I KZ 49/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 grudnia 2025 r.
SSN Marek Siwek
w sprawie R.T.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 grudnia 2025 r.,
zażalenia obrońcy skazanego R.T.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt IV Ka 841/16
o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia
wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka
841/16 i doręczenie tego wyroku wraz z uzasadnieniem
p o s t a n o w i ł
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16, Sąd Okręgowy w
Świdnicy zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z 3 października 2016 r.,
sygn. akt III K 214/16, w ten sposób, że:
1. uchylił punkty IV, IX i X o warunkowym zawieszeniu wykonania kary, oddaniu
pod dozór kuratora sądowego i zobowiązaniu do wykonywania pracy zarobkowej
oraz powstrzymywania się od nadużywania alkoholu,
2. określoną w punkcie III karę łączną podwyższył do 1 roku i 8 miesięcy
pozbawienia wolności,
3. orzeczony w punkcie VI środek kamy zakazu prowadzenia pojazdów
mechanicznych obniżył do 5 lat,
I KZ 49/25
2
4. na podstawie art. 47 § 3 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz
pokrzywdzonego Z.M. nawiązkę w kwocie 10 000 złotych,
W pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, a nadto zwolnił
oskarżonego od obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z
postępowaniem odwoławczym, obciążając wydatkami wynikłymi z tego
postępowania Skarb Państwa.
Skazany, prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy odwoławczej (k.
120) nie stawił się na nią, stawiła się zaś jego matka, informując, że wyjechał on do
Anglii do pracy (k. 123).
W toku rozprawy Sąd odwoławczy odczytał wniosek R.T. o ustanowienie
obrońcy z urzędu (k. 88-91), złożony na etapie postępowania przygotowawczego.
W tym wniosku skazany podniósł, iż nie w stanie ponieść kosztów obrony bez
uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Sąd odwoławczy wniosku
nie uwzględnił wobec faktu, że R.T. pracuje dorywczo, jest właścicielem pojazdu a
nadto jest kawalerem bez zobowiązań rodzinnych, osobą zdrową i młodą, zatem
może podjąć płatne zatrudnienie w celu pozyskania środków na opłacenie obrońcy
z wyboru.
Odpis wyroku Sądu odwoławczego został skazanemu doręczony w sposób
zastępczy (k. 125)
Pismem z dnia 25 lipca 2025 r. ustanowiony przez skazanego obrońca
wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i
doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 7 grudnia 2016 r.,
sygn. akt IV Ka 841/16. Wniosek swój obrońca skazanego uzasadnił tym, że
skazany nie dotrzymał terminu zawitego z powodu pozbawienia go prawa do
obrony, a więc z przyczyn od siebie niezależnych.
Postanowieniem z 21 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy odmówił
skazanemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienia wyroku w
powołanej wcześniej sprawie, wskazując, że w niniejszej sprawie nie zaistniał stan,
w którym skazany pozbawiony był możliwości złożenia wniosku albowiem brak jest
I KZ 49/25
3
jakichkolwiek przesłanek by stwierdzić, że jakiekolwiek okoliczności krępowały go w
podjęciu tego działania; skoro tak, to instytucja z art. 126 § 1 k.p.k. nie miała
zastosowania w niniejszej sprawie.
Na postanowienie to zażalenie wniósł obrońca zaskarżając go w całości na
korzyść skazanego i zarzucając mu obrazę przepisów postępowania, mogącą mieć
wpływ na jego treść, tj. art. 126 § 1 k.p.k. przez wyrażenie błędnego poglądu, że
brak jest podstaw do przyjęcia, że skazany bez swojej winy uchybił terminowi do
wniesienia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7
grudnia 2016 r., sygn. akt IV Ka 841/16, podczas gdy oskarżony nie dotrzymał
terminu zawitego z przyczyn od siebie niezależnych – został pozbawiony prawa do
obrony przez Sądami obu instancji, nie mając obrońcy z urzędu, o wyznaczenie
którego wnioskował, a sytuacja ta była wynikiem błędów w działaniu organów
wymiaru sprawiedliwości.
Podnosząc ten zarzut obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia
na korzyść skazanego poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o
uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn.
akt IV Ka 841/16.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z treścią art. 524 § 1 k.p.k., termin do wniesienia kasacji dla stron
wynosi 30 dni od daty doręczenia orzeczenia sądu odwoławczego z uzasadnieniem,
przy czym sam wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem należy złożyć w
sądzie odwoławczym w terminie 7 dni od daty jego ogłoszenia, a jeżeli ustawa
przewiduje doręczenie orzeczenia, od daty jego doręczenia. Jeżeli niedotrzymanie
terminu zawitego nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych, strona w terminie
zawitym 7 dni od ustania przeszkody może zgłosić wniosek o przywrócenia terminu,
dopełniając jednocześnie czynności, która miała być w terminie wykonana (art. 126
§ 1 k.p.k.).
I KZ 49/25
4
Przyczyną niezależną od strony jest taka okoliczność, której strona nie
mogła usunąć i dokonać wymaganej przez prawo czynności we właściwym czasie
(por. postanowienie SN z dnia 24 marca 1997 r., V KZ 28/97, LEX nr 29519). Nie
chodzi przy tym o okoliczności jedynie utrudniające dokonanie czynności
procesowej z zachowaniem terminu zawitego, lecz o okoliczności uniemożliwiające
jej dokonanie.
