I UZ 36/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 listopada 2025 r.
SSN Dawid Miąsik
w sprawie z odwołania K. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu
o wysokość świadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 17 listopada 2025 r.,
zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 4 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 88/23,
uchyla zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 19 kwietnia 2024 r. oddalił
apelację K. K. (odwołująca się) od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 21
listopada 2022 r., XI U 2/22 oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu (organ rentowy) z 3 listopada 2021
r., którą ustalił wysokość emerytury od 1 czerwca 2015 r., tj. od osiągnięcia wieku
emerytalnego oraz termin płatności na 20 dzień każdego miesiąca.
Odpis powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem został
doręczony jej pełnomocnikowi w dniu 11 czerwca 2024 r. W dniu 17 grudnia 2024 r.
skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach złożył pełnomocnik
odwołującej się, wskazując wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 12.000 zł.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy zakwestionował wskazaną
I UZ 36/25
2
wartość przedmiotu zaskarżenia podnosząc, że z uwagi, iż przedmiotem sprawy
jest wysokość emerytury to wartość przedmiotu zaskarżenia obliczana jest na
podstawie art. 22 k.p.c., tj. różnicy między wysokością świadczenia wypłacanego
przez organ rentowy a wysokością świadczenia żądanego przez odwołującą się w
skali jednego roku. Organ rentowy wskazał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w
niniejszej sprawie wynosi 979 zł.
Postanowieniem z 4 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 25 §
1 k.p.c. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia określoną w skardze kasacyjnej na
kwotę 979 zł. Następnie Sąd Apelacyjny w Katowicach postanowieniem z 4
kwietnia 2025 r., III AUa 88/23 odrzucił skargę kasacyjną wniesioną od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny stwierdził,
że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była wysokość emerytury, więc
dotyczyła prawa majątkowego, odnośnie którego w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych dopuszczalność skargi kasacyjnej jest uwarunkowana
wykazaniem wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości co najmniej dziesięciu
tysięcy złotych. Pełnomocnik odwołującej się wnosząc skargę kasacyjną od wyroku
Sądu Apelacyjnego wskazała, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi
12.000 zł. Jednakże organ rentowy podniósł, że wartość ta wynosi 979 zł i
przedstawił na tą okoliczność stosowne wyliczenia. Sąd Apelacyjny mając na
uwadze stanowiska stron, na podstawie art. 25 k.p.c., sprawdził wartość przedmiotu
zaskarżenia przedstawioną przez odwołującą się i ustalił, że wynosi ona 979 zł,
czyli kwotę niższą niż dziesięć tysięcy złotych i uznał skargę kasacyjną za
niedopuszczalną.
Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego złożyła
odwołująca się zaskarżając je w całości i zarzucając:
- błąd w ustaleniach faktycznych przez ustalenie wartości przedmiotu
zaskarżenia na kwotę 979 zł, zamiast ustalenia, że kwota ta wynosi co najmniej
12.000 zł,
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odwołująca się
„przeszła na emeryturę” w 2015 r., choć stało się to dopiero w 2021 r., co miało
wpływ na wysokość obliczonej emerytury w wieku powszechnym, skoro do
I UZ 36/25
3
ustalenia wysokości emerytury przyjęto średnie dalsze trwanie życia z 2015 r., a nie
na dzień obliczenia emerytury i podjęcia jej wypłaty z 2021 r., oraz:
- naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 25 § 1 k.p.c. przez
błędne sprawdzenie i ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej w
skardze kasacyjnej, dokonane w oderwaniu od okoliczności faktycznych sprawy i
zarzutów skargi kasacyjnej, czego skutkiem było zaniżenie wartości przedmiotu
zaskarżenia (ustalenie jej na 979 zł zamiast 12.000 zł); art. 25 § 1 k.p.c. w zw. z
art. 278 § 1 k.p.c. przez błędne sprawdzenie i ustalenie wartości przedmiotu
zaskarżenia bez powołania biegłego sądowego, w sytuacji gdy prawidłowe
wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia wymagało wiadomości specjalnych,
bowiem jak wskazywał organ jego system nie dawał możliwości przeliczenia
wysokości świadczenia zgodnie z wnioskami skargi kasacyjnej; art. 3986 § 2 k.p.c.
przez bezpodstawne odrzucenie skargi kasacyjnej mimo spełnienia wymaganego
progu wartości przedmiotu zaskarżenia (w realiach sprawy wartość ta przekraczała
ustawowe 10.000 zł); art. 3271 § 1 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c. przez lakoniczne
oraz wybiórcze uzasadnienie postanowienia, z którego nie wynika w jaki konkretny
sposób ustalono fakty oraz wyliczenia stanowiące podstawę do wydania orzeczenia
oraz przyczyn dla których innym dowodom, twierdzeniom (w tym w szczególności
wyliczeniom odwołującej się) Sąd odmówił wiarygodności, które to braki
uniemożliwiają efektywną kontroli odwoławczej orzeczenia.
