełnosprawności, choroby lub podeszłego wieku pokrzywdzonego;

3)sposób działania prowadzący do poniżenia lub udręczenia pokrzywdzonego;

4)popełnienie przestępstwa z premedytacją;

5)popełnienie przestępstwa w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie;

6)popełnienie przestępstwa motywowanego nienawiścią z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej lub wyznaniowej ofiary albo z powodu jej bezwyznaniowości;

7)działanie ze szczególnym okrucieństwem;

8)popełnienie przestępstwa w stanie po spożyciu alkoholu lub środka odurzającego, jeżeli ten stan był czynnikiem prowadzącym do popełnienia przestępstwa lub istotnego zwiększenia jego skutków;

9)popełnienie przestępstwa we współdziałaniu z nieletnim lub z wykorzystaniem jego udziału.

§ 2b.Okoliczności łagodzące stanowią w szczególności:

1)popełnienie przestępstwa w wyniku motywacji zasługującej na uwzględnienie;

2)popełnienie przestępstwa pod wpływem gniewu, strachu lub wzburzenia, usprawiedliwionych okolicznościami zdarzenia;

3)popełnienie przestępstwa w reakcji na nagłą sytuację, której prawidłowa ocena była istotnie utrudniona z uwagi na okoliczności osobiste, zakres wiedzy lub doświadczenia życiowego sprawcy;

4)podjęcie działań zmierzających do zapobieżenia szkodzie lub krzywdzie, wynikającej z przestępstwa, albo do ograniczenia jej rozmiaru;

5)pojednanie się z pokrzywdzonym;

6)naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem lub zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z przestępstwa;

7)popełnienie przestępstwa ze znacznym przyczynieniem się pokrzywdzonego;

8)dobrowolne ujawnienie popełnionego przez siebie przestępstwa organowi powołanemu do ścigania przestępstw.

§ 2c.Nie stanowi okoliczności, o której mowa w § 2a i 2b, okoliczność będąca znamieniem przestępstwa, które popełnił sprawca, chyba że wystąpiła ona ze szczególnie wysokim nasileniem.

§ 2d.Nie stanowi okoliczności, o której mowa w § 2a, okoliczność niebędąca znamieniem przestępstwa, jeżeli stanowi podstawę zaostrzenia odpowiedzialności karnej zastosowanego wobec sprawcy.

§ 2e.Nie stanowi okoliczności, o której mowa w § 2b, okoliczność niebędąca znamieniem przestępstwa, jeżeli stanowi podstawę złagodzenia odpowiedzialności karnej zastosowanego wobec sprawcy.

§ 3.Wymierzając karę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą albo ugodę pomiędzy nimi osiągniętą w postępowaniu przed sądem lub prokuratorem.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

II K 141/15Sąd Rejonowy w Lipnie

Kradzież z włamaniem i przepisy intertemporalne – wyrok SR

Fragment uzasadnienia

… .Wartość skradzionego i odzyskanego laptopa 500 złotych. Wymierzając karę Sąd kierował się dyrektywami sędziowskiego wymiaru sprawiedliwości wynikającymi z treści art. 53 § 1 i 2 kk . Zgodnie z art. 53§ 1kk Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę cele…
  • kradzież z włamaniem
Czytaj orzeczenie
II K 515/15Sąd Rejonowy w Lwówku Śląskim

Jazda po alkoholu jako recydywa – świadczenie 10 tys. zł

Fragment uzasadnienia

… zarzuconego czynu, złożenie szczerych wyjaśnień i wyrażenie woli dobrowolnego poddania się karze. Wobec powyższych okoliczności i w oparciu o dyrektywy wymiaru kary z art. 53 § 1 i 2 k.k. Sąd uwzględnił wniosek Prokuratora i orzekł karę oraz środki karne zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez strony, nie widząc konieczności ingerencji w merytoryczną treść wniosku. Kara 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczona w dolnych…
  • środki karne
Czytaj orzeczenie
II K 157/15Sąd Rejonowy w Lwówku Śląskim

Pomówienie w blogu internetowym – wyrok SR w Lwówku Śląskim

Fragment uzasadnienia

… Za okoliczność łagodzącą Sąd przyjął niekaralność oskarżonego w dacie popełnienia czynu. Wobec powyższych okoliczności i w oparciu o dyrektywy wymiaru kary z art. 53 § 1 i 2 k.k. Sąd uznał, że karą sprawiedliwą, adekwatną do stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu jest kara 200 stawek dziennych grzywny. Kara powyższa jest także słuszna w odczuciu społecznym. Sąd określił równowartość jednej stawki dziennej grzywny na…
  • pomówienie
Czytaj orzeczenie
II K 229/15Sąd Rejonowy w Lwówku Śląskim