W doktrynie i judykaturze niekwestionowany jest pogląd, iż za przyczyny od
strony niezależne nie mogą zostać uznane „sytuacje, gdy zaniedbania są związane
z działaniem danej strony wynikającym z niewykorzystania swoich praw", co
dotyczy także świadomej rezygnacji z uczestnictwa w ogłoszeniu wyroku i tym
samym rezygnacji z zapoznania się z jego treścią oraz pouczeniem dotyczącym
jego zaskarżalności (zob. np. M. Kurowski (w:) Kodeks postępowania karnego. Tom
I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, pod red. D. Świeckiego, komentarz do
art. 126, teza 8, postanowienie SN z 15 stycznia 2013 r., II KZ 55/12).
Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając przy tym realia niniejszej sprawy,
postawiony przez skarżącego zarzut obrazy art. 126 § 1 k.p.k. należy uznać za
niezasadny. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że nie sposób w sprawie mówić o
naruszeniu prawa materialnego w sytuacji, kiedy nie została przez Sąd Okręgowy
ustalona przesłanka faktyczna, z powodu której określony przepis, w tym wypadku
art. 126 § 1 k.p.k., miałby mieć zastosowanie. Treść zażalenia wskazuje zarazem,
że skarżącemu chodzi o to, że niewłaściwie uznano, że do uchybienia terminu
doszło z powodów od skazanego niezależnych. Twierdzenie skarżącego w tym
zakresie jest jednak błędne.
Trafnie bowiem zwraca uwagę Sąd Okręgowy w zaskarżonym
postanowieniu, że skazany R.T. podjął osobiście korespondencję zawierającą
zawiadomienie o terminie rozprawy odwoławczej i wyjeżdżając za granicę
świadomie zrezygnował z udziału w niej. Dalsze jego działania w postępowaniu
wskazują zaś, że zrezygnował również z możliwości złożenia wniosku o
sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego, niejako
godząc się z jego treścią, skoro po jego wydaniu, nie podjął kroków w kierunku
ustalenia samego faktu publikacji wyroku, co umożliwiłoby złożenie wniosku o jego
I KZ 49/25
5
uzasadnienie. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skazany po
uprawomocnieniu się wyroku realizował swoje uprawnienia poprzez złożenie
wniosku o odroczenie wykonania kary. Niewątpliwie zatem wiedział już, że wyrok
został wydany i jest prawomocny. Tym samym w realiach sprawy nie zaistniał stan,
w którym skazany pozbawiony był możliwości złożenia wniosku o sporządzenie
uzasadnienia wyroku i doręczenie go wraz z uzasadnieniem. Brak jest
jednocześnie jakichkolwiek przesłanek uzasadniających twierdzenie, że istniały
okoliczności krępujące go w podjęciu tego działania.
Co równie istotne, usprawiedliwieniem niedochowania terminu zawitego nie
może być także fakt nieustanowienia skazanemu obrońcy z urzędu, o którego
wnioskował. Przede wszystkim trzeba wskazać, że wniosek o ustanowienie
obrońcy z urzędu skazany złożył jeszcze w postępowaniu przygotowawczym.
Oczywistą wadliwości tego postępowania, jak również postępowania przed Sądem I
instancji był fakt, że wniosek ten nie został rozpoznany. Jednakże okoliczność ta
wskazuje zarazem, że skazany musiał mieć świadomość nierozpoznania wniosku
przez tak długi okres, a więc co oczywiste faktu, że nie jest reprezentowany przez
obrońcę. Fakt braku takiej reprezentacji nie pozbawia jednak skazanego
samodzielnego podejmowania czynności procesowych, zważywszy w
szczególności na fakt, że na organach postępowania karnego spoczywają
obowiązki informacyjne, które w sprawie były realizowane. Wadliwość fazy
przygotowawczej i rozpoznawczej procesu została sanowana przez Sąd
odwoławczy, który wniosek o ustanowienie obrońcy rozpoznał. W sprawie nie
istniały warunki do obrony obligatoryjnej, zaś Sąd ten należycie uargumentował
przyczyny nieuwzględnienia wniosku. Wskazane przez Sąd odwoławczy
okoliczności w sposób jednoznaczny trafnie wskazują na wczśnie wspomniany fakt,
że nic nie uniemożliwiało skazanemu dokonania tak prostej w swej istocie
czynności, jak złożenia wniosku o sporządzenia i doręczenie odpisu.
Podkreślić również należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego zgodnie z
treścią art. 426 § 1 i 2 k.p.k. od orzeczeń wydanych m.in. przez sąd odwoławczy co
do zasady nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi inaczej, a
ma to miejsce w wypadkach enumeratywnie wskazanych w art. 426 § 2 k.p.k. W
I KZ 49/25
6
przepisie tym, ani w żadnym innym nie została wymieniona decyzja o odmowie
ustanowienia obrońcy z urzędu przez sąd odwoławczy.
Reasumując, niezachowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i
doręczenie uzasadnienia wyroku w niniejszej nastąpiło wyłącznie wskutek braku
staranności i rzetelności skazanego w prowadzeniu swoich spraw. Nie można
zatem uznać, by wystąpiła przeszkoda od niego niezależna, uniemożliwiająca
osobiste złożenie wniosku, ani także by w jakimkolwiek zakresie doszło do
naruszenia art. 126 § 1 k.p.k.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[WB]
[r.g.]