Odwołująca się wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia
Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odrzucenia
skargi kasacyjnej oraz przekazanie sprawy Sądowi Najwyższemu do
merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w trybie art. 380 k.p.c. w zw. z
art. 397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. kontrolę punktu 1 postanowienia Sądu
Apelacyjnego w Katowicach z 4 kwietnia 2025 r. w przedmiocie ustalenia wartości
przedmiotu zaskarżenia określonego w skardze kasacyjnej i jego zmianę przez
ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia zgodnie z treścią skargi kasacyjnej na
kwotę 12.000 zł, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 22 k.p.c. w zw. z
art. 21 k.p.c. wskutek jego błędnej wykładni i przyjęcia, że do wyliczenia wartości
przedmiotu sporu należy przyjąć treść decyzji ZUS z 2015 r., a nie jak prawidłowo
wskazuje odwołująca się treść decyzji z 2021 r., oraz braku doliczenia
I UZ 36/25
4
ewentualnego świadczenia zaległego oraz dodatkowo powielając zarzuty zawarte w
niniejszym zażaleniu, z wyłączeniem zarzutu dotyczącego uzasadnienia, gdyż
przedmiotowe postanowienie nie podlegało uzasadnieniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w zakresie naruszenia art. 25 § 1
k.p.c., a w konsekwencji art. 3986 § 2 k.p.c. Wszystkie sprawy z zakresu
ubezpieczeń społecznych są co do zasady sprawami o prawa majątkowe i tak
należy je traktować. Zgodnie art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., w sprawach z
zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od
wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie
emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.
Oznacza to, że wymienione kategorie spraw mają charakter majątkowy, jednak
wartość przedmiotu zaskarżenia nie determinuje dopuszczalności skargi
kasacyjnej, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje co
do zasady wówczas, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej
10.000. Do skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie nie ma zastosowania
wyłączenie ze zdania drugiego art. 3982 § 1 k.p.c. Nie jest to sprawa o przyznanie
lub o wstrzymanie emerytury lub renty albo o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego.
Decyzją z 3 listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił
wysokość emerytury skarżącej, jednak - zdaniem odwołującej się - zaniżył
świadczenie wskutek błędnego uwzględnienia wcześniejszej decyzji z 19 czerwca
2015 r. Odwołująca się w postępowaniu podnosiła, że przyjęta w zaskarżonej
decyzji metoda obliczeń narusza jej prawa ponieważ nie uwzględnia wyroków
Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., P 20/16 oraz z 15 listopada 2023 r.,
P 7/22 dotyczących zasad waloryzacji kapitału początkowego i składek, zwłaszcza
dla osób z rocznika 1953. W ocenie skarżącej prawo do emerytury powinno być
ustalone dopiero od 2021 r., z zastosowaniem nowego współczynnika średniego
dalszego trwania życia (odpowiadającego wiekowi w 2021 r., tj. ok. 173 miesięcy
zamiast 242 miesięcy) oraz z doliczeniem dodatkowej waloryzacji składek za lata
I UZ 36/25
5
2015-2021. Należy zatem podkreślić, że zaskarżoną decyzją nie przyznano
odwołującej się prawa do emerytury, lecz dokonano jej przeliczenia. Przedmiotem
sporu jest więc nie prawo lecz wysokość świadczenia. W konsekwencji tego skarga
kasacyjna w niniejszej sprawie byłaby dopuszczalna wówczas, gdyby wartość
przedmiotu zaskarżenia wynosiła co najmniej 10.000 zł. Odwołująca się oznaczyła
wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 12.000 zł.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd prawny, w myśl
którego samo wskazanie przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia skargą
kasacyjną stanowi spełnienie wymagania formalnego stawianego przez ten przepis,
który w tym zakresie wymaga jedynie oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia.
