I ZO 73/25

I ZO 73/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski Dnia 7 maja 2026 r. w sprawie dotyczącej sędziego Sądu Okręgowego w […] X. Y., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej 7 maja 2026 r., na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku SSN Waldemara Płóciennika o wyłączenie SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 98/24, dotyczącej wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Tomasza Demendeckiego, na podstawie art. 41 § 1 i 2 k.p.k., art. 42 § 1 k.p.k., art. 41a k.p.k. postanowił: wniosek SSN Waldemara Płóciennika o wyłączenie SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 98/24, pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy. UZASADNIENIE Pismem z 20 maja 2025 r., SSN Waldemar Płóciennik wyznaczony do rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 98/24, wniósł na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. o wyłączenie dwóch sędziów będących członkami składu orzekającego w tej sprawie - SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że wskazani sędziowie objęli urząd sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc organu, I ZO 73/25 2 który nie stanowi Krajowej Rady Sądownictwa w rozumieniu Konstytucji RP (zob. m. in. uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1- 4110-1/20 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Pociąga to za sobą stwierdzenie, że sąd z udziałem tych sędziów jest nienależycie obsadzony, zatem orzeczenia wydane w tym składzie dotknięte są bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Równie istotne jest także to, że w opisanym układzie procesowym udział sędziów Mariusza Łodko i Dariusza Pawłyszcze w składzie sądu rozpoznającego wniosek, równałby się orzekaniu we własnej sprawie, ponieważ ze względu na treść wniosku obrońcy sprawa ta dotyczy wymienionych sędziów bezpośrednio. Analogicznej kwestii poświęcono, zasługujące na akceptację, obszerne wywody w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2024 r., IV K 135/24. W ślad za tym orzeczeniem wskazać trzeba, że ratio legis przepisu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Wnioskodawca dodał, że rozpoznając wniosek obrońcy sędziego X. Y., sędziowie, którzy objęli urząd w wyniku rekomendacji KRS ukształtowanej ustawą z 2107 r. nie mogliby go uwzględnić, bowiem w ten sposób zakwestionowaliby własne „uprawnienie” do bezstronnego orzekania, zaś w wypadku oddalenia wniosku naraziliby się na zarzut orzekania we własnej sprawie. W opisanym stanie rzeczy wyłączenie z urzędu, co przewiduje treść art. 42 § 1 k.p.k., sędziów Mariusza Łodko i Dariusza Pawłyszcze, w perspektywie zapewnienia stronom bezstronnego i niezawisłego sądu, wnioskodawca uznał za konieczne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze jest niedopuszczalny z mocy ustawy i z tego względu należało pozostawić go bez rozpoznania. Zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Z literalnej wykładni tego przepisu wynika, że ustawodawca nie dopuszcza, aby wniosek o wyłączenie sędziego mógł złożyć inny sędzia wyznaczony do składu orzekającego. Pogląd ten pozostaje zbieżny z I ZO 73/25 3 wykładnią systemową, która wynika z porównania treści przepisu art. 42 § 1 k.p.k. z innymi regulacjami zawartymi w rozdziale drugim k.p.k. Regulacje te stanowią o sędzim, którego bezpośrednio dotyczy wyłączenie. Żadna z regulacji nie odnosi się do innego sędziego, nawet zasiadającego w tym samym składzie. Nie jest zatem zasadne spostrzeżenie wnioskodawcy, że „sędzia” w rozumieniu art. 42 § 1 k.p.k., to każdy członek składu orzekającego w sprawie. Z tego powodu wniosek SSN Waldemara Płóciennika musiał zostać oceniony jako niedopuszczalny z mocy ustawy i podlegał pozostawieniu bez rozpoznania. Odnosząc się do treści wniosku i wskazanych w nim wątpliwości co do bezstronności sędziów, wyznaczonych do składu orzekającego, w przedmiocie rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego (I ZB 98/24), wnioskodawca zasadność wniosku upatrywał w okoliczności powołania SSN Mariusza Łodko i SSN Dariusza Pawłyszcze na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego na wniosek KRS nieposiadającej przymiotu niezależności, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), przy powołaniu się na bogate orzecznictwo dotyczące tej kwestii. W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”. Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł: I ZO 73/25 4 1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex suspectus). Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że: I ZO 73/25 5 Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy – art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października 2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11 grudnia 2023 r., Kp 1/23). W sprawie nie ma zastosowania art. 40 k.p.k., gdyż nie spełnia się żadna z określonych w nim ustawowych podstaw wyłączenia sędziego z mocy prawa. Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP). Powołane we wniosku orzeczenia Sądu Najwyższego (uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20; uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2024 r., IV K 135/24; postanowienie Sądu Najwyższego m. in. w sprawach: I KK 356/22, IV KO 145/24, V KO 76/24, V KZ 2/25, II KK 9/25, III KO 182/24, II KO 8/25, II KK 362/24, II KB 27/23) nie są źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji I ZO 73/25 6 dotyczącej wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40 k.p.k.). Z tych motywów orzeczono jak w sentencji. [M. T.] [r.g.]