Zniewaga i wyzywające zachowanie pokrzywdzonego – wyrok SR

Fragment uzasadnienia

… , a nadto uprzednia karalność. Z uwagi na powyższe okoliczności oraz nieznaczny stopień społecznej szkodliwości czynu Sąd w oparciu o dyrektywy wymiaru kary zawarte w art. 53 § 1 i 2 k.k. wymierzył oskarżonemu za czyn z art. 217 § 1 k.k. karę 30 stawek dziennych grzywny. W tym zakresie nie doszukał się Sąd po stronie pokrzywdzonego żadnych powodów, które mogłyby usprawiedliwiać niespodziewane, gwałtowne użycie przemocy…
  • zniewaga
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 53: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Art. 53 Kodeksu karnego szczegółowo określa, jak sąd powinien podejść do wymierzania kary dla sprawcy przestępstwa. Przepis wskazuje, że sąd działa w granicach przewidzianych w ustawie, wykorzystując swoje uznanie, ale musi uwzględnić stopień społecznej szkodliwości czynu, okoliczności obciążające i łagodzące, a także cele kary dotyczące wpływu na społeczeństwo oraz zapobiegania dalszym przestępstwom przez skazanego. Ważnym ograniczeniem jest to, że dolegliwość kary nie może przekroczyć stopnia winy, co oznacza, że kara musi być adekwatna do przewinienia i winy sprawcy.

Zastosowanie przepisu następuje w każdym przypadku wymierzania kary przez sąd w procesie karnym. Sąd musi brać pod uwagę wiele szczegółowych elementów, takich jak motywacja i zachowanie sprawcy, szczególne okoliczności popełnienia przestępstwa, w tym czy sprawca działał na szkodę osoby nieporadnej z powodu wieku lub zdrowia, a także poprzednie zachowanie i sytuację życiową skazanego. Wskazane są także konkretne kryteria oceny okoliczności obciążających i łagodzących, które w sposób szczegółowy wymieniają zachowania lub sytuacje podnoszące lub obniżające odpowiedzialność karną.

Na przykład, jeśli osoba dopuszcza się kradzieży ze szczególnym okrucieństwem lub z premedytacją, sąd uwzględni te okoliczności jako obciążające. Natomiast jeśli sprawca działa ze znacznym przyczynieniem się pokrzywdzonego lub podjął działania zmierzające do naprawienia szkody, będą to okoliczności łagodzące. Przykładowo, w sytuacji gdy sprawca usiłuje dobrowolnie ujawnić przestępstwo lub stara się naprawić wyrządzoną krzywdę, sąd może złagodzić wymierzoną karę. Przepis także przewiduje, że pozytywne rezultaty mediacji lub ugody między stronami powinny mieć znaczenie przy wymierzaniu kary.

Często pojawiają się błędy interpretacyjne dotyczące rozróżnienia okoliczności obciążających od znamion przestępstwa. Art. 53 wyraźnie wskazuje, że samo występowanie znamion przestępstwa nie jest okolicznością obciążającą lub łagodzącą, chyba że występuje ze szczególnie wysokim nasileniem. Kolejnym częstym nieporozumieniem jest niewłaściwe uwzględnianie zachowania pokrzywdzonego, które może wpłynąć na wymiar kary, ale zawsze w kontekście całej sytuacji oraz innych okoliczności. Artykuł 53 pozwala na całościową ocenę sytuacji, ale wymaga jasnego i wyważonego rozstrzygnięcia, co podkreśla istotę indywidualizacji kary. W każdej indywidualnej sprawie wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, który pomoże właściwie ocenić zastosowanie tego przepisu.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Na czym polega zasada wymierzania kary według art. 53 KK?

Sąd wymierza karę w granicach przewidzianych w ustawie, uwzględniając szkodliwość czynu, okoliczności oraz cele kary.

Jakie okoliczności są uważane za obciążające przy wymierzaniu kary?

Są to m.in. wcześniejsza karalność, działanie z premedytacją, motywy zasługujące na potępienie, czy wykorzystanie bezradności pokrzywdzonego.

Co sąd bierze pod uwagę jako okoliczności łagodzące?

Na przykład motywację zasługującą na uwzględnienie, działanie pod wpływem gniewu lub strachu, naprawienie szkody i pojednanie się z pokrzywdzonym.

Czy dolegliwość kary może przekraczać stopień winy sprawcy?

Nie, kara nie może być dotkliwsza niż wynika to z stopnia winy zgodnie z art. 53 § 1 KK.

Jakie znaczenie ma ugoda lub mediacja między stronami przy wymierzaniu kary?

Sąd uwzględnia pozytywne wyniki mediacji lub ugody osiągniętej pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą przed sądem lub prokuratorem.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 53
← Wróć do pełnej ustawy