Na tym etapie, kontrola ogranicza się do zachowania wymagań formalnych,
niedopuszczalna jest natomiast kontrola merytoryczna. Nie ma zatem podstaw do
uznania, że elementem określenia rozważanej wartości jest wskazanie i
wyjaśnienie przyjętej metody wyliczenia wartości przedmiotu sporu. Wymaganie
wskazania przez stronę tej wartości nie może być też rozumiane jako podanie
wartości, która nie będzie mogła być zakwestionowana przez sąd lub drugą stronę
procesu. Stawianie takiego wymagania, byłoby nieuzasadnione. Nie wynika ono
również z przepisów prawa. W szczególności sprecyzowaniu tej wartości w
przypadkach rodzących wątpliwości służy możliwość jej sprawdzenia przez sąd w
trybie określonym w art. 25 § 1 k.p.c. Przyjęcie takiej wykładni nie zagraża celom
kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej, ponieważ w razie, gdy sąd kontrolujący
tę dopuszczalność poweźmie wątpliwości co do prawidłowego oznaczenia wartości
przedmiotu zaskarżenia, to ma prawo i obowiązek jej sprawdzenia. W tym celu sąd
może zarządzić dochodzenie, o którym stanowi art. 25 § 1 k.p.c. i po jego
zakończeniu wydać postanowienie określające prawidłową wartość przedmiotu
zaskarżenia. Ustawodawca określenie rodzaju czynności dochodzeniowych
pozostawił uznaniu sądu. Dochodzenie może między innymi obejmować zwrócenie
się do pełnomocnika strony o wskazanie metody, którą strona przyjęła, określając
wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną. Tego rodzaju wystąpienie do
strony nie może jednak, jako niemające na celu uzupełnienia braku formalnego
skargi, prowadzić do jej odrzucenia, jeśli strona nie zajmie stanowiska w tej kwestii
albo gdy sąd uzna przedstawione wyjaśnienie za błędne lub niewystarczające (por.
I UZ 36/25
6
postanowienia Sądu Najwyższego z 19 lutego 2014 r., II UZ 74/13 , OSNP 2015 Nr
7, poz. 104, z 21 lipca 2015 r., III UZ 4/15, LEX nr 2051112; z19 maja 2016 r., II UZ
7/16, LEX nr 2057621; z 17 września 2020 r., II UZ 13/20, LEX nr 3208651, z 6
czerwca 2023 r., II UZ 32/23, LEX nr 3566107).
W rozpoznawanej sprawie odwołująca się w skardze kasacyjnej od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Katowicach określiła wartość przedmiotu zaskarżenia na
kwotę 12.000 zł. Natomiast w odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy
zakwestionował wskazaną wartość przedmiotu zaskarżenia podnosząc, że z uwagi,
iż przedmiotem sprawy jest wysokość emerytury to wartość przedmiotu zaskarżenia
obliczana jest na podstawie art. 22 k.p.c., tj. różnicy między wysokością
świadczenia wypłacanego przez organ rentowy o wysokością świadczenia
żądanego w skali jednego roku. Organ rentowy wskazał, że wartość przedmiotu
zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 979 zł. Tymczasem skarżąca odwołała się
do treści skargi kasacyjnej, w której podano metodę przeliczenia przyznanej
emerytury. Podkreśliła, że uwzględnienie właściwej daty nabycia prawa do
emerytury (2021 r. zamiast 2015 r.), zastosowanie prawidłowego współczynnika
dalszego trwania życia i pełnej waloryzacji składek wpłynęłoby na wysokość
świadczenia oraz konieczność wypłaty świadczeń zaległych. Z wyliczeń
odwołującej się wynika, że emerytura powinna być wyższa co najmniej o ok.
1.000 zł miesięcznie w porównaniu do kwoty ustalonej w decyzji z 2021 r. (która
bazowała na założeniach z 2015 r.).
Ocena, czy żądanie odwołującej się jest uzasadnione w świetle
obowiązujących przepisów, nie może być dokonywana na etapie sprawdzania
wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego, gdyż stanowi ona istotę
rozstrzygnięcia merytorycznego (por. np. powołane postanowienie w sprawie II UZ
32/23). W toku czynności sprawdzających i ustalania wysokości hipotetycznej
emerytury w ramach kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej należało natomiast
uwzględnić stanowisko strony skarżącej w tej kwestii. W konsekwencji trzeba
stwierdzić, że Sąd drugiej instancji nie dysponował obliczeniami pozwalającymi na
zanegowanie podanej przez odwołującą się wartości przedmiotu zaskarżenia
kasacyjnego. Przy ocenie dopuszczalności skargi kasacyjnej powinna więc
I UZ 36/25
7
obowiązywać wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana przez odwołującą się, a ta
(to jest 12.000 zł) przewyższa minimalną kwotę z art. 3982 § 1 k.p.c.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.
[a.ł]
